Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel üçtərəfli görüşün yekunlarına dair açıqlamasında deyib ki, Azərbaycan və Ermənistan regionda kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əlaqələrin bərpasına yönəlmiş aydın addımlar müəyyən edib:
"Rabitə məsələsinə gəlincə, tərəflər regionda nəqliyyat blokadasının açılmasına və iqtisadi əlaqələrin bərpasına yönəlmiş müzakirələrdə aydın irəliləyiş əldə ediblər. Hazırda tərəflərin mövqeləri, xüsusən də Naxçıvan vasitəsilə dəmir yolu əlaqəsinin bərpası ilə bağlı, bir-birinə çox yaxındır”.
Onun sözlərinə görə, işçi qruplara konkret icra qrafiki əsasında dəmir yolu əlaqəsinin açılması və zəruri tikinti işlərinin aparılması ilə bağlı prinsipial razılıq əldə etmək tapşırılıb:
"Tərəflər bunun üçün Ümumdünya Gömrük Təşkilatının dəstəyini almağa da razılaşıblar".
Maraqlı yanaşmadır. “Naxçıvan vasitəsilə dəmir yolu əlaqəsinin bərpası” deyəndə, yəni Zənhəzur dəhlizi yox, yol nəzərdə tutulur? Azərbaycan buna gedərmi?
Müstəqil siyasətçi Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Naxçıvan vasitəsilə dəmiryol əlaqəsinin bərpası deyiləndə təkcə Zəngəzur dəhlizi nəzərdə tutulmur: “Söhbət İrəvandan gələn, Naxçıvandan keçən və sonra yenidən Ermənistan ərazisinin 40 km-lik hissəsini Azərbaycanla birləşdirən dəmiryol xəttindən gedir. Bu 40 km - lik dəmiryol xətti Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsidir. Bunun dəhliz olduğunu Ermənistan da, Avropa Şurası da müəyyənləşdirmir. Beynəlxalq hüquqa görə, konkret olaraq BMT - nin iqtisadiyyat komitəsinin verdiyi tərifə görə, Zəngəzurdan keçən həmin yol beynəlxalq nəqliyyat dəhlizidir. Bunu heç kim dəyişdirə bilməz. Beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi dedikdə, söhbət müxtəlif nəqliyyat növlərindən, avtomobil, dəmir və dəniz yolları vasitəsilə çəkilən dəhlizdən gedir. Bu daşımalar müxtəlif növ nəqliyyat vasitələri ilə aparılır. Ona görə, Ermənistan istəsə də, istəməsə də Zəngəzur dəhlizi beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi kimi fəaliyyətə başlayacaq və bunun qarşısını heç kim ala bilməz. Brüssel danışıqlarında əsas müzakirə mövzularından biri də bu olub. Bundan əvvəl də bəzi danışıqlar olmuşdu və müəyyən qərarlar qəbul olunmuşdu. Ancaq Ermənistan, həmişə olduğu kimi, imzasına sadiq qalıb, üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmədi. Ümumiyyətlə, yol və dəhliz anlayışları arasında elə bir ciddi fərq yoxdur. Fərq tərəflərin razılaşmasının nədən ibarət olmasındadı. Bəzən ermənilər elə başa düşürlər ki, Laçın dəhlizi deyəndə Laçın yolunun statusunu qaldırmış olurlar. Ancaq beynəlxalq hüquqda belə bir anlayış yoxdur. Laçın dəhlizi humanitar dəhlizdi və ermənilərə heç bir üstünlük vermir. Bunu nəzərə alan Azərbaycan hakimiyyəti orada nəzarət buraxılış məntəqəsini qurdu. Əgər söhbət 10 noyabr razılaşmasından gedirsə və bu razılaşmada Laçın dəhlizi ilə Zəngəzur dəhlizi arasındakı fərqdən danışılırsa, statusuna görə Zəngəzur dəhlizi daha yüksək statusa malikdir. Çünki 10 noyabr razılaşmasının 9 - cu bəndində Naxçıvandan Azərbaycanın Qərb rayonlarına çəkiləcək həmin yolda maneəsiz hərəkət tələbi var. Yəni ermənilər maneəsiz hərəkəti təmin etməlidirlər. Laçın dəhlizində belə bir şey nəzərdə tutulmayıb. Sadəcə olaraq, bu məsələni bizim mütəxəssislər araşdırıb ermənilərin qarşısına konkret faktlar qoymurlar. Müəyyən izahat işi aparmırlar ki, Laçın dəhlizi ilə bağlı indiyə kimi hansı danışıqlar gedib, hansı tələblər qoyulub. Dəhliz sözü heç kimə heç bir üstünlük vermir. Üstünlüyü tərəflər müəyyənləşdirir. Bundan əvvəl də nəzərdə tutulmuşdu ki, Laçın dəhlizi ilə bağlı ayrıca razılaşma olmalıdır və belə razılaşma da, hələ ki, yoxdur. Belə bir razılaşma olmadığına görə, Laçın dəhlizi heç bir xüsusi statusa malik deyil. Ancaq Zəngəzur dəhlizi üçün konkret göstəriş var. Orada maneəsiz hərəkət təmin olunmalıdır. Bu da noyabr sazişində nəzərdə tutulub. Statusa görə Zəngəzur dəhlizi daha üstündü. Sadəcə olaraq, bu məsələləri aydınlaşdırmaq və ermənilərə də izah eləmək lazımdır. Onu da izah etmək lazımdır ki, dünyada dəhlizlərin rejimi anlayışı yoxdur. Əgər hansısa dəhlizə hansısa üstünlüklər nəzərdə tutulursa, bu yalnız razılaşmalar əsasında nəzərdə tutulur. Razılaşma yoxdursa, dəhlizin yoldan heç bir fərqi yoxdur. Çox təəssüf ki, ermənilər hələ də bunu başa düşməyiblər. Brüssel görüşündə bəhs edilən, Naxçıvandan çəkiləcək dəmiryol xətti barədə söhbətlər çoxdan gedir. Həmin söhbətlərə baxmayaraq, Ermənistan heç bir addım atmayıb və bundan sonra da atacağına inanmıram”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
