Vüqar Bayramov: “Kredit götürən şəxs ölübsə, onun vərəsəsi yoxdursa, bu zaman ona zamin olan şəxs borcu mütləq ödəməlidir” Əli Əlirzayev: “… gələcəkdə zamin durmaq istəyənlərin sayına ciddi şəkildə təsir göstərəcək”
Xəbər verildiyi kimi, Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsi kreditlərlə bağlı qərar verib. Qaydalara əsasən, bundan sonra kredit borcu olan şəxs vəfat edərsə, ödənilməmiş məbləğ və faiz onun vərəsəsi, eyni zamanda ona zamin olmuş şəxs tərəfindən ödəniləcək.
Artıq kredit borcu olan şəxsin vəfat etməsi zaminin öhdəliklərinə xitam verilməsinə səbəb olmayacaq. Bundan sonra borclu öldükdə kredit öhdəlikləri zaminin üzərində qalacaq.
Kreditlərlə bağlı məlum qərarın verilməsi zaminlik məsələsinin gələcəyini sual altına qoyur. Gələcəkdə kimsə kredit götürmək üçün yaxınına və ya dost-tanışına zamin durmaq üçün müraciət edərsə, təbii ki, həmin şəxsin cavabı “xeyr” olacaq. Belə olan halda, zamin durmaq öhdəliyini heç kim üzərinə götürməyəcək. Təbii ki, bu hal banklardan kredit götürənlərin sayına da təsir göstərəcək.
İqtisadçı-ekspert Əli Əlirzayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, yeni qərara əsasən, borcalanın kredit öhdəlikləri ölümündən sonra onun real varisinə aiddir: “Vacib məqam ondan ibarətdir ki, varis borcalanın ölümündən sonra ondan hər hansı əmlak əldə edən şəxsdir. Əgər varis real miras almırsa və ya ondan imtina edirsə, onda o, varis sayılmır və borca görə məsuliyyət daşımır. Bu halda, məsuliyyət zaminin üzərinə düşəcək.
Ümumiyyətlə, zaminlik olduqca məsuliyyətli işdir. Bu qərara kimi də kredit götürənlərə zamin duran şəxslərin sayı az idi. Ancaq artıq vəziyyət daha da pisləşəcək. Artıq insanlar yaxınına kredit götürməkdə köməklik göstərə bilməyəcəklər. Çünki gələcəkdə kredit götürən şəxs vəfat edərsə və ya ona nəsə olarsa, o zaman borcu qaytarmaq zaminin üzərinə düşəcək. Beləliklə, zamin durmaq istəyənlərin sayına ciddi şəkildə təsir göstərəcək”.
İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov qeyd etdi ki, yeni qaydalar bu vaxta qədər götürülmüş bütün kreditlərə də şamil edilir: “Yeni qaydalar indiyə qədər götürülmüş bütün kreditlərə aiddir. Bu qaydaların tətbiq olunması bankların mənafeyini qoruyur. Banklar düşünürlər ki, borc götürmüş şəxs ölsə belə, həmin pulları qaytara bilsinlər. Ölən şəxsin vərəsələri varsa, ödənilməmiş borcun ödənilməsinə məsuldurlar. Əgər vərəsələrin sayı çoxdursa, onda kredit onlar arasında bölünür. Mirasa sahib olan vərəsələr borcun qaytarılmasında məsuliyyət daşıyırlar. Bundan başqa, kredit götürən şəxs dünyasını dəyişirsə, o zaman ona zamin olan şəxs borcun qaytarılmasında məsuliyyət daşıyır. Bu zaman zaminlik qüvvədən düşmür. Məsələn, vətəndaş 10 min manat kredit götürüb. Onun yarısını ödəyib, yerdə 5 min manat qalıb. Bu zaman kredit müqaviləsinə məsul şəxs zamin olur. Yeni qaydalara əsasən, onun borcunu zamin olmuş şəxs qaytarmaq məcburiyyətindədir.
Zamin olan şəxs ölənin öhdəliyini ödəməyə məcburdur. Yeni qaydalara görə, kredit götürən şəxs ölübsə, onun vərəsəsi yoxdursa, bu zaman ona zamin olan şəxs borcu mütləq ödəməlidir. Yeni qaydalara görə, vərəsələr və zamin olmuş şəxs götürülən krediti və onun faizlərini qaytarmağa məcburdurlar”.
İqtisadçı onu da əlavə etdi ki, əgər vərəsə və ya zamin həmin borcun ödənilməsindən imtina edirsə, o halda qanunvericilik imkan verir ki, onlara qarşı qaydalar çərçivəsində tədbirlər görülsün. Vərəsələr və zamin təkcə bir halda ölən şəxsin kreditini ödəməkdən azad edilir: “Əgər kredit götürən şəxsin həyat sığortası varsa və bu sığortada həmin şəxsin ölümündən sonra onun borcunun, kreditinin ödənilməsi nəzərdə tutulursa, bu halda vəziyyət baş cür olur. Kredit götürən şəxs dünyasını dəyişirsə, bu zaman sığorta şirkəti həmin krediti geri qaytarmağa borcludur. Bu halda, vərəsələrdən və zamindən krediti qaytarmağı tələb etmirlər”.
Günel CƏLİLOVA
