Yarandığı gündən hər hansı real nəticəyə gətirib çıxaracaq fəaliyyəti olmayan ATƏT-in Minsk Qrupu Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verənlərlə bağlı bəyanat yayıb. Qrupa həmsədrlik edən ölkələrin təmsilçiləri tərəfindən yayılan birgə bəyanatda Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verən son hadisələr, o cümlədən itkilər və insan tələfatı ilə bağlı məlumatlar barədə narahatlıq dilə gətirilib.
Həmsədrlər Ermənistanı və Azərbaycanı vəziyyətin dərhal deeskalasiyasına, təxribatçı ritorikadan və hərəkətlərdən çəkinməyə və 10 noyabr bəyanatı və digər razılaşdırılmış atəşkəs sazişləri çərçivəsində götürdükləri öhdəlikləri tam yerinə yetirməyə çağırıblar. Bəyanatda həmçinin qeyd olunub ki, problemlər danışıqlar yolu ilə həll edilməlidir.
Ekspertlər qeyd edir ki, əslində, həmişə olduğu kimi həmsədrlərin bəyanatı hansısa əhəmiyyətə malik olmayan mövqedir. Belə hesab edilir ki, Minsk Qrupu regionda müharibədən sonra yaranan reallığı nəzərə alıb bu istiqamətdə fəaliyyətini qursa, onda müəyyən məsələlərin həllinə kömək edə bilər. Əks halda Qarabağ məsələsi həll edildiyindən Minsk Qrupuna ehtiyac da yoxdur. Qeyd edək ki, hazırda Minsk Qrupunun canlanmasında maraqlı olan tərəf Ermənistandır. Bu məsələdə İrəvanın əsas ilhamvericisi də Fransadır.
Minsk qrupunun həmsədrliyində təmsil olunan Fransanın Ermənistandakı səfiri Conatan Lakot bu günlərdə bildirib ki, Qarabağın statusu ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində aparılacaq danışıqlarda müəyyən olunmalıdır. Halbuki, Azərbaycan status məsələsinin çoxdan qapandığını bildirir. Digər tərəfdən Bakı unutmur ki, ABŞ, Rusiya və Fransanın Azərbaycandakı səfirləri ölkə hakimiyyətinin iyulun 9-da xarici dövlətlərin nümayəndələrinin Şuşaya səfəri dəvətindən imtina edib. Bu səbəbdən Minsk Qrupundan duyulan narazılıq bir qədər də artıb. Sadəcə, Ermənistanda Minsk Qrupunun sülh danışıqlarına qaytarılması məsələsinin ardıcıl olaraq vurğulanması müşahidə edilir. İrəvan hələ də iddia edir ki, Qarabağ münaqişəsinin yalnız ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin rəhbərliyi altında dinc tənzimləmə prosesinin bərpası regionda uzunmüddətli sülh üçün ilkin şərtlər yarada bilər. Elə Nikol Paşinyan da bildirir ki, Ermənistan Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə sülh danışıqlarına hazırdır. Amma Qarabağ məsələsi həllini tapdığından deməli, bu məsələ artıq Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə Bakı və İrəvan arasında müzakirə predmeti ola bilməz. Təhlilçilərin fikrincə, Azərbaycan və Ermənistanla danışıqlar Minsk Qrupunun və ya digər üçüncü tərəfin vasitəçiliyi ilə yox, daha çox ikitərəfli danışıqlar əsasda olmalıdır. Bir daha xatırladaq ki, iki ölkə arasında yaranmış sərhəd delimitasiyası və demarkasiyası problemini yoluna qoymaq üçün Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Ermənistana ikitərəfli müzakirələrə başlamağı təklif edib. Ekspertlər də