Gürcüstanda mövcud hava şəraiti üzündən bu ölkə ərazisindən Ermənistana uzanan yolun bağlanması regionda kommunikasiyaların bərpası və yenilərinin yaradılması ilə bağlı Azərbaycanın təkliflərinin İrəvan üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu bir daha təsdiqləmiş oldu. Çünki Azərbaycanın təklifləri Ermənistanın Rusiya və İranla təbii şərait və havadan asılı olmayaraq daimi əlaqə saxlamasına imkan verir. Amma indilikdə Ermənistanın Rusiya ilə əlaqəsi yalnız Gürcüstan vasitəsilə mümkündür ki, bu da hava şəraitindən birbaşa asılıdır.
Elə Rusiyanın “Kommersant” qəzeti də yazır ki, yüzlərlə yük maşını 11 yanvardan pisləşən hava şəraiti səbəbilə bağlanan Gürcüstan hərbi magistral yolunda qalıb: “Gürcüstan-Rusiya gömrük buraxılış məntəqəsindən başlayan tıxac kilometrlərlə uzanıb gedir. Bu yol təkcə Gürcüstanı deyil, həm də Ermənistanı Rusiya Federasiyası ilə birləşdirən əsas magistral yoldur. Bir müddət əvvəl Asiya İnkişaf Bankı Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı ilə birlikdə Ermənistan üçün əhəmiyyətini nəzərə alaraq avtomobil yolunun yenidən qurulması məqsədilə Gürcüstana təqribən 500 milyon dollar ayırmışdı. Ancaq indi bu layihənin gələcəyi qeyri-müəyyəndir. Səbəb Rusiyanın dövlət başçısı Vladimir Putinin vasitəçiliyi ilə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 11 yanvarda Moskvada “bölgədəki bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin blokdan çıxarılmasına dair” razılaşmadır. Xatırladaq ki, söhbət iki əsas sahədən gedir. Birincisi Azərbaycanın əsas hissəsindən Ermənistanın Sünik (Zəngəzur) bölgəsindən keçərək Naxçıvana gedəcək dəhlizdir. İkincisi İrəvandan Naxçıvana çəkilən və Sünik (Zəngəzur) bölgəsindən keçib Azərbaycanla birləşəcək dəmir yoludur. Hər iki marşrut Sovet dövründə fəal şəkildə istifadə olunurdu. Lakin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin başlanması ilə bu dəhlizlər fəaliyyətini dayandırdı. Yeni layihə həyata keçirilərsə, Azərbaycandan Naxçıvana və Türkiyəyə, Rusiyadan Türkiyə və Ermənistana, Ermənistandan İrana və Rusiyaya yeni nəqliyyat yolu alacaq”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaq Ermənistan üçün həyati əhəmiyyətə malikdir. Avropanın nüfuzlu “Euractiv” nəşri də məsələyə məhz bu prizmadan yanaşır. Nəşr qeyd edir ki, yeni yaradılacaq Naxçıvan dəhlizi Qafqazda nəqliyyat bağlantılarını artıracaq. Burada əsas diqqət noyabrın 10-da Azərbaycan, Rusiya prezidentləri və Ermənistanın baş naziri tərəfindən imzalanan bəyanatda yer alan Mehri rayonundan keçərək Naxçıvanı Azərbaycanın digər rayonları ilə birləşdirəcək dəhlizin ölkəmiz və Ermənistan daxil olmaqla regionun digər ölkələri, o cümlədən regional nəqliyyat layihələri üçün yaratdığı yeni imkanlara yönəldilib. Naxçıvan dəhlizinin açılmasının muxtar respublikanın iqtisadi blokadadan azad olunmasına imkan yaradacağının qeyd edildiyi məqalədə deyilir: “Hazırda Naxçıvanla hava və quru əlaqəsi İran və ya Türkiyə vasitəsilə mümkündür. Ona görə də Naxçıvanla birbaşa əlaqənin qurulması vaxtı və xərcləri azaltdığından, Azərbaycan və Naxçıvan üçün yeni iqtisadi inkişaf imkanları yaradacaq. Eyni zamanda, Naxçıvanın təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar da aradan qalxacaq”. Müəllif bildirib ki, Naxçıvan dəhlizi, eyni zamanda, region ölkələri üçün yeni imkanlar yaradacaq, Türkiyə bu dəhlizdən istifadə etməklə Azərbaycana birbaşa çıxış əldə edəcək: “Türkiyə ilə Azərbaycanı birləşdirən Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmiryolu ilə müqayisədə Naxçıvan dəhlizindən keçən yol 340 km daha qısa olacaq. Bu da məsafəni və xərcləri azaltmaqla Türkiyə ilə Azərbaycan arasında ikitərəfli ticarət əlaqələrinin inkişafına imkan yaradacaq. Dəhliz, həmçinin, Azərbaycanla Türkiyə arasında turizm əlaqələrinin inkişafına da səbəb olacaq. Naxçıvan dəhlizinin yaradılması regionun digər ölkələri ilə alternativ quru yolunun açılmasına imkan açdığından Rusiya üçün də faydalı olacaq. Belə ki, Rusiyanın dəmir yolu şəbəkəsi Azərbaycanın dəmir yolları ilə əlaqəli olduğundan, bu ölkədən gələn qatarlar Naxçıvan dəhlizinə çataraq oradan asanlıqla İran, Türkiyə və Ermənistana gedən xətlərə birləşdiriləcək. Əgər Ermənistan sülhə yönələn siyasətə və əməkdaşlığa üstünlük verərsə, o zaman Naxçıvan dəhlizindən o da faydalana bilər. Bu dəhlizdən istifadə etməklə Ermənistan özünün iqtisadi blokadasına son qoya, regional nəqliyyat layihələrinə qoşula və ən əsası, Avrasiya İqtisadi Birliyinin bazarlarına çıxış əldə edə bilər”.
Digər tərəfdən burada o da qeyd edilməlidir ki, regionda yeni nəqliyyat layihələri Gürcüstanın tranzit əhəmiyyətini azaltmır. Bu xüsusda iddiaların əksinə olaraq, gürcü mütəxəssisi David Avalişvili əmindir ki, vəziyyət qaranlıq rənglərdə qəbul edilməməlidir: “Məsələn, onsuz da fəaliyyət göstərən Bakı-Tiflis-Supsa və Bakı- Tiflis-Ceyhan neft boru kəmərlərinin, eləcə də Bakı- Tiflis-Ərzurum qaz kəməri “heç yerə getməyəcək” və bunun ölkəyə xeyli mənfəət və fayda gətirməsi davam edəcək. Uzunmüddətli müqavilələrə əsasən, Gürcüstan bu boru kəmərləri ilə ixrac olunan enerji ehtiyatlarının 5 faizini alır və əhəmiyyətli miqdarda qaz və nefti endirimli qiymətlərlə almaq hüququna malikdir”.
Nahid SALAYEV
