Nüsrət İbrahimov: "Yeni tikililərdə prosedurlara uyğun olaraq ödənişlər də müxtəlif formalarda olur"
Vüqar Bayramov: "MTK-ların əksəriyyəti, heç bir iqtisadi səbəb olmadan, "kommunal pulu" adlandırdıqları aylıq ödənişlərin məbləğini son günlər daha da artırıb"
Zahid Oruc: "Elə yerlər var ki, bir mənzil üçün 150-200 manat aylıq pul alınır, sanki kirayə haqqı ödənilir"
Yeni tikililərin əksəriyyətində vətəndaşlardan xidmət haqqı və kommunal ödəniş adı ilə hər ay müəyyən məbləğdə pul toplanır. Həmin binalarda kommunal ödənişlərə görə vahid məbləğ müəyyənləşdirilməyib.
Qeyd edək ki, hər mənzil-tikinti kooperativində (MTK) ailələrdən fərqli məbləğlər toplanır. Yeni tikililərdən ev alanlar kommunal ödənişlərin məbləğinin yüksək olmasından narazıdır. Bu günlərdə belə bir məlumat yayıldı ki, yeni tikililərdə kommunal xidmət üçün mənzilin hər kvadratına görə aylıq ödənişin məbləği artıb. Məlumata görə, bəzi MTK sahibləri hər evin kvadratmetri üçün aylıq 1 manat 50 qəpik ödəniş təyin edib.
Bunun düzgün olub-olmadığını öyrənmək məqsədilə ekspertlərə müraciət etdik.
Daşınmaz əmlak məsələləri üzrə ekspert Nüsrət İbrahimov sözlərinə görə, qanunda bununla bağlı məqamlar öz əksini tapıb: "Yeni tikililərdə prosedurlara uyğun olaraq ödənişlər də müxtəlif formalarda olur. Məsələn, yeni tikilən binalar dövlət qəbul komissiyasına təhvil verilib akt, çıxarış alınanadək onun kommunal xərclərini yalnız kooperativin üzvləri ödəməlidir. Bina MTK kimi tikilibsə, kooperativ tikibsə, onun üzvləri ödənişi etməlidir, yox, MMC tikibsə, onun kommunal xidmət xərclərini MMC etməlidir. Mənzil sahibi mülkiyyət hüququ əldə etdikdən, çıxarış alandan sonra isə artıq kommunal xərcləri ödəməlidir. Kommunal xərcləri isə vətəndaş orada yaşadığı, mənzildən istifadə etdiyi, mülkiyyət hüququna malik olduğu müddətdə həmişə ödəməlidir. Onu da deyim ki, mənzil mülkiyyətçilərinin birgə yığıncağında idarəedici qurum təsis edilir. Binanın təmir, istismar xərcləri hesablanır və mənzil sahibləri arasında bölünür. Daha ətraflı deyim, binada yerləşən mənzil sahibləri ümumi yığıncaqda binanın istismarı, idarə edilməsi ilə bağlı qərar qəbul edir. Vətəndaşlar qurum yaradıb özləri də onu idarə edə və ya qurum yaradıb başqa bir şirkətlə müqavilə bağlayıb idarəetməyə verə bilər. Kim ki, binanı idarəetməyə götürür, onun illik, aylıq, rüblük xərcini müəyyənləşdirib, hesablayıb ümumi yığıncağa təsdiq etdirilməlidir və sonra vəsait mənzil sahiblərindən yığılmalıdır".
İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov isə bildirdi ki, mənzil-tikinti kooperativlərinin (MTK) əksəriyyəti heç bir iqtisadi səbəb olmadan "kommunal pulu" adlandırdıqları aylıq ödənişlərin məbləğini son günlər daha da artırıb: "Bu isə bir sıra yeni inşa edilmiş yaşayış binalarında sakinlərlə MTK sahibləri arasında narazılığa səbəb olub. Hətta bəzi MTK sahibləri bir az da uzağa gedərək, hər evin kvadratmetri üçün aylıq 1 manat 50 qəpik ödəniş təyin edib. Bu isə o deməkdir ki, 130 kvadratmetrlik 3 otaqlı mənzil sahibi ayda 200 manata yaxın "kommunal pulu" ödəməlidir. Əsaslandırılması mümkün olmayan ödəniş məbləğidir. Əvvəlla ortaya belə bir sual çıxır ki, MTK-lar bu məbləğdə ödəniş tələb edə bilərmi? Qanunvericilik buna nə deyir? MTK sahibləri, birmənalı şəkildə, havadan götürülmüş rəqəmlərə söykənib aylıq ödəniş tələb edə bilməz. Ümumiyyətlə, MTK sahibləri ayrıca, yəni sakinlərin və ya onların təmsilçilərinin razılığı olmadan sərbəst şəkildə aylıq ödəniş məbləğini müəyyənləşdirmək hüququna malik deyil. Mənzil Məcəlləsinin 109.5-ci maddəsində qeyd edilir ki, "kooperativ binanın tikintisi və yenidən qurulması tam başa çatdıqdan, həmin binada