Xəbər verildiyi kimi, Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin qərarı ilə uçot dərəcəsi 7%-dən 9,5%-ə qaldırılıb. Qərar 8 avqust tarixindən etibarən qüvvəyə minib. Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini dəyişdirməsi hansı sahədə dəyişikliyə səbəb olacaq?
İqtisadçı Vüqar Bayramovun fikrincə, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini qaldırması gözlənilən idi: «Mərkəzi Bankın intervensiya dərəcəsinə uyğun olaraq uçot dərəcəsini qaldırmaqda məqsədi manatla yığımlara təsir göstərməkdir. Baş bank tərəfindən uçot dərəcəsinin mütəmadi olaraq artırılması məhz bununla bağlıdır. Uçot dərəcəsinin qaldırılması uyğun bölüşdürülən kreditlər, manatla yığımlar üzrə faizin artırılması deməkdir. Praktik olaraq bu, yığımlara, eyni zamanda mərkəzləşdirilmiş kredit resurslarının həcminə və faizinə təsir göstərəcək. Bununla belə, uçot dərəcəsinin 9,5 faizə qaldırılması manatla yığımlarda kəskin dəyişikliklərin gözlənildiyi anlamına gəlmir.
Bu, Mərkəzi Bankın depozit hərraclarına təsir göstərə bilər. Amma kommersiya banklarının, əhalinin manatla yığımlarına ciddi təsiri gözlənilmir».
V.Bayramovun sözlərinə görə, uçot dərəcəsinin artırılması ilə yanaşı, milli valyutaya inamın formalaşdırılmasına ehtiyac var: «Çünki son dövrlərdə dollarlaşma prosesi kəskin artıb. Bu kontekstdən artırılmış uçot dərəcəsi vətəndaşların, şirkətlərin, kommersiya banklarının manatla yığımlarına təsir göstərəcək. Məqsədlərdən biri manatla yığımların artırılması və manatla depozitləri təşviq etməkdir. Çünki nə qədər çox ödəniş ediləcəksə, manat artacaq.
Həm də Mərkəzi Bank bu addımı atmaqla inflyasiyaya uyğunlaşmağa da çalışır. Amma bunun maliyyə və valyuta bazarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olacağını proqnozlaşdırmaq mümkün deyil».
İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun fikrincə, uçot dərəcəsi Mərkəzi Bankın pul siyasətinin tənzimlənməsində istifadə olunan alətlərdən biridir: «Xüsusilə məzənnə prosesi nəzarətdən çıxdıqda, inflyasiya ilə bağlı hədəflərə nail olmaq mümkün olmadığında mərkəzi banklar bu kimi qərarlar qəbul edir. Uçot dərəcəsinin artırılması bahalı pul siyasəti anlamına gəlir. Bu eyni zamanda pul kütləsinin həcminin azaldılması mənasını da daşıyır. Mərkəzi Bank mümkün qədər bundan sonrakı dövrdə manat kütləsinin həcmini azaltmaq istiqamətində iş aparacaq. Son dövrlərdə Mərkəzi Bank faktiki olaraq milli valyutanın dəyərsizləşməsinin qarşısının alınması zamanı ortaya çıxan problemlərlə üzləşib».
Onun sözlərinə görə, inflyasiya həcmi 10,5 səviyyəsində açıqlansa da, son ay ərzində baş verənlər onu göstərir ki, əslində real inflyasiya səviyyəsi kifayət qədər yüksəkdir: «Xüsusilə gündəlik tələbat mallarında, ərzaq məhsullarında bu, 20 faizin üzərindədir. Belə olan halda, əhalinin gəlirləri artmırsa, bu, son nəticədə alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır.
Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini artırmaqla inflyasiya və məzənnə hədəflərinə nail olmaq istəyir. Amma düşünmürəm ki, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini qaldırmaqla bağlı qərarı proseslərə ciddi təsir göstərsin. Mərkəzi Bank bank sektorunun kapitalının formalaşmasında çox az iştirakçıdır.
Bu baxımdan da Mərkəzi Bank böyük əməliyyatlar həyata keçirmədiyi üçün pul kütləsini bahalaşdırma siyasətinin nə qədər effektli olacağını əvvəlcədən demək çətindir».
Günel CƏLİLOVA
