Laçın dəhlizinə alternativ yolun cari ilin sonuna kimi isifadəyə verilməsi proqnozlaşdırılır. Bu yolun istifadə verilməsi ilə həm ermənilərin, həm də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin Qarabağı tərk etməsi prosesinin başlanması proqnozlaşdırılır.
Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, Laçın, Zabux, Sus və Ermənistanı Qarabağa bağlayan yeganə yol olan Laçın dəhlizinin təhvil verilməsi prosesi davam edir: “Laçın dəhlizinin alternativ yolunun tikintisi davam edir, üstəlik, həmin yolun Ermənistan hissəsinin tikintisi üçün tender elan olunub. Ermənistan hakimiyyəti bəyan edir ki, Ermənistanı Qarabağa bağlayan, azərbaycanlılar tərəfindən çəkilən yeni yol müqabilində fəaliyyətdə olan yolun kənarında yerləşən Laçın, Zabux və Sus, yəni əslində Laçın dəhlizi Azərbaycana təhvil verilməlidir”. Ermənistan hakimiyyəti Laçın şəhərindən yan keçən yolun Ermənistan hissəsinin tikintisinə başlanılacağı təsdiqləyib. Ərazi İdarəetmə və İnfrastuktur Nazirliyinin məlumatına əsasən, M-12 (Tex-Kornidzor) avtoyolunun rekonstruksiyasına yaxın günlərdə start veriləcək. Məsələ ilə bağlı Ermənistanın “lamnyus” poratlı yazır: “Rəsmi Bakı bildirib ki, yeni yol bu yay istismara təhvil verilməlidir və bu zaman strateji Laçın-Şuşa yolu və Laçın şəhərinin özü tam olaraq Azərbaycanın nəzarəti altına keçəcək. Rusiya sülhməramlıları da artıq yeni yolun mühafizəsi üçün yerdəyişmə edəcək. 2022-ci ilin may ayının son günlərindən başlayaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin kolonları Şuşadan Laçın istiqamətində və geriyə Rusiya sülhməramlılarının müşayiəti ilə hərəkət etməyə başlayıb. Bu haqda sülhməramlıların Rusiya Müdafiə Nazirliyinin gündəlik bülletenlərində dərc olunan hesabatlar da xəbər verir. İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatandan sonra Azərbaycan kolonlarının bu istiqamətdə hərəkəti olmaylb. Görünən odur ki, bu, Ermənistandan Qarabağa yeni yolun inşası ilə əlaqədardır və Azərbaycan kolonlarında yalnız hərbçilər deyil, inşaatçılar və texnika da olur. Bu hərəkətliliyin intensivliyi və coğrafiyası tədricən genişlənir. İyunda Azərbaycan kolonları Zarıslı, Laçın şəhəri və Kiçik Qaladərəsi kəndinə mütəmadi gedib-gəlməyə başlayıb. Həmçinin iyunda Azərbaycan kolonları Laçın rayonunun Pircahan, Qarakaha (Laçının kənarı) kəndlərinə, Qızıldaş dağına (Şuşa və Laçın arasındakı yolda ən hündür yüksəklik), o cümlədən də eyni yolun üstündə Zarıslı və Turşsu qəsəbələrinə tez-tez gedib-gəliblər. İyulda Azərbaycan kolonlarının səfərləri, demək olar ki, gündəlik hal alıb və Laçın rayonunun Sus və Zabux kəndlərini əhatə edib. Laçın dəhlizi Laçın şəhərinin içindən keçdiyi üçün Rusiya sülhməramlılarının bir hissəsi məhz rayon mərkəzində yerləşib. Alternativ yolun inşasının məqsədlərindən biri onun Laçından keçməməsindən ibarətdir. Bununla da Azərbaycan Rusiya sülhməramlılarını şəhərdən çıxara biləcək. Amma bu qətiyyən sülhməramlı kontingentin ərazidən çıxarılması demək deyil, Rusiya hərbçiləri sadəcə yeni yola doğru yer dəyişəcəklər. İstənilən halda alternativ yol sülhməramlıların hərəkət arealının məhdudlaşdırılması və gələcəkdə regiondan tam çıxarılması elementlərini özündə əks etdirə bilər”.
Məsələ ilə bağlı erməni jurnalist Nairi Hoxikyan diqqəti ona yönəldir ki, Azərbaycan nəhəng yollar, tunellər və dəmir yolları sistemi qurur ki, bu da faktiki olaraq Qarabağın ermənilər yaşayan hissəsini halqaya salır: “Sülh gündəmindən nə qədər danışsanız da, rəqibin planlarında bütün yolların çəkilişi üçün son müddət 2025-ci ilin yayıdır. Rəqib 2025-ci il müharibəsi üçün infrastruktur hazırlayır”. Amma bu müharibəyə ehtiyac olmadan ermənilərin həmin müddətə kimi Azərbaycan ərazuilərini tam tərk etməsi əsas gözləntilər sırasındadır. Erməni politoloq Benyamin Poqosyan qeyd edir ki, bu məsələdə Türkiyə və Qərb dünyası da maraqlıdır: “Rusiya Cənubi Qafqazdakı bütün oyunçuları - ABŞ-ı, Fransanı, eləcə də Türkiyə və İranı sıradan çıxarmaq məqsədi güdür. Lakin analoji məqsəqi ABŞ da güdür. Bunu bir çox cəhətlər, o cümlədən amerikalıların regionda görünməmiş diplomatik fəallığı da göstərir. Amerikalılar 2025-ci ildə Rusiya sülhməramlılarının Qarabağı tərk etməsini Rusiyanı sıxışdırmaq üçün ilk addım hesab edirlər. Əgər sülhməramlı kontingentin getməsi nəticəsində Qarabağ ermənisiz qalsa, o zaman bu, amerikalıları o qədər də narahat etməyəcək. Nəzakət nöqteyi-nəzərindən narahat olduqlarını bildirə, bir neçə kəlmə ilə “başsağlığı və empati”lərini ifadə edə bilərlər”.
Bir daha qeyd edək ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Rusiya prezidenti Vladimir Putin və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın 2020-ci il noyabrın 10-da imzaladıqları bəyanata əsasən Laçın dekabrın 1-də Azərbaycana qaytarılıb. Lakin Laçın şəhəri və bir neçə yaşayış məntəqəsi dəhlizə düşdüyü üçün Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti nəzarəti altında qalıb. Azərbaycan hökuməti Laçının mərkəzindən yan keçən yeni yol çəkib. Yeni yol dəhliz kimi istifadə olunacaq. Bundan sonra Laçın şəhəri Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçəcək. Buna mümkün müqavimət isə Azərbaycanın antitrror əməliyyatlarına başlamasıı üçün əsasdır.
Samirə SƏFƏROVA
