Vətən müharibəsindən sonra Qarabağda yaşayan ermənilərin sayının əhəmiyyətli dərəcədə azalması heç kimə sirr deyil. Müharibədən əvvəl burada təxminən 140 min erməni yaşayırdısa, indi onların sayı xeyli azalıb. Ermənistan və Rusiya sülhməramlıları oradakı ermənilərin sayınışişirtməyə çalışalar da reallıq bunun əksini göstərir.
Qeyd edək ki, Ermənistandakı növbədənkənar parlament seçkilərində Nikol Paşinyanın qərargahında olduğu üçün Xankəndidə etirazla qarşılaşan separatçıların başçısı Araik Arutyunyan elə ötən ay özü də bilmədən ciddi bir faktı etiraf edib. Belə ki, həmin vaxt Xankəndidən Nikol Paşinyanın İrəvandakı qərargahına getməsinin səbəblərini izah etməyə çalışan Araik Qarabağdakı erməniləırin Ermənistana möhtac olduqlarını deyib:
“Ermənistanla əlaqələr qurmadan 35 min “vətəndaşın” sosial probleminin həllini necə təsəvvür edirsiniz?”. Belə bir açıqlama ilə separatçıların başçısı bununla Paşinyana dəstəyini izah etməyə çalışıb. Lakin bununla da Araik Arutyunyan Rusiya sülhməramlılarının nəzarət etdiyi ərazilərdə 35 min erməninin yaşadığını etiraf edib. Halbuki, Rusiya Müdafiə Nazirliyinin daha əvvəl yaydığı məlumatlarda bu rəqəm daha çox şişirdilirdi. Belə ki, Rusiya Müdafiə Nazirliyi sonuncu dəfə 52700 erməninin Qarabağa qaytarıldığını bildirmişdi. Rəsmi İrəvan isə hətta bir qədər də irəli gedərək, 100 mindən artıq erməninin Qarabağa qayıtdığını iddia edirdi. Araik Arutunyan 35 min rəqəmini səsləndirməklə həm Rusiya Müdafiə Nazirliyinin, həm də rəsmi İrəvanın yalanını ifşa edib. Lakin son proseslər Qarabağda heç 35 min erməninin də qalmadığını göstərir. Ölkəmizin qərb bölgəsinə səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində Prezident İlham Əliyev bu xüsusda olduqca maraqlı faktlar açılayıb. Status məsələsindən danışarkən dövlət başçısı bu xüsusda qeyd edib: “Mən müharibə başa çatandan sonra noyabrın 10-da statusun yerini göstərmişdim. O, hələ oradadır və orada qalacaq yana-yana, əbədi. Ona görə bu məsələ ilə də bağlı başqa fikir ola bilməz. Bir də bilirsiniz, gəlin belə danışaq, bu, süni şəkildə Azərbaycanın içində daim bir münaqişə ocağı yaratmaq üçün sovet hökuməti tərəfindən ortalığa atılmış təxribat idi. Bizim tarixi torpağımızda Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini yaratmaq, bir kəndi - Xankəndini, hansı ki, kənd idi, onu oranın mərkəzi etmək və cəllad Şaumyanın adını vermək Azərbaycan xalqına qarşı çox mənfi bir addım idi. Bizim üçün təhqir idi. Tarix hər şeyi yerinə qoyub. Ancaq statusa gəldikdə, bu gün orada 25 min adam yaşayır. Orada gedən proseslərlə bağlı bizim məlumatımız kifayət qədər böyükdür, çoxşaxəlidir. Biz əvvəllər də, müharibədən əvvəl də bilirdik orada nələr baş verir. Əlbəttə, indi də bilirik, çünki onlar bizim ayağımızın altındadır. Orada yaşayanların real sayı 25 mindir. Başqa rəqəmlər də səsləndirilib ki, müharibədən sonra oraya 50 mindən çox adam qayıdıb, ola bilər, ancaq qayıdan o demək deyil ki, orada qalır. Qayıdıb, sonra çıxıb gedib, geri dönüb. İkincisi, bizim müxtəlif texniki vasitələrimiz, peykimiz var. Biz oradakı maşınların sayını bilirik. Biz insanların hərəkətini görürük. Necə deyərlər, digər obyektiv vasitələr var ki, onları əsas götürüb, dəqiq bilirik orada nə qədər adam yaşayır - 25 min maksimum. Biz gündəlik monitorinq aparırıq, neçə maşın girib Laçın dəhlizinə, neçə maşın çıxıb. Eyni zamanda, biz xaricdən gələn maşınları da görürük və demişik ki, buna son qoyulmalıdır, bu, yaxşı deyil, bu, bizim ərazimizdir. Bizim icazəmiz olmadan xarici maşın necə girə bilər ora. Bir də əgər kimsə hesab edir ki, biz bunu görmürük, səhv edir. Bəzi hallarda o maşınlara erməni nömrələri yapışdırılır. Ancaq biz oradayıq, biz dəhlizdəyik. Biz hər şeyi görürük, Xankəndini də, dəhlizi də. Ona görə buna da son qoyulmalıdır. Oradan gündəlik çıxan maşınların sayı girən maşınlardan xeyli çoxdur. 25 min insan üçün status yaratmaq hansı məntiqə sığır?”.
Beləliklə, indi bəlli olur ki, Qarabağda cəmi 25 min erməni qalıb. Bu da o deməkdir ki, 1 ayda ermənilərin sayı 10 minə qədər azalıb. Bunun davam edəcəyi proqnzlaşdırılır. Çünki Rusiyalı sülhməramlıların nəzarətindəki ərazilərdə əkin-biçin yerləri, bağlar, kənd təsərrüfatı sahələri çox azdır. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin nümayəndəsi Zaru Amatuni bildirir ki, ermənilər Qarabağı gərginliyə görə tərk edir. Onun sözlərinə görə, Qarabağda yardım və digər ehtiyacların miqyası böyükdür. Qarabağlı ermənilər Ermənistana, oradan da Rusiyaya, Ukraynaya, Qazaxıstana, Belarusa üz tutur. Məsələ ilə bağlı bundan əvvəl erməni ictimai fəal Nora Ayvazyan olduqca maraqlı bir açıqlama ilə çıxış etmişdi. İctimai fəalın sözlərinə görə, Qarabağa savaşdan sonra geri dönən ermənilərin orada yaşamağın mənasız olduğunu anlayır. Nora Ayvazyan bunu belə əlaqələndirib: “1992-ci ildən sonra Qarabağa köçən ermənilər artıq başa düşürlər ki, Qarabağ onların yeri deyil. Onlar açıq başa düşürlər ki, qısa zamandan sonra onlar Xocalıdan, Ağdərədən, Xocavənddən qovulacaqlar. Sonda bu qovulma Xənkəndində olacaq. Ona görə ağıllı ermənilər indidən Qarabağı tərk edirlər. Əgər azərbaycanlılar imkan versə belə, sadə erməninin Qarabağda yaşaması mümkün deyil. Çünki azərbaycanlılar indi 40-50 il öncəki vəziyyətdə deyillər. Onlar o zaman erməniləri öz dostları kimi qəbul edirdilər. İndi isə onlar kimin kim olduğunu başa düşürlər. Qarabağdan qaçan ermənilər qaçqın statusu alaraq Avropaya üz tutmağı planlaşdırırlar”.
Nahid SALAYEV
