4 avqust 2022-ci il tarixində Azərbaycanın Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığındakı səfirliyi radikal dini dəstənin hücumuna məruz qalıb və təxribatçıları polis həbs edib. Son məlumatlara görə, hazırda Londonun hüquq-mühafizə orqanları istintaq prosesinə başlayıb.
Səfirliymizə “Mehdinin xidmətçiləri” radikal qrupu basqın edib və burada vandalizm aktı törədib, bayrağımıza qarşı əxlaqa sığmayan davranış göstəriblər. Bu qruplaşmaya da iranlı Şirazinin davamçılarından olan Yasir Əl-Həbibin rəhbərlik etdiyi rəsmən təsdiqlənib. Londonda açıq fəaliyyət göstərən dini radikal qrupun Azərbaycan səfirliyinə hansı səbəbdən basqın etdiyi hələ ki, aydın deyil, ortada kifayət qədər açıq suallar var. Hər kəs gözünü istintaqa dikib ki, görək ortaya nələr çıxacaq.
Londondakı hadisələrin arxasında İranın və başqa ölkələrin dayandığı deyilir, amma dediyimiz kimi, hələ bu təsdiq edilməyib. Bu arada mediada maraqlı fikirlər diqqəti cəlb edir. Bəzi şəxslər Londonda baş verən hadisədə iştirak edənlərin arasında bir neçə il əvvəl Gəncədə törədilən hadisənin iştirakçılarının olduğunu deyirlər. O radikallar ki, öz ölkələrinə xəyanət edib, ölkədə dövlət quruluşunu dəyişməyə cəhd ediblər. Lakin çirkin niyyətlərini həyata keçirə bilməyib İrana sığınıblar.
“Gəncədə baş verənlər onun və təmsil etdiyi radikal qruplaşmanın üzvlərinin təhriki ilə törədilib”
Tanınmış politoloq, professor Qabil Hüseynli mətbuata deyib ki, “Huseyniyyə” qrupunun üzvləri bir neçə il əvvəl Gəncədə insan tələfatı ilə başa çatan olaylarda fəallıq ediblər: “Bunlar bir sıra yerlərdə dini dövlət qurmaq iddiasına düşüblər. Bunlardan biri də səfirlik qarşısında başı əmmaməli “dirijorluq” edən Musa Əsədzadədir. Onun azərbaycanlı olduğu və İran tərəfindən bu hərakatın içinə salındığı iddia olunur. Sadəcə, bu prosesləri ümumiləşdirdikdə burada bizi İranla toqquşdurmaq istəyən dairələrin, lap İranın özünün də əli ola bilər. Bizə bir növ xəbərdarlıq edir, “Qisas” əməliyyatından sonra gözdağı vermək istəyirlər. Amma bu bir o qədər də uğurlu variant deyil. Bununla Azərbaycanı sarsıtmaq və hədəflərinə mane olmaq mümkünsüzdür”.
Bu çox maraqlı məsələdir. Bəzi müşahidələrə görə, London hadisələrində də Gəncə hadisələrinin izləri görünür. Bunun nə dərəcədə doğru, nə dərəcədə ehtimal olduğunu deyə bilmərik, sadəcə, versiya kimi diqqəti çəkir. Musa Əsədzadənin adının çəkilməsi bir məqamı yada salır. Xatirinizdədirsə, Azərbaycan Prezidenti bu ilin aprel ayının 29-da ADA Universitetində “Cənubi Qafqaz: İnkişaf və əməkdaşlıq” mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransda çıxışı zamanı “Aktau şəhərində Xəzəryanı dövlətlərin Zirvə toplantısı çərçivəsində mənim ovaxtkı Prezident Həsən Ruhani ilə görüşümdə ona 20-yə yaxın azərbaycanlıdan ibarət siyahı təqdim etdim ki, həmin şəxslər İranda yaşayır və mütəmadi şəkildə media və sosial şəbəkələr vasitəsilə təkcə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına almır, onlar elə ifadələr işlədirlər ki, bu, normal cəmiyyətdə ədəbsizlikdir. Biz həmin şəxslərin Azərbaycana təhvil verilməsini tələb etdik, çünki həmin şəxslər Gəncə şəhərində polisə hücumda iştirak etmişlər və bizdə sübutlar var. Təəssüflər olsun ki, onların heç biri təhvil verilmədi” fikrini səsləndirmişdi. Çox maraqlıdır, dogrudanmı radikal Musa Əsədzadə Gəncə hadisələrində iştirak edib?
