Təkcə Azərbaycanın yox, həm də MDB məkanının ən kəskin problemlərindən biri hesab edilən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin indiyə qədər uzanmasının əsas səbəblərindən biri bu məsələyə hələ də ikili standartlardan yanaşılmasıdır. Xüsusən də ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri tərəfindən sərgilənən yanaşma problemin sülh yolu ilə həllinə ümidləri daha da azaldır. Məsələn, Rusiya Ermənistanı silahlandırır, Fransa vaxtaşırı erməni mövqeyinə xidmət edən mövqe sərgiləyir. ABŞ-da da məsələyə birmənalı yanaşma yoxdur.
Bəzi konqresmenlərlə ABŞ hökumətinin mövqeyi ziddiyyət təşkil edir
ABŞ hökumət rəsmiləri bir çox parametrlər baxımından Azərbaycanı özlərinin strateji mütəffiqi saydıqlarını bildirir. Sözügedən məsələ bugünlərdə ABŞ müdafiə nazirinin köməkçisinin beynəlxalq təhlükəsizlik siyasəti üzrə müavini vəzifəsini icra edən Laura Kuper tərəfindən yenidən gündəmə gətirildi:“ABŞ-ın Rusiyanın maraq dairəsində olan regionlara - Cənubi Qafqaz, Qərbi Balkanlardakı ölkələrə, Ukraynaya münasibətində eynilik var, amma Azərbaycan bu münasibətlərdə xüsusi qlobal rol oynayır - Xəzər enerji resursları və tranzit, eləcə də enerji resurları mənbəyi baxımından. Azərbaycan həm də ABŞ-ın strateji partnyorudur. Əfqanıstana 2001-ci ildən etibarən giriş rolunu oynayır. Biz qəbul edirik ki, Azərbaycan güclü maraq dairəsi olan qonşularla yaşayır. İranla Rusiya arasında, eləcə də Avropa və Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya ölkələrinə gedən kəsişmə yollarında yerləşir. Risqlər var – terrorçuların, kütləvi qırğın silahları və qeyri-qanuni daşımaların bu yoldan keçirilməsi cəhdləri! Biz illərdir Azərbaycanla bu istiqamətdə işləyirik”.
Həqiqətən də sirr deyil ki, regional və beynəlxalq təhlükəsizliyin təmin olunmasında, antiterror fəaliyyətində ABŞ indiyə qədər Azərbaycanla sıx əməkdaşlıq edib. Azərbaycan ABŞ tərəfindən yaradılan beynəlxalq antiterror koalisiyasının fəal üzvlərindən olub, bu prosesə mühüm töhfələr verib. Eləcə də enerji sektorunda tərəflər mühüm əlaqələr qurub. Bu fonda ABŞ dövlət rəsmiləri Qarabağ məsələsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini mühüm hesab edir. Elə ABŞ prezidenti Donald Trampın azərbaycanlı həmkarına göndərdiyi sonuncu məktubda da bu məsələ bir daha əksini tapdı. Məktubda xüsusi vurğulanır ki, Birləşmiş Ştatlar Azərbaycanın suverenliyini və müstəqilliyini güclü şəkildə dəstəkləyir:“Biz Minsk Qrupunun həmsədrlərindən biri kimi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dayanıqlı və sülh yolu ilə həlli üçün danışıqların dəstəklənməsində iştirakımızı davam etdirəcəyik”. Amma bəzi konqresmenlər ABŞ-ın rəsmi mövqeyinin əleyhinə gedir. Bunu bugünlərdə işğal edilmiş Azərbaycan ərazilərində yaradılan separatçı rejim rəhbəri Araik Arutunyana məktub göndərən Konqres üzvləri Frenk Pallone, Cek Speler, Gus Bilirakis, Adam Şifin hərəkətləri də təsdiq edir. Burada onlar separatçı rejimin “müstəqilliyinin” 29-cu ildönümünü təbrik edir. Onlar Azərbaycanı separatçı rejimə davamlı təzyiq və aqressya aktları törətməkdə ittiham edir. Bundan başqa, Konqres üzvləri ABŞ-ın da razılıq verdiyi danışıqlar formatını rədd edərək, separatçı rejimin ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlarda tərəf olaraq iştirak etmək hüququ qazandığını iddia edirlər. Bildirilir ki, davamlı və uzun sürən sülhün təmini üçün separatçı rejimə danışıqlarda birbaşa iştirak etməyə imkan verilməlidir. Bu, beynəlxalq hüquqa çıxmaqla yanaşı, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrindən olan ABŞ-ın rəsmi mövqeyinə də ciddi zərbədir.
