İrəvanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı atdığı addımlar bu ölkənin konfliktin dinc müstəvidə həllindıə maraqlı olmadığını bir daha açıq şəkildə nümayiş etdirir. Məsələn, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində ermənilərin qanunsuz fəaliyyəti və təxribatı davam etməkdədir. Söhbət Livan ermənilərinin zəbt edilmiş ərazilərə cəmləşdirilməsindən gedir. Belə ki, bu günlərdə işğal altındakı ərazilərdə yaradılan qondarma rejimin başçısı Araik Arutunyan Kilikia katolikosu I Aramla danışaraq Livandan bir qrup erməni ailəsinin Dağlıq Qarabağa köçürülməsi məsələsini müzakirə edib.
Burada digər təhlükəli məsələ ondan ibarətdir ki, bu günlərdə Ermənistanda hərbi xidmətə çağırışla bağlı qanuna düzəliş edilməsi və könüllü dəstələr yaradılması məsələsi gündəmə gəlib. Bu o deməkdir ki, könüllülərin bundan sonra Ermənistan ordusuna cəlb olunması qanuniləşəcək və bu prosesdə erməni ordusuna könüllülər adı altında çoxsaylı terrorçular cəlb ediləcək. Real durumda isə istisna deyil ki, Livandan köçürülən ailələrin içərisində də çoxsaylı terrorçular olacaq. Çünki Livan daim terrorçuların məskunlaşdığı, yerləşdirildiyi və yetişdirildiyi bir məkandır. İlk dəfə 1875-ci ildə erməni terror təşkilatı ASALA məhz Livanda yaradılıb. Hazırda da bu klassik ənənə davam etməkdədir. Beləliklə, qanunsuz məskunlaşma ilə İrəvan Cənubi Qafqaza terrorçuların gətirilməsinə yeni şərait yaradır. Məsələyə münasibət bildirən Rusiyanın Siyasi Tədqiqatlar İnstitutunun direktor müavini Darya Qrevtsova isə qeyd edir ki, Livan ermənilərinin Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə köçürülməsi ilk növbədə ermənilərin birbaşa demoqrafik təcavüz aktıdır:“Nikol Paşinyan üçün bu, təbii ki, sərfəlidir, çünki bu köçürülənlər onun üçün həm ucuz işçi qüvvəsi, həm də bu ərazilərin əlavə müdafiəçiləridir. ATƏT-də də bu problem barədə bilirlər. Buna sərt reaksiya verilməlidir”.
Digər ekspert Oleq Kupçik isə vurğulayır ki, Ermənistanın xarici ölkələrdən olan erməniləri işğal edilmiş Dağlıq Qarabağda məskunlaşdırmağa cəhd etməsi təzə məsələ deyil:“Ermənistan hökuməti hələ 2013-cü ildən müharibədən qaçan Suriya ermənilərini qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası” ərazisində məskunlaşdırmağa çalışır. Bu gün həmin ərazilərə 2020-ci il avqustun 5-də baş vermiş texnogen qəzadan zərər çəkmiş Livan ermənilərini köçürməyə çalışırlar. Ermənistanın bu cür hərəkətləri beynəlxalq hüquq normalarının kobud şəkildə pozulmasıdır. Üstəlik, Ermənistan bu hərəkətləri ilə nümayiş etdirir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla və beynəlxalq hüquqa uyğun həllinə nail olmaqda iştirak etmək niyyətində deyil”. Məsələyə digər rus siyasi ekspert Andrey Petrovun münasibəti də olduqca maraqlıdır. Onun sözlərinə görə, əslində, heç bir erməni Dağlıq Qarabağda yaşamaq istəmir:"Çünki orada nə infrastruktur var, nə də yaşamaq üçün şərait. Livanda vəziyyəti pisləşən ermənilərin isə prinsipcə çıxış yolu qalmayıb. Onlar ya Livanda ölməli, ya da harasa