İlahiyyatçı Tural İrfan “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu məsələyə bir baxış bucağından baxmaq, birrəngli təhlil vermək çox çətindir, bu, geniş təhlil tələb edən və müxtəlif tərəflərdən baxılması lazım olan bir məsələdir. “Bu bir az mürəkkəb məsələdir. Düzdür, burada hər kəs - politoloqlar, siyasi şərhçilər, din adamları fikir bildirirlər. Amma baxıram ki, bu məsələdən hardasa 80 faizin ətraflı məlumatı yoxdur. Görünən tərəfindən baxın şərh bildirirlər, bu da yanlış istiqamətə yönəlir. Çünki "Mehdinin xidmətçiləri" elə bir qruplaşmadır ki, indiyə kimi Azərbaycanda zahirən adı hallanmayıb, bunun haqda insanların o qədər də məlumatı yoxdur. Harada əmmaməli, şiə qruplaşması görürlər bunu birbaşa İrana bağlayırlar. Amma bir az fərqli nüanslar var. Məsələn, İŞİD qruplaşması vəhabi idi, Səudiyyə Ərəbistanı da vəhabidir, amma bir-biri ilə əks mövqedə olan, əqidələri eyni olsa da fikirləri, siyasi baxışları əks olan qruplar idi. Ona görə də, bu məsələni bir qədər ətraflı analiz etmək lazımdır. Qabil müəllimin fikirləri ilə mən də tanışam".
T. İrfan hesab edir ki, müəyyən qədər London və Gəncə hadisələri arasında bağın olması ehtimal edilə bilər. “London və Gəncə hadisələri arasında ideoloji baxımdan bağlılıq ehtimalı var. Bildiyim qədər, Musa Əsədzadənin Gəncə hadisələri zamanı özü orada olmayıb, amma onun insan tələfatı ilə nəticələnən təxribatı idarə etdiyi inkar edilmir. Gəncədə baş verənlər onun və təmsil etdiyi radikal qruplaşmanın üzvlərinin təhriki ilə törədilib. Bu işdə onun əli olmamış deyil. Ümumiyyətlə, “Hüseyniyyə”çilərdə təhrik etmək kimi xüsusiyyətlər var. Ola bilsin ki, hər hansı bir hadisədə onların özləri görsənməsin, amma onlar bunu bir başqasının əli ilə gördürməyi bacarırlar. Yeri gələndə, onlar öz niyyətlərini həyata keçirmək üçün bir narkomandan belə istifadə edirlər. Yəni onlardan bu kimi hallar gözlənilir”.
London məsələsinə gəlincə, T.İrfan belə dedi: "Əvvəla, orada Musa adlı şəxsə oxşayan adam əmmaməli olan tayı deyil. Onu bir də dəqiq analiz etmək lazımdır. Orada o təxribatları istiqamətləndirən adam əmmaməli olmayandır. Həmin şəxs İranda oturub, səhv etmirəmsə özü də əslən Gəncədəndir və Azərbaycan dövlətinin əleyhinə müəyyən verilişlər hazırlayır, çıxışlar edir, onların, o qrupun daxilindədir. Amma onun Londonda gedib birbaşa orada o hadisələri idarə etməsi və dərhal da bir günün içində qayıtması bir az ağlabatan deyil. Amma ola bilsin ki, oradakıları bu təxribata təhrik edib. Qeyd etdiyim kimi, onların hər yerdə adamları var və bundan istifadə edirlər, bu variant da ola bilər. Bununla belə, “Hüseyniyyə” qrupu ilə “Mehdinin xidmətçiləri” əqidə baxımından tamam fərqlidirlər, zahirən siyasi baxışları da oxşar deyil, o qruplaşma, hərçənd ki, üzdə də olsa İran rejiminin əleyhinə olan bir cərəyandır”.
