Azərbaycan torpaqlarını işğalda saxladığı dövrdə Ermənistanın bu ərazilərimizdə dünyada analoqu olmayan vandalizm aktları həyata keçirdiyi, mədəni irsimizə qarşı vəhşilik, dağıdıcılıq etdiyi məlumdur. İşğaldan azad edilən ərazilərimizin, tarixi, maddi mədəniyyət abidələrimizin Ermənistan tərəfindən başına hansı oyunlar gətirildiyi bütün dünyaya məlumdur, dünya bunu çox yaxşı görür.
Ermənilərin abidələrimizə, maddi-mədəni irsimizə vurduğu zərər müəyyənləşdirilib.
Nazirlər Kabineti yanında İtki və Tələfatların Qiymətləndirilməsi üzrə işçi qrupunun üzvü kimi fəaliyyət göstərən, mədəni dəyərlər üzrə tədqiqatçı-ekspert, Beynəlxalq Memarlar Akademiyasının Moskva şöbəsinin professoru, Azərbaycan Memarlar İttifaqının İdarə Heyətinin üzvü Faiq İsmayılov “Trend”ə bildirib ki, ermənilərin abidələrimizə vurduğu zərər 88 milyard manatdan çox ola bilər.
“2014-2017-ci illərdə işğal altında olan ərazilərdəki tarix və mədəni abidələrin qiymətləndirilməsi zamanı dəyən zərər 88 milyard manat civarında hesablanıb. Lakin indi aparılacaq qiymətləndirmə zamanı bu məbləğin 88 milyard manatdan daha yüksək olacağı gözlənir” - deyə bildirən F.İsmayılovun sözlərinə görə, o zamankı hesablamalar qiyabi monitorinq əsasında olub: “Lakin indi hər bir abidəyə yerində baxış keçiriləcək. Bütün ərazilərdə layihə-smeta sənədlərinin işlənməsi başa çatdırıldıqdan sonra dəyən ziyanın məbləği daha dəqiq bilinəcək”.
F.İsmayılov əlavə edib ki, Şuşada abidələrlə bağlı aparılan monitorinq artıq yekunlaşıb. Amma Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Ağdamda monitorinqlər qismən aparılıb və hazırda da davam etdirilir.
Abidələrimizə dəymiş ziyan hansı prinsiplə hesablanıb?
“Həmin abidələrin peykdən çəkilən şəkilləri, görüntüləri bizə imkan verdi ki, qiyabi hesablama aparaq və mövcud rəqəmi ortaya çıxaraq”
Faiq İsmayılov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu rəqəm 2014-2017-ci illərdə Nazirlər Kabineti yanında İtki və tələfatların qiymətləndirilməsi üzrə işçi qrupu tərəfindən üzə çıxarılıb: “Mən həmin işçi qrupunda ekspert vəzifəsində idim. Tarix-mədəniyyət abidələrinə dəyən zərərin hesablanması ilə mən məşğul oldum. Bu hesablamalarda hansı prinsiplərin əsas götürüldüyünə gəlincə, həmin abidələrin peykdən çəkilən şəkilləri, görüntüləri bizə imkan verdi ki, qiyabi hesablama aparaq və mövcud rəqəmi ortaya çıxaraq. Yəni abidələrimizə dəymiş zərər qiyabi şəkildə hesablandı. Qiyabi şəkildə hesablandığı üçün dəymiş zərərin həcmi tam olaraq dəqiq olmadı. Bu da onunla bağlı idi ki, torpaqlarımız işğalda olduğu üçün biz ora gedə bilmirdik. Amma indi torpaqlarımız azad edilib. Ermənilərin işğal dövründə daşınan, daşınmaz mədəniyyət abidələrinə və turizmə vurduqları zərərin həcmi 177 milyarddır. Bunun da 88 milyardı ermənilərin maddi-mədəni irsimizə vurduğu zərərə aiddir. Bura daşınan tarix-mədəniyyət abidələri, memarlıq nümunələri, muzey eksponatları, rəsm əsərləri və sair daxildir. Yenə də dəqiqləşdirmə prosesi davam edir, müəyyən bir vaxtda bunu tam dəqiqliyi ilə ortaya çıxaracağıq ki, bizə nə qədər zərər dəyib. Ola bilsin ki, rəqəmlər dalğavari getsin. Amma məsələ burasındadır ki, ermənilərin vurduğu zərər çoxdur, bu arta da bilər”.
“Həmin abidələrin yenidən bərpasına çəkilə biləcək xərc nəzərə alınırmı, yoxsa alınmır” sualına gəlincə, F.İsmayılov bunları dedi: “Abidələrin bərpasına çəkilən xərclər, bütövlükdə, abidələrə vurulmuş zərərin həcmindən asılıdır. Bu abidələrin hamısı erməni vandalizminə uğrayan, dağıdılan, nəzarətsiz qalıb dağıdılan, məhv edilən abidələrdir. Ona görə də bundan sonrakı mərhələlərdə ola bilsin ki, bu işlə məşğul olan digər təşkilatlar da öz hesablamalarını ortaya qoysunlar. Fikrimcə, ümumilikdə, hesablamalar, gəlinən nəticələr və ortaya çıxarılan rəqəmlər arasında hər hansı bir fərq olmayacaq”.
Beynəlxalq missiyanın da bölgəmizə gəlib, ermənilər tərəfindən dağıdılan abidələrimizin monitorinqini keçirib hesabat hazırlamasının vacib olduğunu deyən F.İsmayılov qeyd etdi ki, bu olduqca lazımlıdır: “Beynəlxalq missiyanın hesablamaları vacibdir. Çünki Azərbaycan tərəfindən Ermənistana qarşı məhkəmə iddiasının qaldırılmasında beynəlxalq missiyanın hesabatının çox böyük rolu olacaq. Ona görə ki, beynəlxalq təşkilatlar bizə qarşı ikili yanaşma sərgiləyir və onların bizə inamı yoxdur. Ermənilərin Azərbaycanın maddi-mədəni irsinə - tarix-mədəniyyət, arxeoloji, memarlıq abidələrinə və sairə vurduğu zərəri hesablayarkən biz burada beynəlxalq standartlara uyğun qiymətləri götürmüşdük. Güman edirəm ki, yaxın zamanlarda xarici ölkələrdən bura beynəlxalq ekspertlər də gələrlər. Beynəlxalq ekspertlər də gələrkən bizim hesablamalardan, qiymətlərdən istifadə edəcəklər, başqa qiymətlərə istinad etməzlər”.
İradə SARIYEVA
