22 iyul 2020-ci il tarixində AR xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovun Avropa İttifaqının xarici və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Cozef Borel ilə telefon danışığı baş tutub. Telefon danışığında Ermənistan xarici işlər naziri Zöhrab Mnatsakanyan da iştirak edib.
Danışıq zamanı Ermənistan XİN rəhbəri Minsk Qrupu formatını münaqişənin həlli prosesində yüksək qiymətləndirdiyini deyib. Çox maraqlıdır ki, Ermənistanın baş diplomatının bu məsələdə ikiüzlüyü üzə çıxıb. Çünki onun təmsil olunduğu hökumətə rəhbərlik edən Nikol Paşinyan hakimiyyətə gələndən dərhal sonra danışıqlar formatını dəyişdirməyin vacibliyindən danışmağa başladı. Əsas tələblərindən biri də bu idi ki, qondarma qurumda məskunlaşan separatçı rejim də danışıqlar prosesində tərəf kimi iştirak etsin. Paşinyanın bu sərsəm ideyası bir sıra danışıqlar prosesində Mnatsakanyanın özü tərəfindən də dəstəklənib. İndi nə baş verdi ki, Ermənistanın baş diplomatı əvvəlki kursdan imtina edir və Minsk Qrupunu ən optimal format sayır?
Ermənistanın danışıqların formatını dəyişmək cəhdi olub və bunun sülh prosesinə açıq-aşkar təhlükə yaratdığını Azərbaycan dəfələrlə vurğulayıb. Bu cəhdlər 2019-cu il martın 9-da həmsədrləri bəyanat verməyə vadar etdi. Bu bəyanatda onlar münaqişə tərəflərini digər tərəfin razılığı olmadan danışıqların formatında birtərəfli dəyişikliklərin edilməsi tələbindən çəkinməyə çağırdılar.
Azərbaycanın ATƏT yanında Daimi Nümayəndəliyi xatırladıb ki, ATƏT-in Minsk Konfransının formatı konsensus yolu ilə ATƏT-ə üzv ölkələr tərəfindən razılaşdırılıb, BMT-nin müvafiq qətnamələri tərəfindən dəstəklənib və formatın dəyişməsi müzakirə mövzusu ola bilməz. Yalnız Minsk Konfransı çağırılacağı və bununla bağlı konsensus əldə olunacağı təqdirdə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ regionunun azərbaycanlı və erməni icmaları ilə məsləhətləşmə aparıla bilər. Ermənistan Azərbaycanın bu regionunun azərbaycanlı icmasının mövcudluğunu tanımaqdan imtina edirdi. Ermənistan Baş nazirinin qızışdırıcı “Dağlıq Qarabağ Ermənistandır, nöqtə” bəyanatı beynəlxalq ictimaiyyət, o cümlədən, həmsədr ölkələr tərəfindən haqlı olaraq hiddətlə qarşılandı. Bu cür bəyanatlar, həmçinin, Ermənistan müdafiə naziri tərəfindən səslənən “Qarabağ məsələsi həll olunub” bəyanatı sülh prosesi üçün zərərli idi. Üstəlik, Ermənistan tərəfi BMT Təhlükəsizlik Şurasının dəstəklədiyi, ATƏT-in qəbul etdiyi qərarlara əks gedərək israrla statusla bağlı məsələni irəli sürürdü. Danışıqların formatının dəyişdirilməsi ilə bağlı Paşinyan hakimiyyətə gələndən əsassız səylər göstərib. O, Baş nazir olandan sonra bununla bağlı bir sıra təşəbbüslərlə çıxış edib. Ancaq onun bu yöndə səyləri Azərbaycan və həmsədrlər tərəfindən qəbul olunmayıb. Buna baxmayaraq, görünən odur ki, Ermənistan hakimiyyəti hələ də danışıqlar formatının dəyişdirilməsi istəyindən əl çəkməyib. Formatın dəyişdirilməsi ilə bağlı tələblər Ermənistan tərəfindən danışıqların pozulmasına yönəlmişdi. Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanın Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasında tutduğu mövqe və ritorikası mövcud danışıqları pozmaq istəyindən başqa nəsə deyildi. Bir daha qeyd edirik ki, danışıqlar formatını dəyişmək birbaşa Paşinyanın avantürası olub. Məqsəd status-kvonu qoruyub saxlamaqdan ibarət idi. Təəssüf ki, ikili standartlar və işğalçıya loyal münasibət Ermənistan rəhbərliyinin indiyə qədər bu ritorikadan istifadə etməsinə gətirib çıxarıb. Ənənəvi danışıqlardan çıxmaq və formatı dəyişmək, təbii ki, hər zaman Azərbaycanın sərt reaksiyasına səbəb olmaqla yanaşı, həm də Ermənistan rəhbərliyinin bu prosesi uzatmasına gətirib çıxarıb. Onların yenidən Minsk Qrupu formatını dəstəkləmək bəyanatı verməsi təsadüfi deyil. Bunun, xüsusilə də Tovuz təxribatından sonraya təsadüf etməsi də düşündürücüdür. Azərbaycan ordusunun onların təxribatına verdiyi lazımi cavab Ermənistanı yenidən Minsk Qrupu formatından möhkəm yapışmağa vadar edir. Ancaq heç də düşünməsinlər ki, bu formatda da uzun müddət baş girələyib, prosesi uzada biləcəklər. Azərbaycan rəsmi dairələri və ictimaiyyəti Minsk Qrupu formatından da konkret nəticə tələb edir. Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Ermənistan dalana dirənmiş vəziyyətdədir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