T.İrfan London hadisələrini təhlil edərkən orada İranın, “Hüseyniyyə”nin əlinin olduğunun həm inandırıcı olduğunu, həm də inandırıcı olmadığını düşünür. “Yenə deyirəm, bu məsələyə gərək geniş baxasan. Tutaq ki, İrandakı qruplar onu etmək istəsəydilər Londonda və dünyanın başqa yerlərində olan adamlarından istifadə edərdilər. Hətta Rusiyanın özündə belə İran rejiminin himayə etdiyi Tohid İbrahimbəyli, Musa Əsədzadə kimilərinin qruplarının üzvləri var. Bunu onların əli ilə də edərdi və “Mehdinin xidmətçiləri”nə ehtiyac qalmazdı. Tutaq ki, Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyinə qarşı hücum edə bilərdilər və sair.
Musa Əsədzadə İranda oturub televiziya ilə canlı yayımlar edir. Səhv etmirəmsə, Londonda o hadisələr baş verən ərəfədə onların verilişlərinə baxırdım, həmin günlərdə onlar İranda canlı yayım açıb Azərbaycan dövlətinin əleyhinə çıxışlar edirdilər. Hərçənd, mən bunu tam istisna etmirəm, ola da bilər ki, Əsədzadənin Londondakı hdisələrdə uzaqdan da olsa iştirakı var, radikalları bu işə təhrik edə bilər. Bu istisna deyil".
T. İrfan onu da vurğuladı ki, bununla belə, müəyyən fərqlilikləri nəzərə alsaq yenə də Əsədzadənin Londonda peyda olması və olayı idarə etməsi o qədər də ağlabatan deyil.
T. İrfan hesab edir ki, orada idarəçilik etməyə Yasir Əl-Həbibinin də özünün kifayət qədər adamları var. "Yasir Əl-Həbibinin Londondan yayımlanan "Fədək" telekanalının portalındakı bəyanatda birbaşa qeyd olunur ki, o hadisələr birbaşa Yasir Əl-Həbibinin özünün şəxsi idarəçiliyi ilə həyata keçirilib. Amma Gəncə hadisələrində məhz İranın yox, Şirazinin, “Britaniya şiəliyinin" əlinin olmasını ortaya atanlar bu işdə İranı sudan quru çıxarmağa çalışanlardır. Yaxşı, Britaniya məsələsini bildik ki, burada zahiri baxışla baxanda İranın barmağı olmaya bilər, çünki bu guya İrana əks olan bir qrupun fəaliyyətinin nəticəsidir. Amma Gəncə hadisələrini gətirib bura bağlamaq artıq İranı "təmizə çıxarmğaq" cəhdidir. Bu məsələ də var”.
Ekspert deyir ki, London və Gəncə hadisələrini şərh edənlər məsələnin dini və başqa görünməyən tərəflərini bilmədikləri üçün bəzən qeyri-məntiqi şərhlər verirlər. O deyir ki, şiə qrupu, yaxud "Ya Hüseyn" deyənlərin hamısının İrana bağlanması düzgün deyil. Əslində isə bunun tam fərqli məsələ olduğunu deyən ekspert vurğulayır ki, burada iki istiqamət var, onlar tam araşdırılarsa həqiqət ortaya çıxar. T.İrfanın sözlərinə görə, bu istiqamətdə ən müxtəlif fikirlər var, müzakirələr gedir, amma bütün bunlar öz yerində, hadisə ilə bağlı ən dəqiq məlumat istintaq zamanı üzə çıxacaq. Ekspert hesab edir ki, istintaq ədalətli gedərsə, biz qısa müddət ərzində hadisənin baş vermə səbəbi, sifarişçinin kimliyi, onların arxasında kimlərin durduğunu öyrənə biləcəyik.
İradə SARIYEVA
