“Şarl Mişelin status, Dağlıq Qarabağ sözlərini işlətməməsi, əlbəttə, çox müdrik bir addım idi. Bu, dövlət xadiminin addımı idi. Biz bunu qiymətləndiririk və Ermənistan da bundan nəticə çıxarmalıdır. Nə status var, nə Dağlıq Qarabağ”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində bildirib.
Ölkə başçısı qeyd edib ki, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti 1923-cü il iyulun 7-də süni qurum kimi yaradılmışdı. “Sadəcə olaraq, o vaxt sovet hökumətində təmsil olunan ermənilər demək olar ki, bu qanunsuz və heç bir əsası olmayan qərarı qəbul etdilər və əlbəttə, Sovet Azərbaycanı o vaxt məcbur olub bununla razılaşıb, barışıb. Heç bizi soruşan da yox idi. Azərbaycan parlamenti müstəqillik bərpa olunandan bir ay sonra - 1991-ci ilin noyabrında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini ləğv edib. Bu hamısı sənədlərdir, özü də qanuni şəkildə ləğv edib”.
Prezident İlham Əliyev Azərbaycan parlamenti tərəfindən 1991-ci ilin noyabr ayında Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğv edilməsi məsələsini xatırlatmaqla çox mühüm bir tarixi qərarı gündəmə gətirdi. Halbuki, tarixçilər tərəfindən indiyə qədər bu mühüm hadisəyə toxunulmamışdı, amma ölkə başçısı bu fakta toxunmaqla həm Ermənistana, həm də onun havadarlarına vacib mesaj verdi, xatırlatma etdi.
“Heç bir beynəlxalq təşkilat rəsmi sənədlərə baxmadılar ki, Azərbaycan parlamenti tərəfindən DQMV çoxdan ləğv edilib...”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Prezident İlham Əliyev hər zaman tarixi faktlar əsasında danışır və onun gündəmə gətirdiyi bir çox məsələlər sonradan bütün dünyada geniş müzakirə mövzusuna çevirilir. “Prezidentin vurğuladığı bu fakt olduqca mühümdür. Əvvəllər bu məsələyə bir qədər diqqət yetirilmədi. Çünki Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ləğv edilməsi elə bir dövrə düşdü ki, həmin dövürdə Rusiya imperiyası Azərbaycanın başına çox böyük bəlalar gətirdi, hətta Azərbaycanı hansı hissələrə bölməklə bağlı xəritələr də “icad” edilmişdi. Təbii bu başqa bir söhbətin mövzusudur. Biz bütün prosesləri izləyirdik. Görürdük ki, Rusiya Azərbaycan hərbi hissələrinə qarşı məkrli davranaraq ermənilərə kömək edərək Ağdərəni işğal etdirdi. Bundan sonra isə bütün dünyanı Azərbaycanın üstünə qaldırdılar ki, “Azərbaycan başqa dövlətin ərazisini işğal edir”. Azərbaycanı “işğalçı” qələminə verərək “Azərbaycan ordusu Dağlıq Qarabağ ordusuna qarşı vuruşur” kimi çirkin iftiralar atdılar. Ermənistanı da sadəcə “kənardan seyirçi” olaraq təqdim edir, sanki o Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyən ölkə kimi “göstərilirdi”. Təbii, bütün bunları Rusiya edirdi, Ermənistanla birgə bizə qarşı belə bir siyasi oyun oynadı. Belə bir məqamda həmin dövrdə dünyanın əksər ölkələrini ideoloji baxımdan Azərbaycanın üstünə qaldırmışdılar. 