Son günlərdə Ermənistanla Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) arasında ciddi gərginliyin yaranması müşahidə olunur. Buna səbəb KTMT-nin sərhəd pozuntusu ilə bağlı ermənilərin cəfəng iddialarını rədd etməsidir.
Xatırladaq ki, 10 noyabr 2020-ci il tarixində imzalanmış üçtərəfli bəyanata əsasən, işğaldan azad edilmiş Laçın və Kəlbəcər rayonlarının Ermənistanla həmsərhəd bölgələrində çətin dağ relyefi quruluşuna və iqlim şəraitinə malik məntəqələrdə hava şəraitinin yaxşılaşması ilə Azərbaycan sərhəd qüvvələri ölkəmizə aid mövqelərdə yerləşdirilir. Proses mayın 12-dən başlayıb. Ermənistan adi rejimdə və sistematik qaydada icra edilən bu prosesi ölkəsinin ərazisinə müdaxilə kimi qələmə verib. Azərbaycan tərəfi isə Ermənistan ərazisinə keçmədiyini, işğal altında olan Azərbaycana məxsus əraziləri nəzarətə götürdüyünü bildirir. Məhz Azərbaycanın yanaşması dünyada, o cümlədən də KTMT-də qəbul edilir. Bunu KTMT-nin rəhbəri Stanislav Zasın Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verənlərlə bağlı səsləndirdiyi fikirlər də təsdiq etdi. S.Zas qeyd edib ki, sərhəddə baş verənlər Ermənistana hücum kimi dəyərləndirilə bilməz: “Bu, sərhəd xətti ilə bağlı mübahisədir və belə bir insident əsas vermir ki, KTMT Ermənistanı müdafiə üçün hərəkətə keçsin. Ermənistanın cənubunda vəziyyətin ağırlaşması Azərbaycanla yeni sərhədin təsdiq edilməsi ilə bağlı sərhəd insidentidir və KTMT-nin kollektiv müdafiə haqqında nizamnaməsinin müddəalarına aid deyil”. Zas əmin edib ki, KTMT Ermənistanın cənubundakı vəziyyəti daim izləyir. Ermənistan rəsmiləri isə Zasın Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş verənlərlə bağlı səsləndirdiyi fikirlərdən narahatlıqlarını bildiriblər. Bu narahatlığı Ermənistanın Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan Zasın özüylə telefon söhbətində ifadə edib. Qriqoryan deyib ki, baş verənləri sərhəd insidenti adlandırmaq olmaz, çünki Azərbaycan əsgələri iki aydır ki, Ermənistan ərazisinə keçib oranı tərk etmirlər. Onun fikrincə, bu, Ermənistan ərazisinin bir hissəsini ələ keçirmək cəhdidir. Qriqoryan onu da bildirib ki, KTMT-nin rəhbərliyi səviyyəsində fikir bildiriləndə ehtiyatlı olmaq lazımdır ki, sərhəddəki durumun aradan qaldırılması yönündə konstruktiv səylər zərbə altında qalmasın. Ekspertlər isə qeyd edir ki, KTMT Azərbaycanın Ermənistan ərazisinə daxil olmadığını yaxşı bilir. Bu səbəbdən erməni rəsmilərinin mövqeyini qəbul etmir. Bununla belə, Ermənistandakı antirus dairələri KTMT-nin mövqeyi ilə bağlı qalmaqal qalıdırıb və bu qalmaqal təxmini olaraq belə bir məntiqdə olub ki, Ermənistandakı sərhəd gərginliyi əslində rəsmi Moskvanın “dobro”su ilə olub. Onların iddiasaına əsasən, Rusiya bu şəkildə sadəcə Ermənistandakı hərbi varlığını Zəngəzurda yeni hərbi baza şəklində artırmaq istəyir. Ermənistanın “Hayeli” nəşri yazır ki, azərbaycanlıların Zəngəzur və Qeğarkunikdəki varlığı bugünkü hakimiyyət nümayəndələrini narahat etsəydi, təcili addımlar atardılar: “Məgər Ermənistan orduya sahibdir, yoxsa sahib deyil, Milli Təhlükəsizlik Xidmətinə sahibdir, yoxsa bu sistemlərin bir nömrəli vəzifəsi dövlətin müdafiəsi məsələsi yox, yalnız dövlətin ali kapitalını müdafiə etməkdir? Bu digər