Ermənistan ordusunun Basarkeçər rayonunun Zod kəndi istiqamətində törətdiyi təxribatdan sonra genişmiqyaslı döyüşlərin başlama ehtimalı yenidən artıb. Əslində, Azərbaycan Ermənistanla yeni toqquşmaların olmasında maraqlı deyil və bütün mübahisəli məsələləri sülh müstəvisində həll etməyə çalışır. Lakin Ermənistanın təxribatçı əməlləri bunu əngəlləyir.
Baş verənlər fonunda ən çox zərər görən tərəf isə elə Ermənistanın özüdür. Şübhəsiz ki, bu ölkə Azərbaycanla sülh müqaviləsini imzalasaydı, indi nə sərhəd təxribatları, nə də digər insidentlər baş verərdi. Ermənistanın yeritdiyi indiki siyasətə baxmayaraq, ekspertlər qeyd edir ki, Azərbaycan bütün məqsədlərinə nail olacaq. Bunu rusiyalı politoloq Aleksey Naumov da qeyd edir. O bildirir ki, münaqişə həll olunmayanda və onun zonasında silahlı insanlar olanda, gec-tez atəş açacaq: "Aydındır ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Ermənistan qeyri-mütəşəkkildir və mərkəzsizləşib. Səhra komandirləri, silahlı dəstələrin heç də hamısı Nikol Paşinyana tabe deyil. Danışıqlar prosesində ləngimənin davam etdiyini görürük. Azərbaycan isə, ən ağır şəraitə baxmayaraq, santimetr-santimetr, metr-metr öz ərazi bütövlüyünün tam bərpasına yaxınlaşır. Amma yenə də Ermənistanın istəyi olmadan sülh sazişi mümkün deyil. Açığı, əsas problem Azərbaycan və Ermənistanın İrəvanın mövqeyi səbəbindən danışıqlarda ciddi irəliləyiş əldə edə bilməməsidir. Azərbaycan indi diplomatik, hücum oyunu oynayır və bu sürəti azaltmaq niyyətində deyil. Azərbaycan üçün əsas nəticədir. Laçın yolunda nəzarət-buraxılış məntəqəsinin qoyulması Azərbaycan üçün böyük nəticədir. Ermənistanın əməkdaşlıq edib-etməməsindən asılı olmayaraq, Azərbaycan öz məqsədlərinə çatır”. Naumovun sözlərinə görə, Azərbaycan gözləyir ki, vasitəçilər Ermənistanı vəziyyəti həll etmək üçün yeganə mümkün variantı götürməyə məcbur etsin, lakin Bakı heç kimdən asılı olmayaraq hər zaman hərəkətə keçməyə hazırdır: “Normallaşmanın real ssenarisi Azərbaycanın bütün torpaqları üzərində nəzarəti bərpa etməsidir. Belə də olacaq. Hesab edirəm ki, vəziyyətin həllində əsas məqam Rusiya sülhməramlılarının beş illik mandatının başa çatmasıdır. Bu vaxta qədər Ermənistan ya sülh yolu ilə bağlı öz üzərinə düşəni edəcək, ya da təzyiq altında bunu etməli olacaq”. Əslində, Ermənistanda da eyni əhval-ruhiyyə hakimdir. Məsələn, Ermənistanın “İravunk” nəşri yazır ki, Bakının güclü təzyiqi ilə Azərbaycan və Ermənistan iyunun 1-də Kişinyovda yekun sənəd imzalaya bilər. Bildirilir ki, Avropa Siyasi Birliyinin Kişinyovda keçiriləcək ikinci sammiti çərçivəsində baş tutacaq görüş sənədin imzlanması ilə tarixə keçə bilər: “Lakin bundan əvvəl 14 mayda Brüsseldə keçiriləcək görüş həlledici olacaq. Böyük ehtimalla Paşinyanla Əliyev yekun sənəddən öncə Brüsseldə detalları müzakirə edib, razılaşdıracaqlar”. Nəşr qeyd edir ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Brüssel görüşündən əvvəl ciddi qorxuları var: “Bu qorxular ilk növbədə diasporla bağlıdır. İstər Paşinyan, istərsə də diasporla iş üzrə baş komissar Zare Sinanyan səviyyəsində baş tutan son təmaslar göstərdi ki, bundan sonra diaspor susmayacaq və etiraz edəcək. Nikol Paşinyanın Brüsselə səfəri diasporun diqqətindən kənarda qalmayacaq və “sürprizlər” az olmayacaq”. Amma Paşinyan başa düşür ki, sülh müqaviləsinin gecikməsi ona daha baha başa gəlir.
Digər önəmli məqamlar bundan ibarətdir ki, Ermənistan üzündən sülh müqaviləsinin ləngiməsi Qərbdə, xüsusən də ABŞ-da xoş qarşılanmır. Birləşmiş Ştatlar artıq yenidən Ermənistanı və Azərbaycanı sülh təşəbbüslərindən yararlanmağa çağırıb. Dövlət Departamentinin sözçüsü Vedant Patel bu xüsusda qeyd edib: “İrəliyə davamlı yolun qaldığına inanırıq. Bunun sülh yolu ilə həllinə inanırıq”. Xatırladaq ki, Vaşinqton mayın əvvəlində Azərbaycan və Ermənistan arasında dörd günlük danışıqlara ev sahibliyi edib. İndi Ermənistan üzündən nəticələrin olmaması ABŞ-da da xoş qarşılanmayacaq. ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqtonda keçirilmiş danışıqlarda Ermənistanın ağır vəziyyətə düşməsi və bu ölkənin qarşısına Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması tələbinin qoyulması artıq məlumdur. Belə vəziyyətdə həmin görüşün müsbət nəticələrinin heçə endirilməsi Ermənistanın yeni təxribatının əsas səbəblərindən biridir. Ermənistan rəhbərliyi Brüsseldə keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşdə də eyni çətin vəziyyətlə üzləşəcəyini çox yaxşı bilir. Məhz buna görə də İrəvan vəziyyəti gərginləşdirməklə, ənənəvi metod olan təxribata əl atmaqla vəziyyətdən çıxmağa çalışır. Bölgədə sülh və stabilliyin bərqərar olmasını istədiyini, buna can atdığını az qala hər gün bəyan edən Ermənistan, beləliklə, növbəti dəfə situasiyanı ağırlaşdıraraq yekun sülh sazişinin imzalanmasına yönəlmiş prosesi dayandırmağa çalışır. Lakin buna nə Azərbaycan, nə də Qərb imkan yaratmaq niyyətindədir. Azərbaycan ordusu isə bütün əməliyyat şəraitini nəzarət altında saxlayır. Ermənistan hakimiyyəti başa düşməlidir ki, müxtəlif qüvvələrin dəstəyini əldə edib məqsədlərini gerçəkləşdirəcəyinə ümid etməkdənsə, ardıcıl təxribatlar yolunu davam etdirməkdənsə, mövcud reallıqlarla razılaşıb sülh müqaviləsini imzalasa, erməni xalqı üçün daha faydalı iş görmüş olar.
Samirə SƏFƏROVA
