Ermənilərin xalq deyil, bir vəhşi, vandal qəbilə olduğunu dünyanın bir çox filosofu, tarixçisi, mütəfəkkiri qələmə alıb, bununla da gələcək nəsilləri, özlərindən sonra gələnləri necə vəhşilərlə qarşılacaqları barədə xəbərdar ediblər.
İşğal dövründə erməni vandalları bütün kəndlərimizdə, şəhərlərimizdə məzarlıqlarımıza qarşı da tükürpədici vandalizm aktları törədiblər, qəbirləri dağıdıblar, orada dəfn edilənlərin sümüklərini çıxarıb kənara atıblar, qızıl dişlərini söküb götürüblər, təhqir ediblər, qədim məzarlardan çıxan qızıl-ziynət əşyalarını və sair daşıyıb Ermənistana aparıblar. Düşmən o qədər azğın, o qədər vəhşidir ki, hətta bizim görkəmli şəxsiyyətlərimizin məzarlarına da əl uzadıb, onların qəbirlərini yerlə-yeksan edərək məhv edib.
Düşmən Qarabağın sonuncu xanı Mehdiqulu xanın qızı, Azərbaycanın görkəmli şairəsi, dövlət xadimi Xan qızı Xurşudbanu Natəvanın məzarını dağıdıb, sümüklərini isə yağmalayaraq aparıb.
Bildiyimiz kimi, Azərbaycan əsilli fransız fotoqraf Reza Deqati bu dəfə işğaldan azad edilən Ağdamda Xan qızı Natəvanın dağıdılmış məzarından fotolar və video paylaşıb. “Facebook” səhifəsində sözügedən məzardan danışan Deqati bildirib ki, Xurşudbanu Natəvanın sümükləri məzarından çıxarılaraq aparılıb: “Hər şeyin, ehtimal ki, şairənin çəkdirdiyi su kəmərindən su içmiş insanlar tərəfindən qəsdən məhv edildiyini, Natəvanın məzarına hücumu və hətta bütün sümüklərinin aparıldığını görüb, böyük şok keçirdim. Şairədən qorxan kimdir?”
Deqati öz səhifəsində şairə haqqında məlumatlar da verib: “Azərbaycanın bütün dövrlərinin görkəmli şairəsi, Pənahəli xan soyundan olan Xurşudbanu Natəvan 1832-ci il avqustun 15-də Şuşada anadan olub. O, Qarabağın son hökmdarının varisi idi və ailə sərvətinin böyük bir hissəsini humanitar fəaliyyətə, o cümlədən, mühəndislik sənətinin şah əsəri olan tarixi Şuşa su kəmərinin çəkilməsinə xərcləmişdi. Natəvan atası və digər ailə üzvləri ilə birlikdə Ağdam şəhərinin 18-ci əsrə aid kompleksində dəfn edilmişdi”.
“1992-ci ildə şəhər ermənilər tərəfindən ələ keçirilməzdən əvvəl mən bu mədəni mərkəzə baş çəkmiş və məzar daşının və üzərində ucaldılmış heykəlin memarlıq üslubuna heyran olmuşdum. 2020-ci ilin noyabrında şəhər işğaldan azad edildikdən sonra mən yenidən həmin yerə qayıtdım”, - deyə Deqati bildirib.
Ermənilər Natəvanın sümüklərini hansı məqsədlə götürüb aparıblar?
Fərhad Quliyev: “...məqsədləri Natəvanın məzarının izlərini itirmək olub”
AMEA-nın Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun şöbə müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Fərhad Quliyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu, erməni vandalizminin növbəti göstəricisidir. F.Quliyevin sözlərinə görə, ermənilər bununla vəhşi, vandal qəbilə olduqlarını bir daha dünyaya sübut ediblər: “Ermənilərin Natəvanın qəbrini dağıtmaqda və onun sümüklərini götürüb aparmaqda məqsədləri Natəvanın məzarının izlərini itirmək olub. Qəbirləri dağıtmaq, sümükləri kənara atmaq, vandalizm törətmək ermənilərin adətidir. Ola bilsin ki, ermənilər Natəvanın qəbrində qızıl-zinət əşyaları axtarırmışlar. Yəni bu məzarın xan nəslindən olan bir şəxsiyyətə mənsub olduğunu biliblər və düşünüblər ki, ola bilsin, məzarın içində qiymətli əşyalar var. Bilirsiniz ki, ermənilər bizim qəbiristanlıqları dağıdıblar, məzarları söküb cəsədlərin ağzından qızıl dişləri çıxarıb aparıblar. Yəni qəbir dağıtmağın iki əsas məqsədi olur. Onlar göstərmək istəyirlər ki, azərbaycanlıların qəbirlərini vəhşicəsinə, amansızlıqla dağıtmaqla “öz gücümüzü göstərdik”. Bu da onların qəbilə təfəkküründə olduqlarının göstəricisidir. Çünki qədim dövrlərdə bir qəbilə digər qəbilə ilə müharibə aparanda kim qalib gəlirdisə, qarşı tərəfin qəbirlərini dağıdırdı. Ermənilərdə bu xüsusiyyət var, onlar bunu həmişə ediblər. Məzarları dağıdıb skeletləri kənara atırlar. İkinci tərəfdən isə onlar məzarlarımızda qızıl axtarıblar, düşünüblər ki, burada qızıl, qiymətli əşyalar ola bilər, amma müsəlman qəbirlərində qızıl əşyaları, filan olmur heç vaxt. Ermənilər Qarabağı işğal etdikdən sonra əsas hədəfləri bütün tanınmış şəxsiyyətlərimizin məzarlarını dağıtmaq olub və onu da ediblər, onlara aid bütün məzarları dağıdıb məhv ediblər. Ermənilər Qarabağla dərin köklərlə bağlı olan Natəvanın və digər şəxsiyyətlərimizin məzarlarını vəhşicəsinə, vandalcasına dağıtmaqla bizim izlərimizi o torpaqlardan silməyə, itirməyə çalışıblar. Onlar bu cür vəhşiliklə məşğul olublar”.
