Mühüm beynəlxalq gücə çevrilməyi bacaran Azərbaycan bunu Ermənistanla sərhəddə məlum toqquşmadan sonra dünya miyasında bir daha sübuta yetirdi. Məsələ burasındadır ki, sərhəddə baş verənlərdən sonra dünya dövlətləri Azərbaycana açıq dəstək verdikləri halda, Ermənistan sərt tənqid hədəfinə çevrildi. Hətta Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) Ermənistan tərəfindən edilən müraciətlər də rədd edildi.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu məsələyə Prezident İlham Əliyev Bakının Xətai rayonunda şəhid ailələrinə, müharibə əlillərinə mənzillərin və avtomobillərin təqdim olunması mərasimində çıxışı zamanı da xüsusi toxundu:"Mən sizin və Azərbaycan xalqının diqqətini bir məsələyə də cəlb etmək istəyirəm. Yəqin siz eşitmişiniz ki, biz Ermənistana başından güclü zərbə vurandan sonra onlar dərhal Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına qaçdılar ki, bunları müdafiə eləsin. Tələb edirdilər ki, KTMT Azərbaycanı qınayan bəyanat versin. Buna nail ola bilmədilər, heç bir bəyanat verilmədi. Sadəcə olaraq, bu hadisə ilə bağlı ümumi sözlərdən ibarət bir şərh verildi, vəssalam. Ancaq bildirməliyəm ki, KTMT-yə 6 ölkə üzvdür. Onlardan üçü beynəlxalq təşkilatlar yolu ilə Azərbaycana dəstək göstərdi. Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasında, eyni zamanda, KTMT-də üzv olan Qazaxıstan və Qırğızıstan Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası vasitəsilə bizə dəstək oldular. Belarus Qoşulmama Hərəkatında təmsil olunur. O da Qoşulmama Hərəkatının bəyanatına qoşularaq bizə dəstək oldu. Yəni altı ölkədən üçü Azərbaycanı birmənalı şəkildə dəstəklədi və başqa cür ola bilməzdi. Çünki biz onlarla dostuq, yaxşı günlərdə, çətin günlərdə onlar bizə etibar edə bilərlər. Bu bir. İkincisi, qoy Ermənistanın qorxaq rəhbərliyi yadına salsın ki, qaçıb yardım almaq istədiyi KTMT-ni necə təhqir etmişdi, heç bir başqa ölkə ilə razılaşma aparmadan onun baş katibini həbs eləmişdi. Belarus nümayəndəsinin KTMT-yə yeni baş katib təyin olunmasının əleyhinə çıxmışdı. Bir il ona imkan vermədi ki, işə başlasın. Bəs nə oldu, o vaxt KTMT pis idi, sən onu təhqir edirdin, indi qaçıb onun ətəyindən yapışırsan? Gəl bizimlə təkbətək vuruş, təkbətək, baxaq görək bunun axırı nə olacaq".
Beləliklə, reallıq budur ki, Azərbaycan artıq KTMT sıralarında da Ermənistanın mövqeyini sarsıdıb. Bunu Ermənistanın “Birlik” hərəkatının rəhbəri Arman Vardanyan da təsdiq edir: “Biz indi sosial, sosial-iqtisadi, maliyyə sağlamlığının pis dövründə yaşayırıq: bu problemlər az idi, indi də müharibə vəziyyəti buna əlavə oldu. Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yaranmış gərgin vəziyyətdə KTMT-nin rolu göstərdi ki, təşkilat üçün Bakı daha önəmlidir. Ermənilərin “Niyə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı bu problemlə bağlı amorf rola malik oldu” deməsi təəccüblüdür. 2 ildir tərəfdaş kimi davranmadığımız KTMT-dən nə gözləyirdik?. Azərbaycan burada daha güclü təsirə malikdir”. Eyni fikri erməni politoloq Qrant Məlik-Şahnazaryan da bölüşür. O hesab edir ki, Azərbaycan diplomatiyası KTMT məsələsində Ermənistana sarsıdıcı zərbələr vurub:“Sərhəddə toplar susanda diplomatlar işə keçir. Daha doğrusu, belə olmalıdır. Xüsusən indi, bölgəmizdə çox vacib geosiyasi problemlərin həll edildiyi bir dövrdə. Amma Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyandan başqa hamı Ermənistan-Azərbaycan sərhədində baş vermiş toqquşmaları müzakirə edir. Azərbaycanla toqquşmadan on gün keçib, Paşinyan isə yalnız Belarus prezidenti ilə ünsiyyət qurub. Bu da onun təsdiqidir ki, KTMT-də Ermənistanı saya salan yoxdur”. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçuk isə burada məsələnin digər maraqlı tərəfinə diqqət çəkir və baş verənlərin Ermənistan üçün sarsıdıcı əhəmiyyətə malik olduğunu bildirir:“2020-ci ilin iyul ayı 2016-cı ilin aprelindən ciddi şəkildə fərqlənir. Əvvəla ona görə ki, keçən dəfədən fərqli olaraq, bu dəfə heç kim Ermənistan və Azərbaycan tərəflərini sakitləşdirməyə tələsmədi. Xarici müşahidəçilərə, informasiya savaşı da daxil olmaqla, müharibədə kimin daha güclü olduğunu izləmək maraqlı idi. Atışmanın ilk saatlarında mən dedim ki, hər kəs ATƏT-in Minsk Qrupundan nə baş verdiyi ilə bağlı açıqlama gözləyir, çünki rəsmi olaraq bu mövzu ilə onlar məşğul olurlar. Lakin ATƏT-in Minsk Qrupu harasa yox oldu və yenə suallara cavab vermək istəmədi. Bundan sonra isə xarici müşahidəçilər baş verənlərlə bağlı yalnız fərziyyə irəli sürə bilərdilər. Qurumdan heç bir cavab yoxdursa, gərgin vəziyyət avtomatik olaraq daha da inkişaf edəcək, getdikcə müharibəyə sürüklənəcək, çünki hər tərəfin öz doğruları olacaqdı”. Ekspertin açıqlamalarından belə bəlli olur ki, Rusiya, aprel döyüşlərindən fərqli olaraq, bu dəfə prosesə müdaxilə etməyib və elə Ermənistanı da qorxudan əsas məqamlardan biri budur. Burada həm də geosiyasi durumda Rusiya neytral mövqedən çıxış etməyə daha çox üstünlük verir. Bu fonda KTMT-nin münaqişəyə cəlb edilməsi, Rusiyanı Türkiyə ilə qarşı-qarşıya qoymaq planlarını şərh edən Qriqori Trofimçuk isə belə bir niyyətin olmasını istisna etməyib:“Bəlkə də belə bir plan var idi. Lakin KTMT-nin hərbi əməliyyatlarda iştirakına ümid etmək sadəlövhlük olardı, çünki bu blokun bütün tarixi bizə əksini göstərir. KTMT məsələyə hərbi müdaxilə etməyəcək. Düşünürəm ki, bütün sualların cavabını Ermənistanın baş nazirinin arxasında dayananlarda axtarmaq lazımdır. Belə ki, bütün lazımi tövsiyələri verənlər orada cəmləşib. Belə bir zamanda Azərbaycan üçün gücünü nümayiş etdirmək çox vacibdir”.
Azərbaycan isə həm hərbi, həm də diplomatik müstəvidə düşmənə lazımı güc nümayiş etdirir.
Nahid SALAYEV
