Livanın paytaxtı Beyrutdakı limanda baş verən partlayış dünya gündəminin əsas mövzuları sırasında yer almaqdadır. Artıq bir çox ölkələr dəhşətli nəticələrə gətirib çıxaran bu partlayışa görə Livana yardımlar edir. Azərbaycan da Livana 1 milyon dollar yardım edəcək.
Beyrut valisi Mərvan Abbud partlayışın 5 milyard dollar civarında ziyana yol açdığını bildirib. Livanın rəsmi xəbər agentliyi NNA-ya açıqlama verən vali ən az 300 min insanın yaşayış yerini itirdiyini bildirib. Rəsmi məlumatlara əsasən, Beyrut limanında partlayıcı maddələrin olduğu 12 nömrəli anbarda yanğın baş verib, daha sonra şiddətli partlayış meydana gəlib. Qeyri-rəsmi məlumata görə, 150-yə yaxın insan dünyasını dəyişib, 5 min nəfər xəsarət alıb. Partlayışın səbəbləri barədə dəqiq məlumat verilmir və bunu terror aktı kimi qiymətləndirənlər də var. Hətta terror aktının məsuliyyətini İŞİD öz üzərinə götürüb. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə məsələ ilə bağlı ilk açıqlamasında partlayış haqqında “qorxunc hücum” ifadəsini işlədib. Beyrutdakı partlayışla bağlı ikinci dəfə açıqlama verən Tramp hadisənin qorxunc olduğunu bir daha vurğulayıb:“Livanlılar bunun nə olduğunu hələ də bilmirlər. Kimsə bilmir. Hazırda araşdırmalar davam edir. Olayda bomba parçalarına bənzər şeylər ətrafa saçılıb. Bu, bəlkə də bir qəza idi, bəlkə də hücum idi. Mövzunu araşdırırıq”. Ekspertlər isə bildirir ki, Livanda baş verənlər geosiyasi müstəvidə də nəticələrini göstərərək, hətta yeni bir savaşa da rəvac verə bilər. Söhbət ABŞ-İran müharibəsindən gedir. Yəni ABŞ Livan hadisələrini əsas götürüb burada İrana bağlı “Hizbullah” təşkilatına, ardınca İrana hücum edə bilər. Təbii ki, bu zaman İsrail də kənarda qalmayacaq. Elə Türkiyənin “Anadolu” agentliyi də hadisələrin bu istiqamətdə inkişafını istisna etmir. Agentlik qeyd edir ki, 4 fevral 2005-ci il tarixində Livanın baş naziri Rafiq əl-Həririnin öldürülməsindən sonra ən böyük partlayış Beyrut limanında baş verib: “Politoloqlar Beyrut limanında baş vermiş bu fəlakətin Livan tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olacağı və Yaxın Şərqdə təhlükəli proseslərə gətirib çıxaracağı haqqında artıq indidən danışmağa başlayıblar. Son aylarda yaşanan iqtisadi böhrandan sonra regional qüvvələrin münaqişə zonası sayılan Livanda baş vermiş belə böyük partlayış təsadüf kimi görünsə belə, onun nəticələrinin “strateji həmlə“yə çevriləcəyi istisna edilmir. Ölkənin idxal və ixracının 70% -nin həyata keçirildiyi strateji limanı yararsız hala gətirən və infrastrukturu məhv edən partlayışın siyasi əməkdaşlıqda “qırılma”lara səbəb olacağı proqnozlaşdırılır.
Livanda son aylarda baş verən iqtisadi böhran, “Hizbullah”ın Suriyadakı konfliktdə birbaşa iştirakı, İranın “Hizbullah”ı dəstəkləməsi və son bir neçə həftə ərzində İsrail sərhədində yaşanan bəzi hadisələrdən sonra meydana gələn partlayış bir sıra suallar ortaya çıxarsa belə, hələ ki, kənardan birbaşa hücum olduğuna dair heç bir dəlil yoxdur. Hökumət əleyhinə aksiyaların, siyasi qətllərin və partlayışların kim tərəfindən təşkil edildiyini az-çox proqnozlaşdıran ekspertlər bu miqyasda bir hücumu əldə edilən ilkin məlumatlarla obyektiv qiymətləndirməyin çətin olduğunu vurğulayırlar. Beyrutun “Hizbullah”ın nəzarəti altında olması və 2 min 750 ton ammonium nitratının yanğından sonra partlaması barədə verilən rəsmi bəyanatlar xeyli maraq doğurdu. Ancaq əsas suallar böyük partlayışdan əvvəl meydana gələn “kiçik partlayışlar” üzərində cəmləşdi.
