Məlum olduğu kimi, Bakı İsrail hökumətinin 1915-ci il hadisələrinin "soyqırımı" kimi tanınması qərarını tənqid edib. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin hələ ötən ay yaydığı bəyanatda bildirilir ki, belə addımlar barışıq və qarşılıqlı anlaşmaya deyil, mövcud ziddiyyətlərin daha da dərinləşməsinə xidmət edir, regionda davamlı sülh və barışıq səylərinə mane olur.
İsrail kabineti 1915-ci il hadisələrinin "soyqırımı" kimi tanınmasını nəzərdə tutan təklifi 28 iyunda yekdilliklə qəbul edib. Qərarın qüvvəyə minməsi üçün onun parlamentdə təsdiqlənməsi tələb olunur. Bakı İsrail hökumətini qəbul etdiyi bu qərarı yenidən nəzərdən keçirməyə çağırıb. İsrail kabinetinin qərarı Türkiyə ilə münasibətlərdə son dövrdə gərginliyin artması fonunda qəbul edilib. Bunlar fonunda İsrailin nüfuzlu nəşrlərindən olan “Ynet” “İsrail qırmızı xətti keçdi: “Erməni soyqırımı”nı tanımasından sonra Azərbaycan böhranı daha da dərinləşdi” başlığı ilə məqalə dərc edib. Nəşr yazır ki, İsrail hökumətinin “erməni soyqırımı”nı tanımaq qərarı İsrail-Azərbaycan münasibətlərində göründüyündən daha dərin bir böhrana səbəb olub: “Bakı İsrailin Ermənistanla münaqişəsindəki dərin bir məsələyə həssaslıq göstərmədiyini hiss edir. Rəsmilər bildiriblər ki, Bakı bu addımı İsrailin "qırmızı xətti keçməsi" kimi qiymətləndirir və Azərbaycanın İsrailə göstərdiyi dəstəyin qarşılığını almadığına inanır. Rəsmilərin sözlərinə görə, Azərbaycan rəhbərliyi qərarın verilməsi tərzindən və göndərdiyi mesajdan dərin məyusluq duyur. Yaranan təəssüratın əksinə olaraq, xarici işlər naziri Gideon Saar azərbaycanlı həmkarı ilə yalnız qərar artıq dərc edildikdən sonra, onunla məsləhətləşmək əvəzinə onu xəbərdar etmək üçün danışdığını bildirib. Azərbaycanla məsləhətləşmə aparılmaması rəsmi Bakını ciddi şəkildə məyus edib. Azərbaycan təxminən altı il əvvəl Ermənistanla müharibə apararaq minlərlə vətəndaşını itirib. Lakin ölkənin milli həssaslığı daha qədimlərə gedib çıxır. 1990-cı illərin əvvəllərində iki dövlət arasındakı münaqişədən sonra Qarabağ bölgəsindəki evlərindən didərgin düşmüş və öz ölkələrində qaçqın olmuş təxminən bir milyon azərbaycanlı Azərbaycanda milli travma olaraq qalır. Bakı, həmçinin, ANCA kimi tanınan Amerika Erməni Milli Komitəsinin fəaliyyətinə dərin narahatlıqla yanaşır. Qrup “erməni soyqırımı”nın beynəlxalq səviyyədə tanınmasını təşviq edən mərkəzi qüvvələrdən biri idi. Məsələ ilə tanış olan bir rəsmi deyib ki, İsrailin Azərbaycanın həssaslığını anlamadığı hissi yaranıb. Bakı üçün bu, qırmızı xətdir. Beynəlxalq kampaniya və təzyiqlərə baxmayaraq, Azərbaycan Qəzza, Livan və ya İran məsələsində İsrailə qarşı çıxmayıb. Azərbaycanlılar İsrailin eyni səviyyədə diqqətli cavab vermədiyini düşünürlər.
