Türkiyə və Yunanıstan arasında Şərqi Aralıq dənizi regionunda hələ də davam edən gərginlik iki ölkəni savaşa getdikcə daha çox yaxınlaşdırır. Dənizdə hər iki ölkə hərbi qüvvələrini artırır. Bundan başqa, Türkiyə tanklarını cənub-şərqi Hatay vilayətinin Reyhanlı və Qumlu bölgələrindən Yunanıstanla həmsərhəd olan Ədirnənin şimal-qərb əyalətinə göndərməyə başlayıb.
Bu durumda Türkiyəyə açıq dəstək verən ölkə qismində Azərbaycan çıxış edir. Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin Yunanıstanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfiri Nikolaos Piperiqkosun etimadnaməsini qəbul edərkən söylədiyi fikirlər Azərbaycanın Türkiyəyə göstərdiyi mühüm qardaşlıq dəstəyi sayılır. Dövlət başçısının Yunanıstan səfiri ilə görüşdə nümayiş etdirdiyi qətiyyətli mövqe qardaş ölkədə böyük rəğbətlə qarşılandı. Türkiyənin yüksək vəzifəli rəsmiləri, ictimai-siyasi xadimləri prezident İlham Əliyevin bu dəstəyini yüksək qiymətləndirdilər, bunu qardaş həmrəyliyinin bariz nümunəsi adlandırdılar. Türkiyənin kütləvi informasiya vasitələri İlham Əliyevin qardaş ölkəyə dəstəklə bağlı fikirlərinə geniş yer verdi. Azərbaycanın bu dəstəyi bəzi parametrlər baxımından Türkiyə üçün çox önəmlidir. İlk növbədə o baxımdan ki, Şərqi Aralıqda Türkiyənin maraqlarının təhlükə altına düşməsi və istənilən hərbi risqin yaranması Avropanın enerji təhlükəsizliyinin də təhdid altına düşməsi deməkdir. Çünki bu təhlükəsizlik Azərbaycan qazının Avropaya nəqli fonunda xeyli dərəcədə Bakıdan asılı vəziyyətə düşür. Ankara və Bakıya qarşı bu mənada gediş etməklə Avropa öz enerji təhlükəsiziliyini təhdid altında qoya bilər. Buna isə Avropanın getməsi inandırıcı deyil. Bu fonda Azərbaycanın Türkiyənin yanında yer alması qardaş ölkə üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Digər tərəfdən, bu dəstək beynəlxalq hüquq baxımdan da Ankara üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir. Bozok Universitetinin dekanı, professor Kürşad Zorlu bunu belə izah edir:“Azərbaycan və Türkiyə bütün məsələlərdə beynəlxalq hüququn tərəfdarıdır. Türkiyənin Şərqi Aralıq dənizindəki bütün fəaliyyəti beynəlxalq hüquqa əsaslanır. Bu mənada, Prezident İlham Əliyevin Yunanıstan səfirinə söylədiyi fikirlər bir tərəfdən Türkiyəyə qardaşlıq dəstəyidirsə, digər tərəfdən beynəlxalq hüquq normalarına, konvensiyalara hörmət və ehtiramdır. Azərbaycan və Türkiyə bir-birinin haqq işini müdafiə etməklə həm də beynəlxalq ictimaiyyətə sağlam münasibətlər nümunəsi göstərirlər. Türkiyə həmişə Azərbaycandan dəstək görüb və belə bir dəstəyə ehtiyacı olduğunu da heç zaman gizlətməyib”. Türkiyənin Azərbaycandakı sabiq səfiri Hulusi Kılıç da Bakının dəstəyini vacib sayır. O, Prezident İlham Əliyevin 2014-cü ildə Praqada dövlət və hökumət başçılarının iştirakı ilə “Şərq tərəfdaşlığı” proqramının 5 illiyinə həsr olunan sammitdə Ermənistanın o vaxtkı prezidenti Serj Sarkisyana sərt cavab verdiyini, Türkiyəni müdafiə etdiyini, konkret faktlarla təcavüzkar dövlətin iddialarının əsassız olduğunu da xatırladır:“İlham Əliyevin liderlik xüsusiyyətlərindən danışarkən konkretlik və açıq, qətiyyətli mövqe nümayiş etdirmək kimi çox yüksək cəhətləri xüsusi qeyd etməliyəm. Praqmatik və açıq siyasətçi imici qazanmaq hər liderə nəsib olmur. İlham Əliyevin şəxsiyyətini türk xalqına sevdirən mühüm cəhətlərdən biri də məhz onun hər zaman Türkiyəyə olan tükənməz sevgisini açıq nümayiş etdirməsidir. Əminliklə deyə bilərəm ki, dövlət başçısının bu mövqeyi, açıq dəstək mesajları Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərindəki tarixi qardaşlıq bağlarının daha da möhkəmlənməsinə təkanverici güc oldu”.
Türkiyə Prezidenti Administrasiyası (PA) Təhlükəsizlik və xarici siyasət komissiyasının üzvü İsmayıl Safi də bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin vermiş olduğu mesaj tarixi açıqlamadır:“Bunu bütün dünya öz tarixinə yazdı. İlham Əliyev qətiyyətli şəkildə fikrini ortaya qoydu və o açıqlamanı görün kimin üzünə qarşı sərt şəkildə söylədi. O, “Türkiyə təkcə bizim dost və tərəfdaşımız yox, bizim üçün qardaş ölkədir. Biz heç bir tərəddüd etmədən Türkiyəni dəstəkləyirik və bütün hallarda dəstəkləyəcəyik” dedi. Bunlar olduqca dərin mənaya sahib sözlər idi. Bu günlərdə, Türkiyənin Aralıq dənizində olan vacib maraqlarının olduğu bir bölgədə ölkəmizi sıxmağa çalışırlar. Onlar Türkiyəni sıxışdıraraq düşmənçilik siyasətini davam etdirirlər. Bu mənada, elə bu hadisələrin yaşandığı bir vaxtda Azərbaycanın verdiyi açıq dostluq mesajı bizim üçün inanılmaz dərəcədə əhəmiyyətli idi. Təbii ki, bu, təktərəfli deyil. Bu, minilliklərə dayanan qardaşlığın mesajı idi. Eyni mesajı bir ay öncə Türkiyə Ermənsitanın Azərbaycana qarşı apardığı işğalçılıq siyasətini davam etdirdiyi zaman vermişdi. O gün Türkiyə hökuməti "Heç bir şərtsiz Azərbaycanın yanındayıq" dedi və türk əsgərləri, generalları Azərbaycana getdi. Yəni bu bir qardaşlığın bütün dünyaya, dosta və düşmənə vermiş olduğu bir mesajdır. Mən türk millətinin bir fərdi olaraq İlham Əliyevi bu davranışa görə təbrik edirəm”.
Bütün bunlar Şərqi Aralıq dənizində Azərbaycanın proseslərin yönünü dəyişdirə biləcək oyunçu olduğunun təsdiqi kimi də qəbul edilə bilər. Bu, həm də Şərqi Aralıq dənizində Türkiyənin mövqeyini gücləndirən faktordur.
Ramil QULİYEV