tərəfdən o deməkdir ki, Nikol Paşinyan əslində Azərbaycan tərəfi ilə bu məsələdə razılığa gəlib. Rusiya ilə KTMT burada nəsə edə bilməz, onlara müraciət də, göründüyü kimi, formal xarakter daşıyırdı”. Erməni ekspert Nairi Hoxikyan isə məsələ ilə bağlı bildirir: “KTMT-nin cavabından nə başa düşmək olar? Sərhəd hadisələrinin başlamasından 1,5 ay sonra Ermənistan baş naziri KTMT-ni köməyə çağırırdı, bu strukturun öz üzvü olan dövlətin təhlükəsizliyini təmin etməli olduğuna dair bəndləri qeyd edirdi. Əvvəla, Ermənistan 2018-ci ildə KTMT baş katibi Yuri Xaçaturova qarşı cinayət işi açmaqla, faktiki olaraq, bu günə hazırlaşmağa başladı, çünki avtomatik olaraq Belarus nümayəndəsi Stanislav Zas Xaçaturovu əvəz etməyə gələcəkdi. Ermənistanın ali hakimiyyəti bu qədər faktları masaya qoyduqdan sonra 2019-cu ildə müxtəlif kanallarla, həmişə olduğu kimi, nə etdiklərini bildikləri barədə zəmanət verdi. Mayın 28-də Nikol Paşinyan İlham Əliyevin sevimli dostu Stanislav Zası qucaqlayaraq, onun KTMT baş katibi olmasına razılıq verdi”. Ermənistan parlamentinin deputatı Naira Zöhrabyan da bədbinlər sırasındadır: “Ermənistan protektorata çevrilir. Beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistanın son olaraq protektoratlaşdırılması məsələsində səssiz konsensusa malikdir. Bu gün yalnız xəyalpərəstlər suveren Ermənistan haqqında danışa bilər. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi 14 hərbi əsirin hökmünü açıqladı, onlar 6 aydan 4 ilə qədər həbs cəzasına məhkum edildilər. 6 aylıq dövr var, beynəlxalq ictiamiyyətin danışıqlarına görə, bu müddət ərzində İlham Əliyevin sevdiyi sovet xəritələri ilə Azərbaycan SSR-in bir hissəsi olmuş bir neçə erməni anklavının Azərbaycana təhvil verilməsi başa çatdırılmalıdır. 6 aylıq müddət var, beynəlxalq ictimaiyyətin danışıqlarına görə, bu müddət ərzində Mehri dəhlizi sənədi, həmçinin delimitasiya və demarkasiyaya başlamaq üçün hüquqi sənədlər imzalanmalıdır”.
“Qraparak” qəzeti isə yazır ki, baş verənlər fonunda ölkənin Xarici İşlər Nazirliyində xaotik vəziyyətin davam etməsi də təsadüfi deyil: “Ermənistanın xarici işlər naziri Ara Ayvazyanın istefasından ölkənin Xarici İşlər Nazirliyində yaranmış gərginlik davam edir. Müstəqil düşüncəli təcrübəli diplomatlar işdən çıxarılır. Hələ bir müddət əvvəl ailəsi ilə birlikdə xaricə getmək istəyən 10 diplomatın səfəri təxirə salınıb. Hökumət Ara Ayvazyanın xarici ölkələrə təyin etdiyi diplomatları işdən çıxarmaq qərarına gəlib və indi həmin diplomatların sosial şəbəkələrdəki akkauntları araşdırılır. Paşinyan vaxtilə ona qarşı çıxış etmiş XİN əməkdaşlarını bağışlamamaqda qətiyyətlidir”. Qeyd edək ki, Nikol Paşinyan Azərbaycan-Ermənistan sərhədində gərginliyin azaldılmasına dair planını açıqlayandan sonra mayın 27-də o vaxtkı xarici işlər naziri Ara Ayvazyan istefa verib. Nazirdən sonra müavinləri Qagik Qalaçyan, Avet Adons, Artak Apitonyan və Armen Gevondyan da istefa ərizələrini yazıb. Amma Gevondyanın istefası qəbul edilməyib. O, hazırda xarici işlər nazirinin səlahiyyətlərini icra edir. İndi hesab edilir ki, Paşinyan Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamaq, sərhədləri müəyyən etmək üçün kiminsə ona mane olmasını istəmir.
Samirə SƏFƏROVA