Rəsmi şəxs bildirib ki, hazırda Bakıda verilən sual İsrailin ən yaxın - dost ölkələrindən biri ilə münasibətlərini niyə korlamalı olmasıdır. Rəsmi şəxs bildirib ki, bu, demək olar, antisemitizmin olmadığı, İsrail turizminin çiçəkləndiyi bir ölkədir. “İsrailin qərarı lazımsız idi və illərdir qurulan etibarı sarsıtdı”, - rəsmi vurğulayıb. Rəsmilərin sözlərinə görə, Knesset sonuncu dəfə məsələ ilə bağlı müzakirəni irəli sürməyi nəzərdən keçirərkən ovaxtkı xarici işlər naziri Yair Lapid əvvəlcədən azərbaycanlı həmkarları ilə əlaqə saxlayıb və onların etirazlarını dinləyib. Daha sonra “soyqırım”la bağlı bəyanat verməmək barədə qərar qəbul edilib. Rəsmilər əlavə ediblər ki, həm Azərbaycan, həm də Ermənistan belə bir tanınmanın yalnız iki ölkə arasındakı sülh müqaviləsinə zərər verdiyinə və Rusiya və İrana xidmət etdiyinə inanır. Ermənistanın baş naziri, hətta İsrailin “soyqırımı” tanımasını tənqid edib və bu tanınmanın yalnız zahirən onun ölkəsini dəstəkləmək məqsədi daşıdığını bildirib. Hələlik Bakı böhranın daha da dərinləşməyəcəyinə ümid edir və məsələnin Knessetdə irəli sürülməyəcəyini, ya da heç olmasa səsverməyə çıxarılmayacağını və ya təsdiqlənməyəcəyini gözləyir”. Onu da xatırladaq ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən üç yəhudi icmasının rəhbərləri İsrail parlamentinin - Knessetin üzvlərinə müraciət edərək qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması ilə bağlı təşəbbüsə dəstək verməməyə çağırıblar. Bakı Dağ Yəhudiləri İcmasının sədri Milix Yevdayev, Bakı Aşkenazi Yəhudiləri İcmasının sədri Aleksandr Şarovski və Bakı Seferad Yəhudiləri İcmasının sədri Zamir İsayev tərəfindən imzalanan müraciətdə bildirilib ki, sözügedən təşəbbüs Cənubi Qafqazda yeni formalaşmağa başlayan sülh və sabitlik prosesinə mənfi təsir göstərə bilər. İcma rəhbərləri təəssüflə qeyd edirlər ki, İsrail hökuməti 111 il əvvəl baş vermiş hadisələrin "erməni soyqırımı" kimi tanınmasını dəstəkləməsi barədə qərar qəbul edib və məsələnin yaxın vaxtlarda Knessetin müzakirəsinə çıxarılması gözlənilir. Onlar hesab edir ki, belə bir təşəbbüsün məhz regionda uzun illər davam edən gərginlikdən sonra real sülh, sabitlik və mehriban qonşuluq münasibətlərinə ümid yarandığı bir dövrdə gündəmə gətirilməsi xüsusi narahatlıq doğurur. Onlar Knesset üzvlərinə müraciət edərək, müdriklik və məsuliyyət nümayiş etdirməyə, qondarma “erməni soyqırımı”nın tanınması təşəbbüsünü dəstəkləməməyə çağırıblar. Müraciətdə o da qeyd olunur ki, belə bir qərar nə İsrail dövlətinə fayda gətirəcək, nə də sülh və qarşılıqlı anlaşmaya xidmət edəcək. Əksinə, bu addım İsrailə hər zaman şərtsiz dost münasibəti bəsləyən insanların məyusluğuna səbəb ola bilər. Sənədin sonunda müəlliflər Knesset üzvlərinə ümid etdiklərini bildirirlər ki, onlar qərar qəbul edərkən tarixi məsuliyyət, dövlətçilik prinsipləri, eləcə də dost xalqlar və dövlətlərlə münasibətlərin qorunması və daha da möhkəmləndirilməsi amillərini əsas götürəcəklər.
Tahir TAĞIYEV