mövcud olan bütün yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə mülkiyyət hüququ qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada mənzil-tikinti kooperativinin üzvlərinə keçdikdən sonra, altı ay ərzində mənzil-tikinti kooperativi qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada ləğv edilməli və ya mənzil mülkiyyətçilərinin müştərək cəmiyyətinə çevrilməlidir. Elə həmin məcəlləyə əsasən, "yeni binalarda daşınmaz əmlak kompleksini birgə idarə etmək, çoxmənzilli binanın ümumi əmlakının istismarını, ona sahibliyi, ondan istifadəni və qanunvericiliklə müəyyənləşdirilmiş hədlərdə barəsində sərəncam verilməsini təmin etmək məqsədilə çoxmənzilli binanın sahə mülkiyyətçilərinin könüllü birliyi mənzil mülkiyyətçilərinin müştərək cəmiyyəti hesab edilir. Bu isə o deməkdir ki, bina istifadəyə verildikdən 6 ay sonra idarəetmədə həmin tikilidəki mənzil sahibləri də iştirak etməlidir. Təəssüf ki, bu qaydalar təhvil alınmış, yəni dövlət qeydiyyatı olan binalara aid edildiyindən, "kupça"sız binalarda bu şərtləri əksər hallarda pozurlar. Aylıq ödənişlərə gəldikdə isə, mövcud qanunvericiliyə əsasən, dövlət mənzil fondu üzrə yaşayış sahələrinə görə haqqın miqdarı özəl mənzil fondu üzrə isə mənzil mülkiyyətçilərinin müştərək cəmiyyəti və ya ixtisaslaşmış istehlak kooperativi tərəfindən müəyyən olunur. MTK sahibləri bina sakinlərinin razılaşmadığı aylıq ödəniş məbləği təyin edə bilməz. Amma problem ondadır ki, indiyədək cəmi 43 mənzil mülkiyyətçiləri müştərək cəmiyyəti qeydiyyatdan keçib. Deməli, böyük əksəriyyət binalarda belə cəmiyyətlər fəaliyyət göstərmir. Beləliklə, əksər MTK sahibləri özləri şişirdilmiş aylıq ödənişlər müəyyənləşdirir.
Problemi həll etmək üçün daha məqsədəuyğunu kommunal xidmətlərlə təmin edilmiş və tam yaşayışlı binaların daha sadə şərtlərlə dövlət qeydiyyatına alınıb "kupça" ilə təmin olunmasıdır ki, sözügedən tikililərdə belə cəmiyyətləri formalaşdırmaq mümkün olsun. Bununla belə, qanunvericilikdə kommunal xidmətlərlə təmin edilmiş, amma hələlik dövlət qeydiyyatına alınmayan binalar üçün də mənzil mülkiyyətçiləri müştərək cəmiyyətlərinin yaradılması məcburi hala gətirilə bilər. Digər tərəfdən, əksər MTK sahiblərinin yüksək aylıq ödənişlər müəyyənləşdirdiyini nəzərə alsaq, o zaman Nazirlər Kabineti tərəfindən maksimum aylıq ödənişlərin tətbiq edilməsi məqsədəuyğun olardı. Bu zaman MTK sahibləri istədikləri rəqəmi aylıq ödəniş kimi elan edə biməyəcək. Bütün hallarda, aylıq ödənişlərin əhalinin ödəmə qabiliyyətinə uyğunlaşdırılmasına ehtiyac var və deməli, aylıq haqların müəyyənləşdirilməsinə nəzarətin gücləndirilməsi olduqca vacibdir. Hüquqi baza və nəzarəti gücləndirməklə bir sıra MTK sahiblərinin müəyyənləşdirdiyi şişirdilmiş aylıq ödəniş problemini həll etmək mümkündür".
Milli Məclisin keçirilən növbədənkənar iclasında Mənzil Məcəlləsinə dəyişiklik layihəsinin müzakirəsi zamanı millət vəkilləri məlum məsələ ilə bağlı öz narazılıqlarını dilə gətirib. Millət vəkili Zahid Oruc çıxışı zamanı qeyd edib ki, yeni çoxmərtəbəli binalarda mənzil-tikinti şirkətləri kommunal xərcləri yığır: "Elə yerlər var ki, bir mənzil üçün 150-200 manat aylıq pul alınır. Sanki kirayə haqqı ödənilir. Birbloklu mənzillərdə mühafizəçiyə ehtiyac yoxdur.
Texnologiya inkişaf edib, ona görə də mühafizəçi olmaya da bilər. Lift pulu ilə də bağlı fərqli yanaşma olmalıdır, binanın 16-cı mərtəbəsindəki mənzillə aşağı mərtəbələrdəki mənzillər arasında fərq olmalıdır, bunların pulu eyni ola bilməz. Mənzil-tikinti kooperativləri (MTK) binadakı təmizlik işlərinə baxır, bir də 5-7 ildən bir binanın fasadını yeniləyirlər, əvəzində xeyli pul alınır".
Günel CƏLİLOVA