Erməni lobbisindən alınan pullara görə ayaq altına atılan hüquq
Yuxarıda adları çəkilən ABŞ konqresmenlərinin artıq uzun müddətdir erməni lobbisi ilə sıx işbirliyində olması heç kimə sirr deyil. Burada onu da xatırlatmaq lazım gəlir ki, erməni lobbisi bəzi konqresmenlərin seçilməsində müəyyən rola malikdir. Belə ki, Konqresə keçirilən seçkilər zamanı namizədlərin fondları olur. Ştatın vətəndaşları hansı namizədə dəstək verirlərsə, seçki kampaniyası zamanı həmin namizədin fonduna vəsait köçürə bilər. Qanun buna məhdudiyyət qoymur. ABŞ-da ermənilərin kompakt yaşadığı ştatlarda namizədlər bu cür ələ alınıb. Yəni ermənilər hər seçki dönəmində həmin konqresmenlərin kampaniyasına maddi dəstək verməklə, sonrakı dövrdə konqresmenlərdən öz məqsədləri üçün istifadə edirlər. Yuxarıda adları çəkilən konqresmenlər də bu siyahıdadır. Amma məsələ bununla da bitmir.
Məlumdur ki, ermənilər hər il ABŞ-da pul toplamaq məqsədilə marafonlar keçirir. "Ermənistan Fondu”na hər il bir neçə milyon dollar pul cəmlənir. Amma bu pulun heç də hamısı nəzərdə tutulan məqsədlərə sərf olunmur. Adam Şiff, Frenk Pallone kimi məşhur ermənipərəst konqresmenlərin bu fonddan hər il böyük həcmdə pullar aldığı artıq ABŞ-ın özündə də qəbul edilir. Qeyd edilənlər açıq-aşkar adıçəkilən konqresmenlərin korrupsiyaya bulaşmasının göstəricisidir. Digər tərəfdən onlar, hətta erməni lobbisinin təhriki ilə indiki prezident Donald Trampa qarşı da açıq fəaliyyət göstərir. Elə bu konqresmenlər tərəfindən Trampa qarşı ötən il Konqresdə impiçment cəhdləri də edilib. Prosesdə əsas fəallıq Konqresdə erməni lobbisinin əsas təmsilçilərindən olan Adam Şiffə məxsus olub. Haym Salomon Mərkəzinin prezidenti və icraçı direktoru Pol Miller hələ o vaxt bildirirdi:“Bədnam Adam Şiff və əlaltıları uzun illər erməni "bazarı"ndan qazanıblar, bu fonda da Ağ Evin başçısını aradan götürməyə qərar veriblər. Şiffin və digər ermənipərəst millət vəkillərinin alışdığı ikili standartlar və saxtalaşdırmalar təkcə bədnam "erməni soyqırımı" məsələsində deyil, həm də Konqresdə impiçment iddiasının araşdırılmasında əsas rol oynayıb”. Belə vəziyyət bir daha göstərir ki, bəzi konqresmenlər üçün erməni lobbisindən alınan pul daha önəmlidir. Bunun üçün, lazım gəlsə, ABŞ-ın özünün də maraqlarını satmaq olar. Bu fonda indi o da istisna deyil ki, ABŞ-da noyabrda baş tutacaq prezident seçkisində ermənilərin Amerikadakı lobbi təşkilatları Respublikaçılar partiyasından namizəd olacaq Donald Trampın əleyhinə yenidən kampaniya təşkil edəcəklər. Ölkədəki ən böyük erməni təşkilatı olan Amerika Erməni Milli Komitəsinin Trampın rəqibləri ilə görüşlərə başlaması da bunun növbəti təsdiqidir.