1991-ci ildə Dağlıq Qarabağ Muxar Vilayətinin ləğv olundu. Bunu tarixçilər də, siyasətçilər də çox yaxşı bilir ki, DQMV hüquqa zidd, qanuna zidd, tarixə zidd bir qurum idi, onun nə hüquqi, nə də tarixi əsası vardı, ləğv edilməsi isə vacib idi. Bu da məlumdur ki, 1923-cü ildə Lenin, Çiçerinin, Orconikidzenin və digərlərinin, o cülədən də Stalinin köməkliyi, məsələhəti ilə qanunsuz olaraq DQMV yaratmışdılar. Buna heç ehtiyac da yox idi. Ondan iki qat artıq əhalisi olan Qərbi Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlılara heç bir muxtariyyət verilməsindən söhbət getmədən Azərbaycanın torpağının bir hissəsində qanuna, hüquqa, tarixə zidd olaraq DQMV yaratdılar, bunun isə dediyim kimi heç bir əsası yox idi. Buna görə də, 1991-ci ilin noyabr ayında Azərbaycan parlamenti tərəfindən çox mühüm bir qərar qəbul etdilər, bu qərara əsasən həm DQMV ləğv olundu, həm də Ağdərə rayonu ləğv edilərək ərazisi Azərbaycanın ayrı-ayrı rayonları arasında bölüşdürüldü. Bu Azərbaycan dövlətinin hüququ idi, Milli Məclisin hüquqi idi. Başqa dövlətlərin isə bu məsələni həll etməyə heç bir hüququ çatmırdı. Amma buna baxmayaraq çox ölkələr suyu bulandırmaqla məşğul oldular, kiçik bir qurum olan Ermənistanı “əjdahaya döndərdilər”. Azərbaycan parlamentinin ləğv etməsinə baxmayaraq DQMV oyununu davam etdirdilər, Azərbaycanın ərazilərini işğala məruz qoydular”.
Q.Hacıyevin sözlərinə görə, beynəlxalq təşkilatların, dünya dövlətlərinin Azərbaycan parlamentinin bu qərarından xəbəri olduğu halda bəzi dövlətlər öz çirkin əməllərini davam etdiriblər. Q.Hacıyev qeyd etdi ki, bu gün nə ATƏT-in, nə BMT-nin nə də başqa beynəlxalq təşkilatların “biz ədaləti qoruyurduq” deməyə haqqı yoxdur. “O vaxt Kazimirov da deyirdi: “Mənim ürəyim ağrıyır, az qalıram ağlayam ki, ermənilərlə azərbaycanlılar niyə yola getmir,. Yəqin ki, azərbaycanlılar günahkardı, çünki onlarda “ermənifobiya” var”. Kazimirov kimiləri ortaya bu cür fantaziyalar, iftiralar atdılar, bununla da həm Azərbaycan torpaqlarının işğalına rəvac verdilər, həm də bizi mənəvi, siyasi cəhətdən sıxdılar. Cild-cild kitablar, məqalələr yazdılar, yalandan iddia etdilər ki, azərbaycanlılar “mədəni erməni xalqını sıxışdırır”. Amma heç biri demədi ki, işğal olunan ərazilər Azərbaycanındır, öz ata-baba ocaqlarından qovulanlar, didərgin salınanlar, qətlə yetirilənlər azərbaycanlılardır. Heç bir beynəlxalq təşkilat rəsmi sənədlərə baxmadılar ki, Azərbaycan parlamenti tərəfindən DQMV çoxdan ləğv edilib, bunu ləğv etmək Azərbaycan dövlətinin hüququdur, haqqıdır. Beynəlxalq təşkilatlar həqiqəti təqdir etmək, Azərbaycanın haqlı qərarını müdafiə etmək əvəzinə başqa çirkin əməllərlə məşğul oldular. Prezidentimizin 30 il bundan əvvəl Azərbaycan parlamenti tərəfindən qəbul edilən bu mühüm qərarı xatırlatması təsadüfi deyil, bu vacib bir mesajdı. Ölkə başşısı bunu çox yerində qeyd edib. Fikrimcə, 30 il əvvəl Azərbaycan parlamentinin qəbul etdiyi bu qərarı dünyanın gözünə soxmaq lazımdır ki, siz 30 il müddətində bu mühüm fakta diqqət yetirmədiniz, haqqı-ədaləti müdafiə etmədiniz. Halbuki, Azərbaycanın dövlət orqanları belə bir qərar qəbul edib. Bu gün dövlət başçısı səviyyəsində bu məsələyə qayıdılırsa, bunun bütün mənalarda əhəmiyyəti böyükdür”-deyə Q.Hacıyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
