Dünyada işlənmə səviyyəsinə görə ilk pillədə gələn ABŞ dolları ilə bağlı elə okeanın o tayında maraqlı bir vəziyyət yaranıb. Məsələ burasındadır ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) uçot dərəcəsini artırmaq istədiyi bir vaxtda Tramp hökuməti buna qarşı çıxır. Belə vəziyyət öz növbəsində dollar ətrafında gərgin bir durum formalaşdırır və buna görə investorlar ABŞ valyutasına yatırımı gedərək azaldır. Nəticə də ondan ibarətdir ki, dolların məzənnəsinin əksər valyutalarla müqayisədə ucuzlaşması davam edir.
Xatırladaq ki, son hərraclarda ölkəmizdə dolların məzənnəsi ya sabit qalır, ya da çox cüzi şəkildə yüksəlir. Ekspertlər isə bunun müvəqqəti xarakter daşıdığını bildirir və dolların Azərbaycanda da ucuzlaşmağa başlayacağını proqnozlaşdırır. Hesab edilir ki, ABŞ-da dollar ətrafında müəmma, digər ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da sözügedən pulu ucuzlaşdıracaq. Xarici valyutalar üzrə ekspert Duqlas Bortvik də vurğulayır ki, dolların düşməsinə səbəb ABŞ prezidenti Donald Trampın dolların ucuzlaşmasını dəstəkləməsidir. O bildirib ki, Trampın bu ilin yanvar ayının 1-dən rəsmi olaraq fəaliyyətinə başlamasından indiyədək dollar ucuzlaşır. Buna səbəb isə ABŞ prezidentinin dolların ucuzlaşmasını dəstəkləməklə ABŞ-ın ixrac potensialını artırmasıdır.
Qeyd edək ki, Donald Trampın inauqurasiya günü 101 bənd təşkil edən dollar indeksi hazırda 97-yə bərabərdir. Bortvikin sözlərinə görə, Tramp dolların məzənnəsinə və ya indeksinə baxıb narahat olmur. Onun üçün önəmli olan ucuz dolların Amerika malları üçün rəqabət qabiliyyətliliyini artırmasıdır. Digər tərəfdən dünya iqtisadiyyatındakı narahatlıqlar da dolların bahalaşmasının qarşısını alır. Xüsusən də yeni böhran xəbərdarlıqları fonunda dollar üzərində əlavə təzyiqlər yaranır. ABŞ-dan olan məşhur investor, "Rogers Holding"in sahibi Cim Rocers bildirir ki, yeni qlobal iqtisad böhran 2018-ci ildə, hətta 2017-ci ilin sonunda başlaya bilər. Onun sözlərinə görə, iqtisadi tənəzzüldən ehtiyatlanan insanlar ABŞ dollarını daha etibarlı yatırım hesab etmir: "Nəticədə Amerika valyutasının məzənnəsi tədricən düşəcək. Bunun ardınca investorlar maliyyə alətləri axtarışına çıxacaq və Rusiya rublu bunlardan biri olacaq. Bu isə rublun dollar qarşısında məzənnəsinin güclənməsinə səbəb olacaq". İnvestor onu da qeyd edib ki, böhran dünyanın istənilən nöqtəsində başlaya bilər: "Bu özünü Yunanıstan iqtisadiyyatının çökməsi, ABŞ-da pensiya sistemi ilə bağlı problemlərin ortaya çıxması, Avropa və yaxud Çin maliyyə institutlarının müflis olması formasında göstərə bilər".
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, hazırda Rusiya rublu dollara nisbətdə sürətlə möhkəmlənir. Belə vəziyyət hətta Rusiyada narahatlığa səbəb olub. Rusiya Maliyyə Nazirliyi bəyan edib ki, ölkəyə kapital axınının zəiflədiyi yay aylarında valyuta bazarından dollar alışının həcmi artırılacaq və bununla da ölkənin valyuta ehtiyatları qorunacaq. Analitiklərin proqnozlarına görə, belə bir addım Rusiyada dolların məzənnəsini sentyabr ayının əvvəlinə süni yolla 60 rubla çatdıra bilər. Rusiya bununla dolların rubla nisbətdə daha çox ucuzlaşmasını istəmir. Rublun belə mövqeyə yüksəlməsi isə digər MDB ölkələrinə də təsir edərək onların da milli valyutalarını dollar qarşısında gücləndirə bilər.
Bütün bunlar fonunda hesab edilir ki, ölkəmizdə dolların qarşıdakı dövrdə ucuzlaşması qaçılmaz olacaq. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, əhalinin də dollara tələbi azalır və onlar əllərində olan ABŞ valytasını manata çevirir. Elə bunun nəticəsidir ki, ölkədə fəaliyyət göstərən kommersiya bankları tərəfindən bu ilin aprel ayında nağd xarici valyuta ilə mübadilə əməliyyatları çərçivəsində əhalidən 74 milyon 973,1 min dolların xalis alışı həyata keçirilib. Martda əhaliyə satış üstünlük təşkil etdiyi halda, aprel ayında dollar alışı göstəricisi satış əməliyyatlarını üstələyib. May ayının yekunları üzrə də eyni göstəricinin qeydə alınması gözlənir. Hesab edilir ki, bu vəziyyətdə, Rusiyada olduğu kimi, Azərbaycanda da Mərkəzi Bnk müdaxilə etməsə, dollar ucuzlaşacaq. İqtisadçı Qubad İbadoğlu isə bununla bağlı bildirir ki, yaxın vaxtlarda manatın məzənnəsində dəyişiklik müşahidə edilməyəcək. Ekspert bildirib ki, Federal Ehtiyat Sisteminin növbəti iclasında uçot dərəcəsi artırılsa belə, bu, manata təsirsiz ötüşəcək və milli valyutanın məzənnəsində dəyişikliyə gətirib çıxarmayacaq: "Yaxın vaxtlarda manatın məzənnəsində dəyişiklik müşahidə edilməyəcək. Hazırda manatın psixoloji təsirləri dəf etmək üçün yetərli imkanları var. İnanmıram ki, hansısa psixoloji təsirlər fonunda manatın məzənnəsində ciddi dəyişiklik baş versin. Müşahidələr göstərir ki, manat qarşıdakı aylarda möhkəmlənəcək. Ancaq ümumilikdə payız aylarında manatın məzənnəsində müəyyən dəyişliklər istisna edilmir".
Tahir TAĞIYEV