F.Quliyev əlavə etdi ki, ermənilərin həyata keçirdikləri bu vəhşiliklərə beynəlxalq aləm laqeyd qalmamalı və reaksiya verməlidir.
Təvəkkül Əliyev: “Natəvanın məzarı Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin göstərişi ilə dağıdılıb, sümükləri götürülüb”
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış arxeoloq Təvəkkül Əliyevin fikrincə də ermənilərin əsas məqsədi bizim izlərimizi Qarabağdan, tarixi torpağımızdan silmək olub. T.Əliyev hesab edir ki, erməni vəhşiliyinin bu nümunələri bütün beynəlxalq təşkilatlara davamlı olaraq çatdırılmalı və beynəlxalq hesabatlara salınmalıdır. Onun fikrincə, ermənilər Natəvanın məzarını Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin göstərişi əsasında dağıdıb, sümüklərini götürüb aparıblar: “Sözün açığı, o kadrları görəndə çox məyus oldum. Doğrudan da tariximizdə Natəvanın xüsusi yeri var, onu həmişə xatırlayırıq, Qarabağ xanlığının bir yadigarı kimi hər kəs onun xatirəsinə hər zaman böyük ehtiramla, sayğı, məhəbbətlə yanaşır. Düşünürəm ki, Natəvanın məzarını vəhşiliklə dağıdıb, sümüklərini çıxarıb aparan adamlar onun kim olduğunu, Azərbaycan tarixində, mədəniyyətində nə kimi rol oynadığını, hansı nəslə məbsub olduğunu yaxşı bilirmiş. Onlar hətta hesab ediblər ki, Natəvanın məzarı belə onların “gələcəyi” üçün böyük “təhlükədir”. Natəvanın məzarı Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyinin göstərişi ilə dağıdılıb, sümükləri götürülüb. Bu işdə Ermənistan rəhbərliyi məsuliyyət daşıyır. Bu böyük cinayətdir, haqq qazandırılması, bəraət verilməsi mümkün olmayan hadisədir. Nə yaxşı ki, Reza bəy bu məsələni ictimailəşdirdi, o görüntüləti təqdim etdi. Bizim üzərimizə düşən iş isə bu hadisəni dünyaya yaymaq, faktla bağlı dünya ictimaiyyətini məlumatlandırmaqdır. Ümumiyyətlə, yalnız Natəvanın deyil, digər şəxsiyyətlərimizin də dəfn edildiyi məzarlıqlar erməni vandalları tərəfindən dağıdılıb, məhv edilib. Düşmən görün nə qədər vəhşidir ki, məzarlıqlardan da intiqam alır. Amma düşmən dərk etmir ki, bu məzarlıqları dağıtmaqla bizim izlərimizi Qarabağdan silmək mümkün deyil. Bunu dərk etmir. Qarabağın hər qarışında minillərdir Azərbaycan xalqı yaşayıb, bu torpaqlar tarixi torpaqlarımızdır, burada azərbaycanlıların minillərlə yaşı olan məzarlıqları, mədəni irs nümunələri, abidələri, izləri var, bunu silmək mümkünsüzdür. Bu, sadəcə, ağılsızlıq, düşüncəsizlikdir, bu toplumun vandalizminin, vəhşiliyinin, qəbilə təfəkkürünün göstəricisidir”.
T.Əliyev qeyd etdi ki, ermənilərin Natəvanın sümüklərini Ermənistana aparmaqda məqsədləri yalnız onun izlərini itirməyə xidmət edir. “Bunun yalnız izlərimizi itirməyə xidmət etdiyi məlumdur. Düzdür, mən bəzi versiyalar da oxumuşam. Yazırlar ki, ermənilər bizim məzarlıqlardan sümükləri götürüb aparırlar onu üyüdürlər, ondan nəsə düzəldirlər, hansısa texnologiyalarda istifadə edirlər və sair. Natəvanın sümüklərini tamamilə götürüblər, heç nə qalmayıb. Fikirləşirəm, ermənilər Natəvanın sümüklərini aparmaqla bizə problemlər yaradıblar. Biz gələcəkdə sübut edə bilməyəcəyik ki, bizim belə bir böyük şəxsiyyətimiz, şairəmiz olub, onun məzarı İmarət qəbiristanlığındadır, cəsədi də ordadır. 500 ildən sonra bizim sübut etməyimiz çətinləşəcək, bu, böyük proses tələb edən iş olacaq. Ermənilərin xisləti belədir, bizim izlərimizi itirmək, silmək istəyiblər” - deyə T.Əliyev bildirdi.
İradə SARIYEVA
