Şərqi Aralıq dənizində baş verən proseslər getdikcə daha dramatik xarakter almağa başlayır. Proseslərin inkişafı burada böyük bir hərbi qarşıdurmanın olmasını istisna etmir. Azərbaycanın birmənalı şəkildə dəstək verdiyi qardaş Türkiyə bu olayların mərkəzində yer aldığından, yaşananlar Bakını da yaxından ilgiləndirir.
İndilikdə görünən budur ki, dənizdə zəngin təbii qaz yataqlarının işlənməsi uğrunda region ölkələri arasında qarşıdurma daha da qızışır. Belə ki, iki NATO üzvü olan ölkə - Türkiyə və Yunanıstan arasında əlaqələrin kəskin pisləşməsi və hərbi ritorikanın artması region üçün olduqca təhlükəlidir. Hətta Fransa və İtaliya kimi NATO üzvü bəzi dövlətlər Yunanıstana açıq-aşkar dəstək verməklə Aralıq dənizində olası hərbi alovlanmanı stimullaşdırırlar. Onların əsas məqsədi isə Türkiyəni həmin ərazidə sıxışdıraraq, enerji axtarışından çəkindirməkdir. Bütün bu hadisələr bir daha göstərir ki, regionun zəngin enerji yataqları gələcək hərbi qarşıdurmanın əsas səbəbinə çevrilə bilər, çünki hər bir ölkə öz marağını qorumaq istəyir. Türkiyə qətiyyətlə Aralıq və Qara dənizdə hərbi gücünü daha da artırmaqla gələcək enerji axtarışlarında təhlükəsizliyini təmin etmək niyyətindədir. Bu fonda da məlum olub ki, 6 Aralıq dənizi ölkəsi Cənubi Avropa Ölkələri Təşkilatı çərçivəsində zirvə görüşünə toplaşacaq. Korsika adasında baş tutacaq görüşdə əsas gündəm maddələri Avropa İttifaqı ilə Türkiyə arasındakı münasibətlərdə konsensusu inkişaf etdirmək və Türkiyənin Şərqi Aralıq dənizindəki fəaliyyətləri olacaq. Fransa prezidenti Emmanuel Makronun təşəbbüsü ilə keçiriləcək zirvədə İtaliya, İspaniya, Malta, Portuqaliya, Cənubi Kipr və Yunanıstanın yüksək vəzifəli şəxsləri iştirak edəcək. Bundan başqa, forum çərçivəsində Makron Türkiyə ilə Yunanıstan arasında Şərqi Aralıq dənizində yaşanan gərginlik fonunda Yunanıstanın baş naziri Kiriakos Mitsotakis ilə xüsusi görüş keçirəcək. Görüşə qatılanların tərkibinə baxdıqda belə bəlli olur ki, burada Türkiyəyə qarşı hansısa legitim qərar qəbul olunmayacaq. Bu da Şərqi Aralıq dənizində daha gərgin vəziyyət deməkdir. Görünən həm də budur ki, Ankaraya qarşı yunan kartından daha çox istifadəyə can atılacaq. “Yeni Akit”a açıqlamasında Türkiyə Polis Akademiyasının Təhlükəsizlik Elmləri İnstitutunun müəllimi Səlim Öztürk bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib: “Bu gün Türkiyəni Şərqdə Ermənistandan istifadə edərək çətin vəziyyətə salmağa çalışanlar, eyni zamanda, Yunanıstanı bir fiqur kimi irəli çıxararaq Türkiyəni Egey bölgəsində sıxışdırmaq istəyir. Onların Şərqi Aralıq dənizində Yunanıstan və Misiri ittifaqa daxil edib Türkiyənin Liviya həmləsini və enerji mənbələrinə əlçatanlığı əngəlləmək təşəbbüsləri mövcuddur. Suriya üzərindən Rusiya və Türkiyəni qarşı-qarşıya gətirərək Livan və Liviya üzərində nəzarəti ələ keçirmə siyasətini güdənlər başqa cinahlardır. Qlobal şəbəkənin qədim üzvü Fransanın Türkiyə ilə birbaşa qarşı-qarşıya gəlmək yerinə Yunanıstanı Egey və Aralıq dənizinə, ölkəsindəki diaspor vasitəsilə yaxın münasibətlər yaratdığı Ermənistanı Azərbaycan vasitəsilə meydana çıxarması Makronun Türkiyəni qayçı ağzına alma layihəsinin bir parçası kimi dəyərləndirilə bilər”. Şərqi Aralıq dənizi və Azərbaycan-Ermənistan cəbhə xəttindəki gərginliklərlə bağlı qəzetə açıqlama verən digər mütəxəssislər də Ermənistan və Yunanıstanın qlobal şəbəkənin yeni oyuncaqları olduqlarını qeyd edib.
Amma məsələ burasındadır ki, hazırda ermənı kartını Azərbaycan uğurla neytrallaşdıdır. Hər halda, bu ilin iyulunda Tovuzda ermənilərə verilən dərs də bunu təsdiqlədi. Eyni zamanda Bakı Şərqi Aralıq dənizində də Ankaranı dəstəklədiyinə dair açıq mesajlar verib. Elə bu günlərdə dövlət başçısı İlham Əliyevin Yunanıstanın Azərbaycandakı səfirini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlər də bunu təsdiqləyir. Onun “Türkiyə təkcə bizim dost və tərəfdaşımız yox, bizim üçün qardaş ölkədir. Biz heç bir tərəddüd etmədən Türkiyəni dəstəkləyirik və bütün hallarda dəstəkləyəcəyik” qətiyyətli fikri bunun ən real təsdiqidir. Azərbaycanın Türkiyəni açıq şəkildə dəstəkləməsi isə bütün Avropa dövlətlərinə, həmçinin Yunanıstanın üzv olduğu bütün beynəlxalq təşkilat və qurumlara ünvanlanmış mesaldır. Bu, bütün hallarda Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının digər maraqlara güzəştə gedilməyəcəyi haqqında Azərbaycanın mövqeyinin qətiyyətli ifadəsidir, eyni zamanda, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, dünya birliyinə ünvanlanmış vacib mesajdır. Bu mesaj Türkiyənin suveren hüquqlarının dünya birliyi tərəfindən müdafiə olunması zərurətini vurğulamaqla yanaşı, həm də Azərbaycanın hər zaman qardaş ölkənin milli maraqlarının keşiyində duracağını ifadə edir. Beləliklə, hər iki ölkənin milli maraqlarının həyati vacib məqamları ilə bağlı həm Türkiyə, həm də Azərbaycan tərəfindən səsləndirilmiş son bəyanatlar iki qardaş dövlət arasında hərbi dəstəyi də özündə ehtiva edən hərtərəfli qarşılıqlı iradənin real ifadəsidir. Məhz bu səbəbdən Türkiyə rəsmiləri tərəfindən Qarabağın azad olunması ilə bağlı səsləndirilən hər bir bəyanatın Ermənistanda və onun havadarlarında narahatlıq yaratdığı da diqqətdən yayınmır. Eyni zamanda, Azərbaycanın dedikləri də Türkiyəyə qarşı çıxanlarda ciddi qıcıq yaradır.
Nahid SALAYEV
