ABŞ Hörmüz boğazı yaxınlığındakı Oman sularında üç ticarət gəmisinə edilən hücumlara cavab olaraq İrana qarşı yeni bir hücum başladıb və Tehranın neft satış lisenziyasını ləğv edib. Bütün bunlar o deməkdir ki, tərəflər arasında atəşkəs yenidən təhlükə altındadır.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, Amerika ordusu beynəlxalq sularda ticarət gəmilərinə yenidən hücumlara cavab olaraq İrana qarşı bir sıra güclü zərbələr endirib. Bəyanatda deyilir ki, zərbələr İranın Hörmüz boğazından keçən üç ticarət gəmisinə hücumlarına cavab olaraq endirilib: "İranın nümayiş etdirdiyi təcavüz əsassız, təhlükəli və atəşkəsin açıq şəkildə pozulmasıdır". Hörmüz boğazında əvvəlcə iki, ardınca isə bir tankerə hücum edilib. Qətər İranı mayeləşdirilmiş təbii qaz tankerinə hücumda ittiham edib. Heyət təxliyə edilib, lakin “Reuters” mənbələri yanğının partlayışa səbəb ola biləcəyini bildirib. Media orqanları həmçinin Səudiyyə Ərəbistanı bayrağı altında üzən tankerin Oman sahillərində zədələndiyini bildirib. Tehran hücumlara görə məsuliyyəti rədd edib. “Reuters” və “Axios” ABŞ rəsmisinə istinadən xəbər verir ki, ABŞ-ın İrana qarşı cavab zərbələri hava hücumundan müdafiə və sahil müşahidə sistemlərini, zenit və kruiz raketlərini, dron buraxılış məntəqələrini və liman obyektlərini hədəf alıb. “Axios” mənbəyinə görə, yeni zərbələr iyun ayının sonlarında baş verən zərbələrdən dörd-beş dəfə böyük və daha güclü olub. CNN mənbəyi onları "tez bitməyəcək cəza" adlandırıb. “Axios” şərh edir ki, zərbələrin mübadiləsi ABŞ və İranı yeni cavab hərəkətləri dövrünə salmaq riski daşıyır və iki ölkə prezidentləri tərəfindən üç həftədən az müddət əvvəl imzalanmış kövrək anlaşma memorandumunu təhlükə altına qoyur. Nəşrin mənbəyi bildirib ki, Tramp İrana zərbə endirmək planını təsdiqləyib və onun həyata keçirilməsi üçün əmri Türkiyədə keçirilən NATO sammiti zamanı verib. İranın dövlət mediası Bəndər Abbas və Sirik liman şəhərlərində, eləcə də Qeşm adasında partlayışlar barədə məlumat yayıb. İran mediasının məlumatına görə, Sirik və Bəndər Abbasdakı balıqçılıq körpülərinə zərbə endirilib, bir neçə balıqçı gəmisi yanıb. İran dövlət televiziya kanalı IRIB-in məlumatına görə, hədəf, ehtimal ki, Bəndər Abbasdakı telekommunikasiya qülləsi olub.
Press TV həmçinin İran neft ixracının əsas mərkəzi olan Xark adasında "bir neçə partlayış" səsi eşidildiyini və Qeşm adasında yeni partlayış dalğasının baş verdiyini bildirib. Bu fonda ABŞ Maliyyə Nazirliyi İrana neft satmağa imkan verən sanksiya güzəştlərini ləğv etdiyini açıqladı. İran Xarici İşlər Nazirliyi qərarı pisləyərək, bunu anlaşma memorandumunun şərtlərinin pozulması adlandırdı. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, ABŞ-ın bu addımı elan etməsindən sonra neft qiymətləri 3%-dən çox artıb. ABŞ-İran müharibəsi iyun ayında əldə edilən və daimi razılaşma üzrə danışıqlar üçün 60 günlük müddət təmin etmək məqsədi daşıyan müvəqqəti sülh razılaşması çərçivəsində dayandırılıb. Qətərdə keçirilən danışıqlar ötən həftə, Hörmüz boğazı da daxil olmaqla, sülh razılaşması üzrə aşkar irəliləyiş əlamətləri olmadan başa çatıb. Tramp dəfələrlə İrana qarşı tammiqyaslı hərbi əməliyyatları bərpa etməklə hədələyib və bu yaxınlarda bazar ertəsi jurnalistlərə açıqlama verib. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi buna cavab olaraq bildirib ki, müvəqqəti atəşkəs memorandumunun şərtlərinə əsasən, "təhdidlər davam edərsə, yekun razılaşma üzrə danışıqlar başlamayacaq". O, X-də yazıb: "İmzanıza hörmət edin". "Axios"un məlumatına görə, İrana yeni zərbələrdən əvvəl Tramp Ankarada Pentaqon katibi Pit Heqset, ABŞ dövlət katibi Marko Rubio və NATO sammitinə onunla birlikdə uçan maliyyə naziri Skott Bessent ilə görüşüb. Nəşrin yazdığına görə, onlara Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri Den Keyn və digərləri qoşulub. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, ABŞ rəsmisi əvvəllər danışıq aparanların İranla yekun razılaşma üzərində vicdanla işləməyə davam etdiyini, Hörmüz boğazına nəzarətin isə Tehrana böyük təsir gücü verdiyini və bunun nəticəsində dünyanın ən güclü ordusu ilə çıxılmaz vəziyyətə düşməsinə imkan verdiyini bildirib. Müvəqqəti razılaşmaya əsasən, ABŞ Maliyyə Nazirliyi 22 iyunda İran mənşəli xam neft, neft-kimya məhsulları və neft məhsullarının satışını 21 avqusta qədər təsdiqləyən ümumi lisenziya verib. İndi bu lisenziyanı ləğv etməklə Vaşinqton Tehrana bütün əməliyyatları dayandırmaq üçün 17 iyula qədər vaxt verib. İran Xarici İşlər Nazirliyi bu addımı müharibəyə son qoyan çərçivə sazişinin pozulması kimi pisləyib və nəticələrinə görə ABŞ-ın məsuliyyət daşıyacağını bildirib. Nazirlik İranın öz maraqlarını və milli təhlükəsizliyini qorumaq üçün zəruri hesab etdiyi bütün tədbirləri görəcəyini bildirib. Nazirlikdən verilən açıqlamada deyilir: "Bu, ABŞ-ın ya birbaşa, ya da İsrail rejiminin Livana qarşı hərəkətləri vasitəsilə son 20 gün ərzində memorandumun müxtəlif müddəalarını dəfələrlə həm kiçik, həm də ciddi şəkildə pozması ilə əlaqədardır".
Tahir TAĞIYEV
