Məlum olduğu kimi bu günlərdə Azərbaycanın mədəni paytaxtı olan Şuşa şəhərinə 46 dövlətin nümayəndəsi səfər etsə də, onların arasında ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri olan dövlətlərin diplomatik təmsilçiləri yer almadı. Bu, onsuz da Minsk Qrupundan daim böyük narazılıq duyan Azərbaycan cəmiyyətində ciddi hiddət doğurdu. Çünki ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr dövlətləri bununla BMT-nin Nizamnaməsində təsbit edilmiş məqsəd və prinsipləri bir kənara qoyub, işğalçı Ermənistanın yanında yer almağa üstünlük verdiklərini bir daha göstərdilər.
Təbi ki, Vətən müharibəsindən sonra əsaslı şəkildə dəyişən şəraitdə Minsk Qrupu və xüsusən həmsədr ölkələr bu təşkilatın itirilmiş etimadını bərpa etmək üçün fəaliyyətlərini ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirməlidirlər. Bakı belə hesab edir ki, həmsədr ölkələr Ermənistanın təcavüzünün nəticələrinin aradan qaldırılması, bölgədə davamlı sülhün və beynəlxalq təhlükəsizliyin bərqərar olunması istiqamətində əməli addımlar atmalıdırlar. Əks halda bu qrupa ümumiyyətlə ehtiyac yoxdur. Elə Fransa parlamentinin deputatı Jerom Lamber də məsələyə bu prizmadan yanaşır. O, beynəlxalq vasitəçi kimi neytral və balanslaşdırılmış mövqeyini saxlamamış Fransaya öz yanaşmasına yenidən nəzərə salması məsləhət görülür. O qeyd edir ki, son illər və aylarda Fransa ərazisində yaxşı təşkilatlanmış erməni lobbi və diasporunun səyləri nəticəsində Minsk Qrupunun həmsədrlərindən olan bu ölkə qərəzsiz vasitəçi rolunu yerinə yetirməkdə zəifləyib. ABŞ neytral və balanslaşdırılmış gündəliyini davam etdirərək Ermənistanı Qarabağın işğalının faciəvi mirası olan minalanmış geniş ərazilərin xəritəsini verməyə razı salıb: “Bu günə qədər Ermənistan qonşularına mənfi və ya ən yaxşı halda ikibaşlı siqnallar göndərib. Ermənistanı düşdüyü təcrid vəziyyətdən çıxmağa təşviq etmək Fransanın marağındadır. Bölgənin potensialını açmağın açarı İrəvandadır və İrəvan Parisə qulaq asır. Siyasi, diplomatik və iqtisadi kanalları ilə Parisin səsini eşitdirmə vaxtı çatıb”. Bu fonda Lamber ölkəsinin siyasi rəhbərliyini mövqeyinə yenidən nəzər salmağa çağırır.
Rusiya Dövlət Dumasının MDB işləri, Avrasiya inteqrasiyası və həmvətənlərlə əlaqələr üzrə komitəsinin sədri Leonid Kalaşnikov isə “Vestnik Kavkaza”ya müsahibəsində Minsk Qrupunun etimadı itirdiyini xüsusi qeyd edir. O, bu məsələ ilə bağlı şərhində ilk növbədə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Rusiyaya işgüzar səfərinə toxunaraq qeyd edir: “Bu səfər və səfər çərçivəsindəki danışıqlar regional sülhün bərqərar olması baxımından yüksək qiymətləndirilməlidir. Prezidentlərin görüşünün konstruktiv nəticələr verəcəyinə inanıram. Prosesə üçüncü tərəflərin istənilən formada müdaxiləsi regionda vəziyyətin normallaşmasına kömək etməyəcək. ABŞ və Fransanın həmsədrlik etdiyi ATƏT-in Minsk Qrupu məhsuldar işləmədi. İndi həmin rəsmi Paris sülh proseslərinə siyasi və maddi kömək etmək əvəzinə, yenə də tərəflərdən yalnız birini dəstəkləyir və beləliklə, bölgədə sülhün yaranmasına zərbə vurur”. Bu səbəbdən sülh səylərinin hazırkı formatda davam etməsini məqbul sayan Kalaşnikov vurğulayıb: "Xarici aktorlar hər zaman olduğu kimi, yenə də yalnız hüquqlar, demokratiya haqqında fikirlərini ortaya qoyacaqlar, Bu isə şübhəsiz ki, hər yerdə sülh prosesinə kömək etmir. Cənubi Qafqazdakı sülhün dünyanın qeyri-regional ölkələrinin deyil, bölgədə qonşu olan dövlətlərin, ilk növbədə, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistanın maraqlarına əsaslanması lazımdır”.
Ümumiyyətlə, proseslər Rusiyanın da Minsk Qrupundan vaz keçmək niyyətində olduğunu deməyə əsas verir. Bunu Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə Ermənistanın baş nazirinin səlahiyyətlərini icra edən Nikol Paşinyan arasında son telefon danışığı da təsdiq edir. Bu telefon danışığı İlham Əliyevin Moskvaya qısa işgüzar səfərindən sonra baş tutub. Qeyd edək ki, Ermənistan baş nazirinin mətbuat xidməti yenə də Paşinyanın Putinlə telefon danışığı barədə yaydığı məlumatda erməni tərəfinə sərf edən cümlələr işlədib. Amma Kremlin yaydığı məlumatda belə cümlələr yer almır. Telefon danışığı barədə əvvəlcə erməni tərəfi məlumat yayıb. Məlumatda bildirilir ki, tərəflər “qarşılıqlı maraq doğuran və regional məsələlərin geniş çevrəsini” detallı şəkildə müzakirə ediblər.Daha sonra bildirilir ki, “regionda yaranmış situasiya” kontekstində Nikol Paşinyan Rusiyanın sülhün və stabilliyin təmin edilməsində mühüm rolunu qeyd edib. Məlumatda deyilir: “Tərəflər ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinin əhəmiyyətini qeyd ediblər”. Kremlin rəsmi məlumatı isə bundan fərqlənir. Orada qeyd edilir ki, telefon danışığı erməni tərəfinin təşəbbüsü ilə baş tutub. Telefon danışığı zamanı Rusiya ilə Ermənistan arasında ticarət, iqtisadi, energetika, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın aktual məsələləri müzakirə olunub: “Dağlıq Qarabağ ətrafında situasiya müzakirə edilib. Habelə regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası mövzusuna toxunulub. Müxtəlif səviyyələrdə sonrakı təmaslar barədə fikir mübadiləsi aparılıb”. Yəni Rusiya tərəfinin yaydığı məlumatda “Minsk Qrupunun fəaliyyətinin əhəmiyyəti” barədə heç nə deyilmir. İndi belə hesab olunur ki, ya telefon danışığı zamanı Minsk Qrupunun fəaliyyətinin bərpası barədə ümumiyyətlə söhbət getməyib və Paşinyanın mətbuat xidməti bu məqamı uydurub. Ya da telefon söhbəti zamanı Paşinyan Minsk Qrupunun fəaliyyətinin bərpasının zəruriliyi məsələsini qaldırıb, amma Putin buna reaksiya və ya önəm verməyib. Bu d ao deməkdi rki, Rusiya üçün də Minsk Qrupu önəmsizdir.
Tahir TAĞIYEV
