2005-ci ildən bəri işğalçı Ermənistan Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun təşkil etdiyi üzdəniraq arxeoloqlar qrupu Ağdam rayonunun işğal altındakı Şahbulaq adlanan ərazisində Qarabağ xanı Pənahəli xanın məşhur qalasının ətrafında qanunsuz qazıntılar aparırlar. Qazıntı prosesinə Yunan Kiprindən və digər ölkələrdən mütəxəssisləri də cəlb ediblər. Qazıntı işləri nəticəsində belə “qənaətə” gəliblər ki, guya qədim “erməni çarlığı”nın paytaxtı olan “Tiqranakert”in qalıqlarını tapıblar.
İrəvan Dövlət Universiteti kulturologiya fakültəsinin professoru Hamlet Petrosyan həyasızcasına bəyan edib ki, Şahbulaqdakı son qazıntılar, o cümlədən, “V-VII və XII-XIII əsrlərə aid 15 eksponat” “sübut edir ki”, “qədim erməni çarlığı”nın “paytaxtı” “Tiqranakert” məhz Ağdam ərazisində yerləşib. “Tiqranakert” məhv olanadək “bu şəhər erməni nəfəsi alıb”. Ümumiyyətlə, həmin dövrdə “Kürün sağ sahili, bütövlükdə, ermənilərin olub və XIX əsrədək bu ərazidəki bütün kilsələrə ermənilər rəhbərlik ediblər”.
Məgər ermənilər XIX əsrdən başlayaraq Rusiya imperiyasının bilavasitə yardımı ilə Qarabağda məskunlaşmağa başlamayıblar? O vaxta qədər Qarabağda erməni yox idi. Belə olan halda, Kürün sağ sahili, bütövlükdə, ermənilərə necə məxsus ola bilər?
“Ermənilər harada nə tapırlarsa, onu Tiqranla əlaqələndirmək istəyirlər”
Məsələyə münasibət bildirən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri, professor Qasım Hacıyevin sözlərinə görə, erməni arxeoloqların irəli sürdüyü fikirlər, sadəcə, uydurmadır: “Nəinki Qarabağda, Ermənistanın özündə belə arxeoloji qazıntı aparsalar məlum olar ki, onların heç biri erməni mədəniyyətinə, tarixinə aid deyil. Çünki elə olmasaydı, o zaman tapdıqları memarlıq abidəsini saxtalaşdırmazdılar. Tapdıqları abidələri olduğu kimi təqdim edə bilmirlər. Çünki tapılan abidələr erməni mədəniyyətinə aid deyil. Ən azından, ona görə ki, ermənilər Rusiyanın köməyilə XIX əsrdə Azərbaycan ərazilərində məskunlaşıblar.
Mən Ağdamda yerləşən Şahbulağa çox yaxşı bələdəm. Oranın tarixi abidələrini də görmüşük. Bəli, Qarabağın hansı ərazisini qazsan, oradan qədim abidələr çıxır. Ancaq tapılan arxeoloji abidələr Azərbaycan xalqına məxsusdur. Çünki əsrlər boyu bu ərazilər Azərbaycan türklərinə məxsus olub. Bunun ermənilərlə heç bir bağlılığı yoxdur. Şahbulaqda aparılan qazıntılardan xəbərimiz var. O vaxt dəfələrlə mənim rəhbərliyimlə konfrans keçirdik. Xaricdən gətirdikləri alimlərə bəyan etdik ki, bu ərazilərin ermənilərlə heç bir tarixi bağlılığı yoxdur. İkincisi, işğal olunmuş ərazidə hansısa xarici ölkə tədqiqatçılarının iştirakı qəti qadağandır. Bunu başa düşən ləyaqətli Avropa tədqiqatçıları ermənilərin küyünə düşmədilər. Ancaq Yunan Kiprindən olanlar bunu etmədilər. Çünki onlar da ermənilər kimi bizə düşmən gözü ilə baxırlar. Azərbaycanın tarixini saxtalaşdırmaqda maraqlıdırlar”.
Q.Hacıyev onu da qeyd etdi ki, Şahbulaqda tapılan Tiqranakertin qalıqlarının qətiyyən ermənilərlə bağlılığı ola bilməz: “Əvvəla Tiqranın özü erməni deyil. Dünya tarixçiləri bilirlər ki, İkinci Tiqran erməni olmayıb. O, parfiyalı olub. Ermənilər harada nə tapırlarsa, onu Tiqranla əlaqələndirmək istəyirlər. Səhv etmirəmsə, artıq ermənilər üçüncü “Tiqranakert” tapırlar. Ermənilər həmin abidələrin üzərini müxtəlif kimyəvi vasitələrlə dəyişərək tarixi saxtalaşdırırlar. Bu dərəcədə ağlagəlməz saxtakarlıqlara əl atırlar”.
Professor hesab edir ki, bir sözlə, həmin abidələrin ermənilərlə heç bir tarixi bağlılığı yoxdur.
Vidadi ORDAHALLI
