Azərbaycanda turizm mövsümünün başlanması fonunda müvafiq obyektlərdə vətəndaşlara göstərilən xidmətin səviyyəsi və qiymətlər mövzusu yenidən aktuallaşıb. Turizm xidmətlərindən istifadə edən vətəndaşlar yenə yüksək qiymətlərdən narazılıq edir. Halbuki, dövlət turizm sektorunu inkişaf etdirmək üçün bütün zəruri addımları atır, sahibkarlara şərait yaradır. Lakin buna rəğmən, turizm sektoruna zərbə vuran qiymət siyasəti yürüdülür.
Qiymətlərə nəzər saldıqda, yemək və yol xərcləri də daxil olmaqla, ölkədaxili hər hansı bir istirahət mərkəzində və ya oteldə dincəlmək yenə xaricə səfərdən baha başa gəlir. Bundan başqa, ölkədə bir çox otel və otel tipli obyektlərdə nəinki qiymətlər, göstərilən xidmətlər də dünya standartlarına uyğun deyil. Müxtəlif şirkətlər tərəfindən təşkil edilən turlar zamanı yaxın ölkələrə səyahətlə müqayisədə Azərbaycan turizm mərkəzlərinə tur qiymətinin daha baha olduğu müşahidə olunur. Həmçinin turlarla deyil, şəxsi olaraq bu komplekslərə üz tutanlar da eyni fikri səsləndirir.İqtisadçı Natiq Cəfərli bu fonda bildirir ki, pandemiya zamanı iflic olan turizm sektoru, təəssüf ki, karantin qaydalarının yumşalmasından sonra vətəndaşların gözləntilərini doğrultmadı. Qiymətlər pandemiyadan əvvələ nisbətən daha da bahalaşıb. Vəziyyətin belə olmasının isə bir sıra səbəbləri var. Ekspert bildirib ki, turizm obyektlərində qiymətlərin yüksək olmasının səbəblərindən biri rəqabətsizlik mühitidir: “Yəni ölkədə turizm obyektlərinin sayının azlığı və rəqabət mühitinin olmaması qiymət artımında mühüm rol oynayır. Digər bir səbəb də otellərin böyük əksəriyyətinin çox imkanlı şəxslərə bağlı olmasıdır. Onlar turizm obyektini inkişaf etdirmək, genişləndirmək, normal qiymətlər, daha yaxşı xidmətlə müştəri cəlb etməyi hədəf seçmirlər. Türkiyə və yaxud Gürcüstanda hansısa sahibkar kredit götürür, turzimə yatırım edir və gecə-gündüz çalışaraq, kreditini verməyə və biznesini inkişaf etdirməyə çalışır. Ona görə də müştəri məmnunluğu onlar üçün əsasdır. Təəssüf ki, bizdə turizm sektorunda vəziyyət başqa cürdür”. Ekspertin sözlərinə görə, daxili turizmdə qiymət artımının əsas səbəblərindən biri də pandemiyaya görə xaricə gedən turistlərin sayının azalmasıdır: “Düzdür, karantin qaydaları yumşalıb, lakin hələ də insanlar pandemiyaya görə xaricə getməyə çəkinir. Bu da onsuz da az sayda olan turizm obyektlərinə tələbi artırır. Müştəri sayı artırsa, qiymətlər də artır və nəticədə sadə insanların istirahət imkanları məhdudlaşır”.
N.Cəfərli “axar” portalına açıqlamasında eyd edib ki, turizm sektorunda qiymətlərin tənzimlənməsinə və ümumilikdə bu sahədə aparıcı ölkələrin təcrübəsindən istifadəyə ciddi ehtiyac var: “Problemin ən ciddi tərəflərindən biri də odur ki, Azərbaycandakı turizm obyektləri elit təbəqə üçün nəzərdə tutulub. Halbuki, turizmi inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi, beşulduz otellərlə bərabər, daha ucuz xidmətlər təklif edən otel, motellər yaradılmalıdır. Bundan əlavə, turistik kirayə evlərə, eyni zamanda birgünlük kirayə evlərə də ehtiyac var. Arzuolunandır ki, ölkədə turizmin inkişaf etdirilməsi üçün dövlətin təklifləri, vergi güzəştləri və sair olsun, stimullaşdırıcı amillər vacibdir. Azərbaycanın təbiəti olduqca gözəldir. Xüsusilə Qarabağın işğaldan azad edildiyini nəzərə alıb, bu istiqamətdə ciddi düşünmək lazımdır”.
Millət vəkili Vüqar Bayramov isə bildirir ki, karantin qaydaları yumşaldıldıqdan sonra dincəlmək üçün bölgələrə getmək istəyənlərin sayında ciddi artım müşahidə edilir. Onun sözlərinə görə, monitorinqlər göstərir ki, bölgələrimizdə olan turizm obyektləri qiymətləri pandemiyadan əvvəlki dövrlə müqayisədə xeyli yüksəldib: “Bu isə məzuniyyətini rayonlarda keçirmək istəyənlər üçün ciddi çətinliklər yaradır. Turizm xidmətlərində qiymət artımlarının səbəbləri iqtisadi baxımdan aydın olmasa da, bir sıra sahibkarların pandemiyadan sonra “daha qısa zamanda daha çox gəlir” prinsipi ilə işləməsi danılmazdır”. O bildirir ki, inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinə əsasən, turizm gəlirlərinin əhəmiyyətli hissəsi daxili turizmin payına düşür. Avropa Birliyində turizm gəlirlərinin 80 faizi daxili turizm hesabına formalaşır. İqtisadçının sözlərinə görə, bizdə isə qiymətlərin yüksəlməsi daxili turizmdə imkanları xeyli məhdudlaşdırır: “Sahibkarların qiymətləri artırmaması, əksinə, optimallaşdırması üçün daha çox təşviqedici və həmçinin maarifləndirici tədbirlərin həyata keçirilməsi vacibdir. Digər tərəfdən, turizmdə çalışan sahibkarların xərclərinin azaldılması üçün, bir sıra Mərkəzi Şərqi Avropa ölkələrində olduğu kimi, vergi güzəştləri də daxil olmaqla xüsusi güzəştlərin tətbiq olunması da məqsədə uyğun olar. Eyni zamanda, qonşu Türkiyədə olduğu kimi, ötən əsrin 80-90-cı illərində subsidiyaların verilməsi mexanizminin tətbiqi mümkündür. Bununla da bu sektorda çalışan sahibkarlar xərclərin azaldılmasına nail ola bilərlər. Amma bütün bunlar fonunda süni şəkildə tələbin artmasını nəzərə alaraq, sahibkarların qiymətləri yüksəltməməsi də vacibdir. Doğrudur, tələb artanda əksər hallarda qiymətə təsir edir. Turizm spesifik sahə olduğu üçün burada qiymətlərin əlçatan olması vacibdir. Dövlət tərəfindən bu istiqamətdə təşviq mexanizmlərinin genişləndirilməsi, eyni zamanda sahibkarların da korporativ sosial məsuliyyətə uyğun olaraq daha optimal qiymət təklif etməsinə ehtiyac var ki, vətəndaşlar, xüsusən yay mövsümündə daxili turizmdən faydalanıb istifadə edə bilsinlər”. Digər ekspertlərə görə, turistlərin daha çox olduğu regionlarda ucuz tipli yeni otellər, mehmanxana müəssisələri tikilməlidir. Həmçinin xidmətlər daha aşağı qiymətə təklif edilməlidir.
Ramil QULİYEV
