Türkiyə və Rusiya arasında genişlənən əməkdaşlıq Qərb dünyasında daha çox narahatlığa yol açmaqdadır. Elə bu fonda Türkiyəyə qarşı Qərb sanksiyalarının tətbiqi ABŞ və Avropada yenidən müzakirə predmetinə çevrilib.
Adının açıqlanmasını istəməyən ABŞ rəsmisi “Politiko” qəzetinə bildirib ki, Ankara ilə Moskva arasında münasibətlər və rəsmi iqtisadi tərəfdaşlıq möhkəmlənərsə, Vaşinqton Qərb şirkətlərinə Türkiyə ilə iqtisadi əlaqələrini kəsməyi və ya azaltmağı tövsiyə edə bilər: “Biz Türkiyənin biznes və kapital axını üçün qlobal bir məkana çevrilməli olduğuna düşünürük. Amma Rusiya ilə daha sıx münasibətlər Türkiyənin bütün dünya ilə inteqrasiyasına risqlər yarada bilər”. Adının çəkilməsini istəməyən türk rəsmisi isə Ankaranın ikinci dərəcəli sanksiyalar risqindən xəbərdar olduğunu və bəzi ölkələrin, xüsusilə də ABŞ-ın həddini aşdığını deyib: “Türk şirkətləri bundan zərər görərsə, biz əlbəttə reaksiya verəcəyik. Bu isə onlar üçün səmərəsiz olacaq”. Baş verənlərə nəzər salan “Financial Times” qəzeti isə Türkiyənin Rusiyaya ixracının son 3 ayda ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 46 faiz artdığını və bu vəziyyətin Qərb ölkələrini narahat etdiyini yazıb. Qəzetin Ticarət Nazirliyi və Türkiyə Statistika Qurumunun tərtib etdiyi ixrac məlumatlarına görə, may-iyul dövründə Türkiyənin Rusiyaya ixracı 2 milyard dolları keçib. Təkcə iyul ayında Rusiyaya ixrac əvvəlki ilin eyni ayına görə yüzdə 75 artaraq 730 milyon dollara çatıb. İyulda Türkiyənin ümumi ixracatında Rusiyanın payı əvvəlki ilə nisbətən 2,6 faizdən 3,9 faizə yüksəlib. Türkiyə İxracatçılar Məclisinin məlumatları göstərir ki, Rusiyaya ixracda artımda tekstil, elektrik enerjisi və mebel, kimya məhsulları, təzə meyvə-tərəvəz və digər ərzaq məhsulları üstünlük təşkil edir: “Ticarət həcmi Türkiyənin Rusiyadan enerji baxımından yüksək idxalı ilə müqayisədə nisbətən kiçik qalsa da, iki ölkə arasında artan ticarət, Ankara ilə iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsindən narahat olan Qərb rəsmilərini narahat edir”. Qəzetə danışan iki Avropa İttifaqı (Aİ) rəsmisi bildirib ki, üzv dövlətlər Türkiyənin Rusiya ilə artan ticarətinin Avropa ilə ticarəti əvəzləyəcəyi ehtimalından getdikcə daha çox narahatdırlar. Rəsmilərdən biri deyib: “İzləyirik. Bu xoş deyil və Aİ tərəfindən yaxşı qarşılanmır. Narahatıq”. “Financial Times” bəzi Aİ ölkələrinin Türkiyədən Rusiya ilə əlaqələri haqqında məlumat istədiklərini yazıb. Qəzetin yazdığına görə, Qərb rəsmiləri Ankaranın Ukraynaya qarşı apardığı müharibəyə görə Putini cəzalandırmaq üçün tədbirlər görməyəcəyini artıq qəbul ediblər. Türkiyə Ticarət Nazirliyinin sözçüsü qəzetə Rusiya ilə ticarətin həcmində diqqətçəkən dəyişiklik olmadığını deyib, lakin təfərrüatları açıqlamayıb. Amma nəqliyyat naziri Adil Karaismailoğlu Rusiya ilə dəniz yolu ilə avtomobil ticarətinin son 3 ayda ilin ilk 4 ayı ilə müqayisədə 58 faiz artmasının açıq dənizdə Türkiyənin liderliyini göstərdiyini bildirib: “Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan iki həftə əvvəl Rusiyanın istirahət mərkəzi olan Soçidə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşüb və görüş 4 saat davam edib. Görüşdən sonra enerji və ticarət sahəsində əməkdaşlığın artırılacağı açıqlanıb. Bu da Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiyalarının effektini azaldır.
“Financial Times” yazır ki, bəzi Qərb rəsmiləri Ankaranın Qərb şirkətlərinin Rusiyadan getməsini türk şirkətlərinin onları əvəzləməsi üçün bir fürsət hesab etməsindən narahatdırlar: “Ukraynanın işğalından sonra Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyaları genişlənir. Buraya yüksək səviyyəli elektronika və proqram təminatı, maşın və nəqliyyat avadanlığı, neft emalı, enerji, aerokosmik və aerokosmik sənayelər tərəfindən istifadə edilən mal və texnologiyaların ixracına qadağalar daxildir. Avropa Komissiyasının sözçüsü Peter Stano bildirib ki, Avropa Ukraynaya qarşı təcavüzünə cavab olaraq Rusiya ilə əlaqələri azaldarkən Moskva ilə əlaqələri və ya qarşılıqlı əlaqəni artırmaq məqsədəuyğun deyil”. Bununla yanaşı, “Financial Times”ə Türkiyənin güclü və təsirli NATO üzvü olduğunu və təxminən 4 milyon suriyalıya ev sahibliyi etdiyini xatırladıb: “Qərb rəsmiləri Ərdoğanın Putinlə danışıqlar aparmaq qabiliyyətinin dəyərli olduğunu başa düşürlər, bunu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının vasitəçiliyi ilə Ukraynaya dəniz yolu ilə taxıl ixracına yenidən başlamağa imkan verən son razılaşma nümayiş etdirdi. Məsələnin həssaslığına görə adının açıqlanmasını istəməyən Avropa rəsmisi qeyd edib: “Türkiyədən danışırıq, Avropada hər kəsin bu və ya digər səbəbdən onlara ehtiyacı var. Aİ Türkiyənin imkanlarından xəbərdar olmalıdır... Biz sadəcə Ərdoğana bizim qaydalarımıza əməl etməli olduğunu deyə bilmərik”. Qeyd edilənləri şərh edən türkiyəli ekspert Rəcəb Erçin bildirir ki, Aİ-nin Türkiyə-Rusiya iqtisadi yaxınlaşmasından narahatlığı sadəcə şou məqsədi daşıyır: “Əgər onları bu həqiqətən narahat etsəydi, Rusiyadan təbii qaz almazdılar. Aİ ABŞ-ın təşviqilə Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq edir. Lakin Türkiyə bu sanksiyalara qatılmayacaq və tərəf tutmayacaq”. O qeyd edib ki, ölkələrin təbii qaz ticarəti müəyyən hallarda Türkiyə üzərindən də davam edir: “Körfəz vasitəsilə Rusiyaya pul axınının geri döndüyü məlumdur. Onların Rusiyaya qarşı ciddi sanksiya qərarı olsaydı, bunu daha sərt şəkildə həyata keçirərdilər. Sadəcə, onlar Türkiyəni bu görünən sanksiyaları həyata keçirməyə dəvət etməklə ölkə iqtisadiyyatını çətinləşdirmək, Avropa bazarına möhtac və dəyər zəncirindən asılı vəziyyətə salmaq istəyirlər”.
Tahir TAĞIYEV
