Iki il əvvəl Ermənistanda hakimiyyətə gəldikdən sonra Nikol Paşinyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı meydana atdığı cəfəng ideyalardan biri də danışıqlar formatının dəyişməsi, zəbt edilmiş ərazilərdəki separatçı rejimi ayrıca tərəf kimi prosesə cəlb etmək oldu. Həmin vaxt Azərbaycan bəyan etdi ki, bu hal danışıqlardan imtina anlamına gəlir və Bakı İrəvanın bu cəfəng ideyasını qəbul edə bilməz. Ardınca ATƏT-in Minsk Qrupu və bütövlükdə dünya ictimaiyyəti separatçı rejimin danışıqlarda tərəf kimi iştirakının qeyri-mümkünlüyünə dair Paşinyana açıq mesaj verdi. Nəticədə İrəvan geri çəkilməli oldu.
Bundan sonra danışıqlar əvvəlki format üzrə davam etdirildi. Amma iyulun 12-də düşmənin Tovuzda məlum təxribatı və bunun ardınca yaşananlardan sonra layiqli cavabını alan Paşinyan iqtidarı yenidən sərsəmləməyə başlayıb. Məsələ burasındadır ki, sərhəd təxribatı Paşinyana və erməni ordusuna baha başa gəlib. Ölkə daxilində artan narazılığı neytrallaşdırmaq üçün Paşinyan yenidən Qarabağ məsələsində cəfəng mövqe sərgiləməyə başlayıb. Belə ki, Paşinyan hökumətin iclasında Tovuz istiqamətində son erməni təxribatı məsələsinə toxunarkən, guya Azərbaycanın Ermənistana hücumunun qarşısını aldığını bildirib. Bundan sonra Qarabağ məsələsində Paşinyan qəbul edilməsi mümkün olmayan 7 şərt irəli sürüb. Bunlardan biri də separatçı rejimin danışıqların tamhüquqlu üzvü olması haqdadır. Bundan əlavə, Paşinyan iddia edir ki, Azərbaycan ictimai şəkildə güc tətbiqindən imtina etməli və antierməni ritorikasının dayandırması ilə bağlı addımlar atmalıdır. O, “Qarabağ xalqı”nın öz müqəddəratını təyinetmə haqqını tanıma kimi sərsəm məsələni də gündəmə gətirir, Türkiyənin regionda fəaliyyətinə qarşı çıxdıqlarını da bildirir. Göründüyü kimi, Tovuzda təxribata cəhd edən, Azərbaycanın guya UAZ-la hücuma keçdiyini iddia etdiyi üçün rüsvay olan və buna görə hətta KTMT-nin dəstəyini ala bilməyən Nikol Paşinyan yenə daxili auditoriyaya ünvanlı mesajlarla təzyiqlərdən qaçmaq, populistcəsinə öz reytinqini qorumaq yolunu tutub. Amma bununla o, həm də danışıqlar prosesinə zərbə vurur, savaşdan başqa həll yolu qoymur.
Rəsmi Bakı artıq bu məsələyə münasibət bildirib. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin (XİN) Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Leyla Abdullayeva Paşinyan tərəfindən səsləndirilən fikirlərin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin vasitəçiliyi ilə aparılan danışıqlar prosesinə növbəti zərbə olduğunu deyib: “Bununla Ermənistan rəhbərliyi danışıqlar prosesini dayandırmaq istəyir. Onun əvvəlki dövrlərdə də səsləndirdiyi çıxış və bəyanatları göstərir ki, Ermənistan danışıqlar prosesinə qarşıdır, danışıqların formatının dəyişdirilməsi iddiası ilə çıxış edir. Lakin danışıqların formatı dəyişdirilə bilməz. Ermənistanın işğalçı və təcavüzkar dövlət olaraq danışıqlara qeyd-şərt qoyması cəhdləri qəbuledilməzdir. Paşinyanın çıxışında danışıqların mahiyyətinə zidd şəkildə xalqların öz müqəddəratını müəyyən etməsi prinsipindən danışmasına gəldikdə isə, bu, növbəti dəfə danışıqların formatını pozmaq və təhrif etmək cəhdidir”. XİN rəsmisi qeyd edib ki, Ermənistanın bu kimi mövqeyi danışıqlardan boyun qaçırmaq kimi qiymətləndirilməlidir və ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri buna müvafiq qiymət verməlidirlər: “Həmsədrlər Ermənistanın danışıqlar prosesini pozan bu açıqlamasına bilavasitə mövqe bildirməlidirlər”. Hesab edilir ki, Minsk Qrupunun həmsədrləri və digər beynəlxalq qurumlar bu dəfə də Paşinyanı yerində oturtmasalar, Ermənistanla ümumiyyətlə danışıqlara ehtiyac qalmayacaq və savaş qaçılmaz olacaq.
Bu durumda Azərbaycan da həmsədrlər qarşısında konkret şərtlər qoyur. Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev "Kommersant" qəzetinə müsahibəsində bildirir ki, Azərbaycan ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərindən Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı əsaslı danışıqlar barədə konkret təkliflər gözləyir:"Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad edilməsini və azərbaycanlı qaçqınların evlərinə qayıtmasını təmin etmək məqsədilə biz həmsədrlərdən əsaslı danışıqlar prosesinin davam etdirilməsi ilə bağlı konkret planlar, konkret təkliflər gözləyirik... Azərbaycan ATƏT-in Minsk Qrupunun işindən məmnun deyil. Mən açıq şəkildə dedim ki, onların mesaj çatdırmaqdan ibarət olan iş mexanizmləri qeyri-effektivdir. Onlar erməni tərəfindən hansısa məlumatlar alırlar, bu məlumatları bizə çatdırırlar və sonra tərsinə. Ermənistan qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılması və qaçqınların doğma torpaqlarına qayıtması üzrə konkret plan olmalıdır. Unutmayın ki, qrupun üç həmsədri BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləridir. Bir daha təkrar edim ki, ortada hərbi işğal faktı var. Həmsədrlər bu fakta siyasi və hüquqi qiymət verməlidirlər və biz bunun əsasında irəliləməliyik. Ermənistanın Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindəki qanunsuz hərəkətləri, o cümlədən qanunsuz köçürülmələr danışıqlar prosesinin mənasını tamamilə məhv edir. 2005 və 2010-cu illərdə ATƏT-in qiymətləndirmə missiyaları Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində bir çox qanunsuz fəaliyyət faktlarını aşkar edib. Bu məsələlər üzrə biz həmsədrlər tərəfindən konkret mövqe görmürük. BMT Təhlükəsizlik Şurasının dörd qətnaməsi həmsədrlərin mandatını təşkil edir. Başqa sözlə, onların əsas məqsədi bu qətnamələrin tələblərinin yerinə yetirilməsi olmalıdır".
Sirr deyil ki, Bakı qeyd edilən istiqamətdə istədiyi nəticəyə nail olmasa, cəbhədə yenidən silahlar işə düşəcək. Amma bu dəfə Azərbaycanın savaşı dayandırması artıq mümkünsüz görünür. Çünki Ermənistan sülhlə yola gəlmək niyyətində olmadığını açıq nümayiş etdirir.
Nahid SALAYEV