Konqresmenlərin fəaliyyəti separatçılığı təşviq edir
Erməni lobbisinin təsiri altında olan konqresmenlərin addımının digər təhlükəli yanları da mövcuddur. Onlar Azərbaycan ərazilərinin işğalını məqsədli şəkildə görməzdən gələrək işğalçı siyasəti dəstəkləyir. Bununla erməni terroruna və insan hüquqlarının kobud pozuntusuna haqq qazandırır, eyni zamanda separatizmi təşviq etmiş olurlar. Həmin şəxslərin beynəlxalq hüquq normalarının təməl prinsiplərinə bu cür sayğısız münasibətləri, hüquqazidd davranışları dünya miqyasında ABŞ-a olan inamı da sarsıdır. Amma yuxarıda adları çəkilən konqresmenlər üçün bu, hansısa əhəmiyyət kəsb etmir.
Qərəzli, qeyri-obyektiv, işğalçılığın və separatizmin təşviqinə xidmət edən mövqe gələcəkdə dünya üçün bu qəbildən olan təhdid mənbələrinin sayınınn artması deməkdir. Bu mənada hesab edilir ki, həmin konqresmenlərin erməni lobbisi ilə əlaqələri araşdırılmalı, xüsusən də ABŞ ictimai-siyasi darələrində bu təxribata gedənlərə qarşı sərt mövqe sərgilənməlidir. ABŞ-la Azərbaycan arasında strateji əməkdaşlığın mahiyyətini başa düşənlər prosesdə fəal olmalıdır. İndilikdə isə görünən həm də budur ki, konqresmenlərin fəaliyyəti Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə əlaqədar aparılan sülh danışıqlarına ciddi zərbədir. Digər tərəfdən, belə vəziyyət birbaşa dövlətlərin ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı prinsiplərini, eləcə də milli dövlətlərin suverenliyini təhlükə altına almaqdır. Ən əsası da, konqresmenlərin qərəzli yanaşmaları BMT-nin Qarabağ münaqişəsi ilə ilgili məlum dörd qətnaməsinin heçə sayılmasıdır. Çünki bununla ermənipərəst konqresmenlər beynəlxalq hüquqa zidd fəaliyyəti dəstəkləyirlər. Onlar məqsədli şəkildə Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarının 20 faizini işğal etməsini arxa plana atırlar. Bu konqresmenlər insan hüquqlarını və beynəxalq hüquq normalarını əsas tutmadıqlarından, Ermənistanın son hərbi təxribatlarına da münasibət bildirməkdən uzaqdırlar. İndi hesab edilir ki, ermənipərəst konqresmenlərin yanaşması ATƏT-in Minsk rupunun həmsədrlərindən olan ABŞ-ın rəsmi mövqeyinə tamamilə zidd olduğundan, məsələyə Vaşinqton özü də müəyyən formada müdaxilə etməlidir. Burada mütləq nəzərə alınmalıdır ki, həmin konqresmenlər Minsk Qrupunun vasitəçilik missiyasına, qurumun təsbit və təsdiq etdiyi prinsiplərə tam zidd mövqe ortaya qoyaraq separatizmin müdafiəçisi rolunda çıxış edirlər. Buna qarşı da ABŞ-ın özündə mübarizə şərtdir. Çünki separatizmin müdafiəsi bəşəriyyətə qarşı ən böyük cinayətlərdən hesab edilir.
Bununla yanaşı, nəzərə almaq lazımdır ki, konqresmenlərin mövqeyi faşist ideologiyasına əsaslanan təcavüzkar siyasətə dəstəkdir. Ermənistanın yaşatdığı faşist ideologiyası, Azərbaycana qarşı etnik təmizləmə, dövlət terrorizmi, soyqırımı və işğalçılıq siyasətinə qarşı çıxmaqla ABŞ bilavasitə qlobal təhlükəsizliyə təhdid ünsürlərini də aradan qaldıra bilər. Əks təqdirdə, baş verənlərdən ABŞ özü də ciddi problemlər yaşaya bilər.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