bildirir ki, vasitəçilərə İkinci Qarabağ müharibəsindən öncə ehtiyac var idi, çünki o zaman Azərbaycan torpaqları işğal altında idi. Amma vasitəçilər bunu edə bilmədi. Onlar yalnız 30 il mənasız danışıqlar aparıblar, heç bir nəticə olmayıb. Bundan başqa, Ermənistan və həmsədrlər nəzərə almalıdırlar ki, Dağlıq Qarabağ termini də artıq yoxdur, Qarabağ, Şərqi Zəngəzur termini var. Ekspertlər bildirir ki, indi Rusiya lazımi vasitəçilik edir və onun vasitəçiliyi ilə müəyyən məsələlər həll oluna bilər, həmçinin üçtərəfli komissiya var. Bu fonda məsələyə yenidən Fransa və ABŞ-ı qatmağın heç bir mənası yoxdur. Bunu Rusiyanın Minsk Qrupundakı təmsilçisi də bilir. Hesab edilir ki, Azərbaycan və Ermənistan sərhəd, kommunikasiya məsələlərini ikitərəfli əsasda həll etməlidirlər.Bakı bildiriri ki, konflikt həllini tapıb və indi postkonflikt dövrü nizamlamadan söhbət getməlidir. Bu fonda tərəflər arasında sülh müqaviləsi imzalanmalıdır, sərhədlər dəqiqləşdirilməlidir, nəqliyyat dəhlizləri və xətləri açılmalıdır, qarşılıqlı diplomatik əlaqələr qurulmalıdır, humanitar məsələlər həllini tapmalıdır. Bütün bu məsələlərin həlli ilə bağlı təklif irəli sürərsə, Minsk Qrupu yenə vasitəçi ola bilər. Yox, yenə hansısa münaqişədən, yenə ermənilərin özünütəyinat məsələləri gündəmə gəlsə, təbii ki, Minsk Qrupuna ehtiyac qalmayacaq. İrəvandakı Regional Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Riçard Kiraqosyan da qeyd edir ki, müharibədən sonrakı reallıqda ATƏT-in Minsk Qrupunun missiyası və mandatı ilə bağlı yeni suallar yaranıb və bu fonda da sözügedən vasitəçilik təşkilatının bir diplomatiya təsisatı kimi gələcəyi sual altındadır: "Eyni zamanda, bu diplomatik döyüş meydanı ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərini də Azərbaycana və Türkiyəyə qarşı qoyur. Hərbi qalib kimi həm Azərbaycan, həm də Türkiyə Minsk Qrupunu minimallaşdırmağa, hətta marqinallaşdırmağa çalışırlar. Yalnız Rusiya Minsk Qrupunu, Fransa və Amerika həmsədrlərini xilas edə bilər".
Minsk qrupunda ABŞ-ı təmsil etmiş Riçard Hoqland da bir daha qeyd edir ki, , münaqişədən əvvəl həmsədrlərin işi hər 6 həftədən bir regionu gəzib yüksək səviyyədə görüşlər keçirmək və "beş ulduzlu" otellərdə qalmaq, ən yaxşı restoranlara getməkdən o yana keçə bilməyib: “İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Minsk Qrupunun yenidən bir rolunun qalıb-qalmadığı mübahisə mövzusudur. Hesab edirəm ki, Minsk Qrupu təsdiq edilmiş mandata yenidənqurma imkanlarını əlavə edə bilər. Azərbaycan və Ermənistan
yaranmış yeni vəziyyəti bölgənin infrastrukturunun bərpasını, yenidən qurulmasını fürsət kimi dəyərləndirir və Minsk Qrupu da bu istiqamətdə müxtəlif beynəlxalq banklardan, ATƏT-ə üzv ölkələrdən maliyyələşmə təşkil etməklə keçmiş Dağlıq Qarabağ müharibə zonasının, Cənubi Qafqazın inkişafına kömək edə bilər. Amma Minsk Qrupu özünü yeniləməsə, onda o, təəssüf ki, beynəlxalq diplomatiyanın küncündə qalacaq".
Nahid SALAYEV
