Ermənistan və Rusiya arasında münasibətlərin gərgin məcrada inkişafı İrəvanda yenidən siyasi spekulyasiya mövzusuna çevrilib. Ermənistan Respublikaçılar Partiyasının mətbuat katibi Eduard Şarmazanov qeyd edir ki, siyasi maraqlar nöqteyi-nəzərindən xarici vektoru dəyişmək tam cahillikdir, Moskvanı tərk etmək İrəvan üçün fəlakət deməkdir.
Onun sözlərinə görə, Respublikaçılar Partiyasının dövründə Ermənistan Moskva ilə müttəfiq idisə, Nikolun dövründə İrəvan Ankaranın nəzarəti altına keçir: “Ermənistanın gələcəyi Rusiya və İranla müttəfiqlikdədir, amma Nikol Paşinyan hakimiyyətdə qalsa, bu mümkün deyil, çünki səhər Vaşinqtona, günorta Praqaya, axşam Moskvaya gedən biri ilə müttəfiqlik etmirlər”. Ermənistan parlamentinin “Şərəf duyuram” fraksiyasının katibi Tiqran Abramyan isə qeyd edir ki, İrəvan Qərbin vasitəçiliyi ilə sülh əldə edə bilməz: “Elə bu səbəbdəndir ki, böyük ölçüdə Vaşinqtonda aparılan danışıqlar heç bir nəticənin olmadığını göstərdi. ABŞ tərəfi bu danışıqlar və onların nəticəsi ətrafında nə qədər müsbət fon yaratmağa çalışsa da, əslində sonrakı dövrdə Azərbaycan, Türkiyə və Ermənistanın şərhləri göstərir ki, nəinki real nəticə olmayıb, həmçinin tərəflər yeni mümkün, gözlənilməz hadisələr barədə bir qədər ehtiyatla danışırdılar. Əslində, bu gün bizdə elə bir vəziyyət yaranıb ki, Azərbaycan Ermənistana kifayət qədər maksimalist bir gündəm tətbiq edib, bu da təkcə Qarabağın Azərbaycana tam təhvil verilməsini nəzərdə tutmur. Bir neçə gün əvvəl Nikol Paşinyan Azərbaycanın hətta Ermənistan tərəfinin təklif etdiyi muxtariyyəti belə qəbul etməməsindən danışıb. Azərbaycanın digər tələbləri yeni ərazilərə aiddir ki, bu da təkcə 8 kəndlə məhdudlaşmır”. Abramyan bildirib ki, son günlər dəhliz mövzusu fəal müzakirə olunur: “Azərbaycan buna nəyin bahasına olursa-olsun, o cümlədən güc tətbiqi yolu ilə nail olacağını gizlətməyə belə çalışmır”. Maraqlıdır ki, Ermənistanın Rusiyaya bağlı müxalifəti xarici işlər nazirlərinin Vaşinqton görüşündən sonra belə fəallaşıb. Eyni zamanda müxalifət bu bazar günü keçiriləcək Brüssel danışıqlarına da ümid bəsləmədiklərini bildirir. Gözlənilən Brüssel və Kişinyov görüşləri ərəfəsində isə sərhəddə yenidən vəziyyətin gərginləşməsi də təsadüfi hesab olunmur.
Ermənistanda belə fikir yayılmaqdadır ki, yeni toqquşmalarla ölkədə olan Avropa İttifaqı müşahidəçilərinin də bir işə yaramadığını nümayiş etdirmək üçün məqsədyönlü addımlar atılır. Erməni ekspert Benyamin Matevosyan bu xüsusda qeyd edir: “Güman edirəm ki, çoxu son gərginlik fonunda avropalı müşahidəçilər barədə yazmağı dayandırmalıdır. Müşahidəçilər ilk gündən buraya Ermənistan sərhədlərinin toxunulmazlığı yerinə başqa missiya ilə gəliblər. Onlar Rusiya qoşunlarının Ermənistanda hərəkətlərini müşahidə etmək, İran qoşunlarının Azərbaycan-Ermənistan sərhədində hərəkətini izləmək, eləcə də ABŞ və Paşinyanla birgə azərbaycanlı qaçqınları qaytaracaqları regionların əhalisi ilə işləmək üçün buradadırlar. Hazırda öz missiyalarının öhdəsindən uğurla gəlirlər”. Ekspert Zoddakı döyüşlərin Brüssel görüşündən əvvəl Paşinyan üçün prelüdiya olduğunu söyləyib. Beləliklə, görünən budur ki, Rusiyaya bağlı erməni müxalifəti, ekspert dairələri Brüssel və Kişinyov görüşləri ərəfəsində xeyli fəallaşıblar. Onlar Qərbin vasitəçiliyini gözdən salmağa xüsusi diqqət edirlər. Elə politoloq Fərhad Məmmədov da mətbuata açıqlamasında son sərhəd təxribatı ilə bağlı bu xüsusda maraqlı məqamlara toxunub: “Azərbaycan heç vaxt şərti sərhəddə Ermənistanla gərginliyin artmasında maraqlı olmayıb. Bu, indi də belədir. Çünki hazırda həm Qərb, həm də Rusiya platformalarında çox böyük dinamika var. Üstəlik, Laçında sərhəd-buraxılış məntəqəmiz də qurulub. Basarkeçər rayonunun Zod istiqamətində yerləşən mövqelərindən ermənilərin ordumuzun üzbəüz mövqelərini müxtəlif növ atıcı silahlardan atəşə tutaraq təxribat törətməsində Rusiya da maraqlıdır və Ermənistanla birgə hərəkət edir. Biz ən son Vaşinqton danışıqlarının şahidi olduq. Qarşıda Brüssel və Kişinyovda görüşlər gözlənilir. Azərbaycanın da istəyi budur ki, danışıqlar prosesi daha da intensivləşsin və problemli məsələlərin həlli ilə bağlı konkret qərarlar qəbul olunsun, son nəticədə isə sülh müqaviləsi imzalansın. Eyni zamanda biz son 2,5 illik müddətdə sülhlə bağlı irəliləyiş olduğu zaman ya Ermənistanın daxilində, ya şərti sərhəddə, yaxud da Qarabağdakı rus sülhməramlıların müvəqqəti məsuliyyət zonasında təxribatların törədildiyinin şahidi olmuşuq və nəticədə danışıqlarda fasilə meydana çıxır. Hazırki məqamda rəsmi İrəvanın hədəfi problemlərin həlli ilə bağlı konkret qərarların verilməsinə əngəl törətməkdir. Onlar geosiyasi vəziyyətin dəyişməsi arzusundadırlar və belə olacağı halda nəsə qazanacaqlarına ümid edirlər. Təxribatın Paşinyanın Moskvaya və Rusiya XİN-in Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması üzrə xüsusi nümayəndəsi İqor Xovayevin İrəvana səfərindən sonra törədilməsi heç də təsadüf deyil. Bu təxribatın hazırlanmasında, həyata keçirilməsində Rusiya və Ermənistan əlbir hərəkət edir”. Amma o da məlumdur ki, sülhə qarşı hərəkət Ermənistanın özünə böyük zərər vuracaq, çünki Azərbaycanın bu məsələdə səbri sonsuz deyil.
Nahid SALAYEV