Partlayış risqi daşıyan bu miqdarda ammonium nitratının illərlə anbarda saxlanmasına ilk reaksiya Livan prezidenti Mişel Avndan gəldi. Prezident 2750 ton ammonium nitratının 6 il ərzində heç bir təhlükəsizlik tədbiri alınmadan bir anbarda saxlanmasının yolverilməz olduğunu bildirdi. “Hizbullah” lideri Həsən Nəsrullahın bir çıxışında da ammonium nitrat açıqlamaları diqqəti cəlb edir. Nəsrullah həmin çıxışında “İsrailin Hayfa limanında ammonium nitrat dolu gəmilərin raketlə vurulması nüvə silahı təsiri yarada və on minlərlə insanın ölümünə yol aça bilər” demiş və bu video partlayışdan sonra yenidən sosial mediada yayınlanmışdı. Körfəz ölkəsindəki bir istifadəçinin Nəsrullahın həmin videosunun sonuna “öz-özünə partladı” cümləsini əlavə etməsi diqqətçəkəndir. Beyrut Limanında ilk yanğının 12 nömrəli anbarda çıxmasının bildirilməsi və bu yerin “ Hizbullah” aid olması Nəsrullahı hədəf lövhəsinə çevirə bilər. Livandakı fərqli xristian qrupların və sünnilərin “Hizbullah”ın fəaliyyətindən narahat olduqları bilinir. Partlayışın bu ağır statistikasından sonra “Hizbullah”a qarşı sosial reaksiyalarla yanaşı, siyasi tənqidin daha da artacağı gözlənir. Partlayışdan bir gün əvvəl, 3 avqustda isə Livan xarici işlər naziri Nasif Hitti istefa ərizəsini baş nazir Həsən Diyaba təqdim etmişdi. “Hizbullah”ın sözügedən hökumətdə təsir gücünün böyük olduğu bilinir. Beynəlxalq Özəl Livan Məhkəməsi Rafiq əl-Həririyə qarşı 4 fevral 2005-ci il tarixində törədilmiş sui-qəsd işinin nəticəsini avqustun 7-də elan edəcək. Bəzilərinin fikrincə, məhkəmə dünya ictimaiyyətinə “Həririnin “Hizbullah” tərəfindən öldürülməsi” faktını bəyan edəcək.
Bu durumda Misir eksperti Mücahid əz-Zeyyad Beyrut partlayışından əvvəl baş verənlərin Hizbullaha işarə etdiyini deyib:“Kartları qarışdırmaq və daxili vəziyyəti pisləşdirmək məqsədilə təmiz bir kəşfiyyat əməliyyatı” sərlövhəli məqaləsində Zeyyad İsrailin bu partlayışdan ən çox istifadə edən ölkə olacağını proqnozlaşdırır. Bəzi müşahidəçilər ölkədə baş verən gərgin hadisələrin və siyasi böhranın Livanı İrandan uzaqlaşdıracağını, onu Avropa və ABŞ-a yaxınlaşdıracağını təxmin edirlər. Fransız rəhbərliyinin Livana müdaxilə etməsi üçün Vaşinqtona təzyiq göstərdiyini, lakin Donald Tramp administrasiyasının buna hazır olmadığını xatırladan ekspertlər partlayışın ABŞ-a Livanda daha təsirli olma fürsəti verdiyini düşünür”. Bu durumda İranın da “Hizbullah”ı qorumaq üçün hərəkətə keçməsi ABŞ-İran savaşını qaçılmaz edir.
Ramil QULİYEV
