Ankara Ukraynanın ərazi bütövlüyünü müdafiə edir və Rusiyanın Krımı ilhaq etməsini tanımır. Bunu Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyip Ərdoğan sentyabrın 21-də BMT Baş Məclisinin 76-cı sessiyasında çıxışında deyib. Bundan öncə Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi ilhaq edilmiş Krımda Dövlət Dumasına seçkiləri tanımadığını bəyan edib.
Nazirlik qeyd edib ki, seçkinin nəticələrinin Ankara üçün hüquqi qüvvəsi yoxdur, çünki Ukrayna yarımadasının Rusiya tərəfindən ilhaqını qanunsuz hesab edir. Türkiyənin seçkinin nəticələrini tanımaması Kreml üçün qəbuledilməzdir. Rusiya XİN isə bundan müvafiq nəticələr çıxarmağı vəd edib. Prezidentin mətbuat katibi Dmitri Peskov deyib ki, Rusiya Türkiyənin Krımın tanınması ilə bağlı mövqeyini dəyişəcəyinə ümid edir. Ərdoğan indiyədək dəfələrlə Türkiyənin Rusiyanın Krımı ilhaq etməsini tanımadığını və heç vaxt tanımayacağını bəyan edib. Apreldə ukraynalı həmkarı Volodimir Zelenski ilə İstanbulda görüşündən sonra Ərdoğan deyib ki, Ankara Kiyevin “Krım platforması” formalaşdırmaq təşəbbüsünü dəstəkləyir. Bu proqram ilhaq olunmuş Krımın reinteqrasiyasını nəzərdə tutur. Ərdoğanın sözlərinə görə, Ankara və Kiyev Ukraynanın ərazi bütövlüyünün bərpası yönündə işi davam etdirəcək. Ərdoğanla Zelenskinin danışıqlarından iki gün sonra Rusiya Türkiyə ilə aviaəlaqəni dayandırdı. Rusiya hakimiyyəti bunu Türkiyədə koronavirusa yoluxmaların artması ilə izah etdi. Qeyd edək ki, Rusiya Krımı 2014-cü ildə ilhaq edərək Ukraynanın şərqindəki separatçıları dəstəkləməyə başlayıb. O vaxtdan davam edən münaqişədə 13 mindən çox ölən olub. Maraqlıdır ki, Ərdoğan bu bəyanatı Putinlə sentyabrın sonunda nəzərdə tutulan görüşü ərəfəsində verib. Rusiya və Ermənistan mətbuatı belə qənaəti hasil edir ki, Ərdoğanın bu mövqeyindən sonra Rusiya S-400 raketlərinin ikinci partiyasını Türkiyəyə verməyəcək. Belə mülahizələri nə dərəcədə əsaslı saymaq olar?
Hərbi-siyasi ekspert, ehtiyatda olan polkovnik-leytenant Daşdəmir Əliyev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, iki ölkə arasındakı bu razılaşma təxminən 5 il əvvəl imzalanıb: “Həmin hadisədən sonra həm Rusiyaya, həm də Türkiyəyə ciddi təzyiqlər oldu. Bu müddətdə Rusiya ilə Türkiyə arasındakı münasibətlər də tam rəvan və düz xətt üzrə inkişaf etməyib. Ancaq müqavilədən imtina olunmayıb. Daha dəqiq ifadə etsək, Türkiyə Rusiya ilə 2017-ci ildə S-400 "Triumf" hava müdafiə sisteminin alınması barədə razılığa gəlib, müqavilənin dəyəri 2,5 milyard dollardır. Bu, ABŞ-Türkiyə münasibətlərində ciddi böhrana səbəb olub. Türkiyəni sanksiyalarla, eləcə də F-35 qırıcılarının istehsalı proqramından xaric etməklə hədələyən Vaşinqton Ankaradan tələb etdi ki, Rusiya ilə müqavilədən geri çəkilsin və Amerikanın "Patriot" komplekslərini alsın. Ankara ABŞ-ın ultimatum tələblərini yerinə yetirmədi və 2019-cu ilin yayında S-400 zenit-raket komplekslərinin dörd diviziyasını (birinci dəst) aldı. Türkiyə ikinci dəsti də əldə etmək və beləliklə, ölkədəki mühüm obyektlərin qorunması üçün ən etibarlı və müasir hava hücumundan müdafiə sistemi yaratmaq niyyətindədir. Sınaqlar zamanı Ankara yaxınlığında yerləşdirilən S-400 sistemi 600 kilometr uzaqlıqdakı RLS-in əhatə dairəsinin sərhədində F-16 Fighting Falcon qırıcısını aşkarladı. Yəni döyüş xəbərdarlığı rejimində hava hədəflərinin aşkarlanması və məhv edilməsi avtomatik rejimdə həyata keçirildikdə F-16 Fighting Falcon qırıcıları Ankaradan 400 kilometr məsafədə "Triumf" tərəfindən məhv edilə bilər.
Türkiyə ilə S-400 zenit raket sistemlərinin ikinci dəstinin (alayının) tədarükü ilə bağlı prinsipial razılıq 2020-ci ilin iyun ayında əldə edilib. Düşünmürəm ki, baş verən bu hadisələr Rusiyanın bu komplekslərin ikinci dəstini Türkiyəyə verməməsilə nəticələnə bilər. Təbiidir ki, Rusiya bunları Türkiyəyə pulsuz vermir. Deməli, Rusiya həm də öz gəlirindən imtuna etməkdə maraqlı olmayacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