getməlidirlər. Ermənilər bu vəziyyətdən istifadə edirlər. Sonra da bütün dünyaya göstərəcəklər ki, Qarabağda ermənilər yaşayır. Təhlükəlisi isə odur ki, Ermənistan Livandan köçürülmüş həmin erməniləri daha sonra Dağlıq Qarabağın yerli əhalisi kimi qələmə verəcək. Əsas məqsəd də məhz budur". Rusiyalı politoloq Azərbaycanın işğal altındakı ərazilərinə ermənilərin qanunsuz köçürülməsinə beynəlxalq ictimaiyyətin, xüsusilə də ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin susmasının suallar doğurduğunu deyib:"Doğrudan da bu maraqlıdır. Ona görə ki, Ermənistanın işğal altındakı Azərbaycan ərazilərində hər hansı aktivliyi qanunsuz addım hesab olunur. Çünki beynəlxalq ictimaiyyət, o cümlədən həmsədr ölkələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyün dəstəkləyir. Məhz bu səbəbdən işğal altındakı ərazilərdə Ermənistan tərəfindən hər cür fəallıq faktı öncə qeydə alınmalı, sonra isə bu fakt beynəlxalq səviyyədə qınanmalıdır. Ermənistana sanksiyalar tətbiq olunmalıdır. Çünki bu ölkə digər dövlətin beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınmış ərazisində qanunsuz məskunlaşma siyasəti aparır. Bəs niyə bu baş vermir? Düzünü desəm, buna cavab tapmaqda çox çətinlik çəkirəm. Ona görə də rəsmi Bakı bunu beynəlxalq təşkilatlardan, o cümlədən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrindən tələb etməlidir. Tələb etməlidir ki, həmsədrlər və digər beynəlxalq təşkilatlar birbaşa məsul olduqları işə görə cavab versinlər, Azərbaycanın işğal altındakı ərazilərində beynəlxalq hüququn bütün prinsiplərinin qorunmasını təmin etsinlər". Rusiyalı siyasi ekspert hesab edir ki, Ermənistanın bu qanunsuz addımları Azərbaycanla yeni hərbi toqquşmalara gətirib çıxaracaq:"Sözsüz ki, Ermənistan süni şəkildə Dağlıq Qarabağı məskunlaşdırdıqca Azərbaycan tərəfinin güclü təzyiqi ilə üz-üzə gələcək. Bu səbəbdən yeni hərbi toqquşmaların baş verməsi qaçılmazdır. Ona görə də Dağlıq Qarabağın Ermənistan tərəfindən qanunsuz məskunlaşdırılmasının qarşısı dərhal alınmalıdır. Beynəlxalq ictimaiyyət münaqişə tərəflərinin danışıqlar masasına oturmağını istəyirsə, mütləq Ermənistanın beynəlxalq hüququ, eləcə də 1949-cu il Cenevrə Konvensiyası və onun əlavə Protokollarını kobud şəkildə pozmasının qarşısını almalıdır. Ermənistan danışıqlar prosesini pozur, atdığı bu cür addımlarla münaqişənin həllinin uzanmasına, mövcud status-kvonun saxlanmasına nail olmaq istəyir. Beynəlxalq ictimaiyyət buna mütləq reaksiya verməlidir".
ABŞ dövlət katibinin keçmiş müşaviri Pol Qobl da qeyd edir ki, hər hansı bir toplumun işğal olunmuş ərazilərə və ərazilərdən köçürülməsi beynəlxalq hüquq normalarının sərt şəkildə pozulması deməkdir. Ekspert Ermənistanın bu əməllərinin beynəlxalq humanitar hüquq pozutusu olması və beynəlxalq təşkilatların, o cümlədən ATƏT-in Minsk Qrupunun olaya kəskin reaksiya verməməsi haqda da danışıb: “Beynəlxalq ictimaiyyət İrəvanın bu mövzuda hərəkətlərinə göz yumursa, demək, bu humanitar hüquq pozuntusunda iştirak edir”.
Tahir TAĞIYEV
