Azərbaycan və İran arasında münasibətlərin tədricən yeni mərhələyə qədəm qoyması region ölkələrindən Ermənistanda ciddi narahatlığa rəvac verib. Xüsusən də İranın ölkəmizdə yeni təyin olunmuş səfiri Seyid Abbas Musəvinin gəlişi və bu fonda verilən açıqlamalar Ermənistanda ciddi təşvişlə izlənir.
Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, İran, ümumiyyətlə, son dövrlərdə Azərbaycanla münasibətlərə xüsusi önəm verdiyini gizlətmir. İranın xarici işlər naziri Məhəmməd Cavad Zərif açıq şəkildə bildirir ki, Azərbaycan İran üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir. Elə səfir Seyid Abbas Musəvi də etimadnaməsini Prezident İlham Əliyevə təqdim edərkən bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib: “İran İslam Respublikasının xarici siyasətində qonşu ölkələrlə, xüsusilə də Azərbaycan Respublikası ilə münasibətlər önəmli rola malikdir. Bizimlə qonşu olan 15 ölkə var. Bu ölkələr arasında biz Azərbaycanla xüsusi münasibətlərə malikik. Mənim missiyam bu iki dost, qardaş və müsəlman ölkə arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirməkdir. Mən ölkələrimizin münasibətlərinin genişləndirilməsində hər hansı bir maneə görmürəm”. Səfirin, xüsusən Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsində dedikləri Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradıb. Bu xüsusda isə İran səfiri bildirib: “Bizim qonşuluq, dostluq münasibətlərimiz xüsusi münasibətlərdir və heç bir üçüncü qüvvə bu münasibətlərə xələl gətirə bilməz. İran İslam Respublikası Azərbaycan Respublikasının işğal olunmuş əraziləri məsələsində, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanın ədalətli və haqq mövqeyini dəstəkləyir. Biz hesab edirik ki, bu münaqişə beynəlxalq qanunlar, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi çərçivəsində həll olunmalıdır”.
Bu mövqeyə münasibət bildirən Ermənistanın keçmiş müdafiə nazirinin müavini Artak Zakaryan qeyd edir: “Əlbəttə, Sorosun “inkubatorlarında doğulanlara” “Ermənistan hakimiyyətindən” pay düşməsi halında belə də olmalı idi. İlk dəfə İran İslam Respublikasının yeni təyin olunmuş səfiri öz etimadnaməsini təqdim edərkən Bakıda İlham Əliyevlə söhbət zamanı bildirir ki, İran Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Azərbaycanın haqlı mövqeyini və haqqını qoruyur. Bildirir ki, bu münaqişə beynəlxalq qanunlar, ərazi bütövlüyü və Azərbaycanın suverenliyi çərçivəsində tənzimlənməlidir. Halbuki, 2018-ci ilə qədər İran heç vaxt Qarabağ məsələsində balanslaşdırılmış mövqeyini pozmamışdı. Amma indi vəziyyət dəyişib. İran, əvvəlkindən fərqli olaraq, açıq şəkildə Azərbaycana dəstək verir”. Ekspertlər isə bütün bunları təsadüf saymır. Bu gün Azərbaycan və İran müxtəlif sahələr üzrə əməldaşlıq edirlər. Eyni zamanda, bu iki dövlət BMT, Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də bir-birinin mövqeyini dəstəkləyir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı törətdiyi Tovuz təxribatı ilə əlaqədar Qoşulmama Hərəkatı və İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Azərbaycanın mövqeyini və haqq işini dəstəkləyən, Ermənistanın addımlarını pisləyən qətnamələr qəbul edib. Burada da İran hər iki təşkilatın fəal üzvü kimi həmin mövqeyə qoşularaq növbəti dəfə Azərbaycana öz dəstəyini göstərib. Digər tərəfdən İran nəzərə alır ki, Azərbaycan hər zaman İslam həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi işinə öz töhfəsini verən, həmçinin bu istiqamətdə böyük səylər göstərən dövlətdir. Bundan əlavə, Azərbaycan İslam aləminin birləşməsi və bəzi ölkələr arasında mövcud olan problemlərin həlli istiqamətində hər zaman əlavə səylər göstərir. Burada Bakı diqqəti ona da yönəldir ki, İslam aləminin bir parçası olan Azərbaycana qarşı Ermənistan tərəfindən yürüdülən işğalçılıq təkcə ölkəmizi deyil, ümumilikdə İslam aləmini də təhdid edir. Çünki heç kəsə sirr deyil ki, Azərbaycanın tarixi-dini abidələri Ermənistan tərəfindən dağıdılıb, dini abidələrimiz təhqir edilib. Ermənilər işğal edilmiş ərazilərimizdə məscidlərimizi dağıtmaqla kifayətlənməyib, hətta bəzi məscidlərdə heyvan da saxlayırlar. Bu isə təkcə Azərbaycana deyil, bütün müsəlman dünyasına qarşı edilən təhqir və cinayətdir.
Qeyd edilənləri İslam dövləti kimi İran da nəzərə almağa məcburdur. Digər tərəfdən, İran üzləşdiyi iqtisadi sanksiyalar və digər çətinliklər fonunda Azərbaycanla əməkdaşlığın nə qədər mühüm olduğunu aydın görür. Təkcə “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin İran üçün artan əhəmiyyətini yada salmaq kifayətdir. Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmentində olan dəmir yolunun tikintisi davam edir. Cənub Şərqi Asiya ölkələrindən Avropaya ixrac olunan yüklər İranın Hind Okeanı sahilindəki Çabahar limanına daxil olacaq. Buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Hazırda yolun Qəzvin-Rəşt hissəsi istismara buraxılıb, Rəşt-Astara (İran) hissəsində isə işlər davam edir. Azərbaycanın və İranın Astara şəhərləri arasında da dəmir yolu inşa edilib. Hazırda bu yolla İranla Rusiya arasında idxal-ixrac əməliyyatları həyata keçirilir. Rəşt-Astara dəmir yolu istismara verildikdən sonra dəhlizin dəmir yolu tam təkmilləşəcək. Hazırda İranın Şimal vilayətlərindən yüklər avtomobillərlə Astara şəhərinə gətirilərək burada vaqonlara yüklənir və Azərbaycan vasitəsilə Rusiyaya daşınır. Nəticədə İran Azərbaycanın tranzit imkanlarından istifadə etməklə böyük həcmdə vəsait əldə edir. Bu durumda Ermənistanla müqayisədə İranın ölkəmizə yaxınlaşması istiqamətində addımları da təbii sayılmalıdır.
Nahid SALAYEV
