Mövsüm olmasına baxmayaraq, hələ də kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətində ucuzlaşma müşahidə edilmir, əksinə, günü-gündən bahalaşmanın şahidi oluruq. Müxtəlif meyvə və tərəvəzlərin mövsümlə əlaqədar bolluğu hiss edilsə də, qiymətdə hər hansı bir enmədən, azalmadan söhbət getmir, əksinə, daha da bahalaşacağı deyilir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının, xüsusən də meyvə və tərəvəzin qiymətində artım müşahidə edilməsi cəmiyyəti, istehlakçıları ciddi narahat edir.
Kənd təsərrüfatı üzrə mütəxəssislər qeyd edir ki, bahalaşmaya səbəb ilk növbədə toylara icazə verilməsi və şadlıq evlərinin, restoranların açılmasıdır.
Bəzi ekspertlər isə hesab edir ki, bahalaşma amilinin özəyində duran əsas məqamlardan biri ötən ilin sonları və bu ilin əvvəlindən Rusiyaya Azərbaycandan pomidor idxalına qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasıdır, bu da ölkənin əsas pomidor istehsalçılarına məhsullarını rahatlıqla Rusiya bazarlarına çıxarma fürsəti yaradıb.
Ekspertlər deyir ki, bir tərəfdən Rusiya bazarının açılması, digər tərəfdən restoran və şadlıq evlərinin fəaliyyətinə icazə verilməsi, toyların olması bahalaşmaya şərait yaradıb. Ekspertlərin sözlərinə görə, restoranlar, şadlıq sarayları gündəlik olaraq istehsalçılara böyük miqdarda məhsul sifariş edir. Bütün bunlar isə süni qiymət artımına yol açır.
“Tələbatın artması ilə əlaqədar olaraq bazarda meyvə-tərəvəz məhsullarının miqdarı azalıb”
İqtisadçı ekspert Akif Nəsirli isə hesab edir ki, süni qiymət artımının yaranmasında maraqlı olan tərəflər var. Bundan başqa, onun sözlərinə görə, kənd təsərrüfatı məhsulları kənddən şəhərə gələnə qədər bir neçə əl dəyişir, bu da bahalaşmanı sürətləndirir. Ekspert, həmçinin, burada başqa amillərin olduğunu da istisna etmir.
“İlk növbədə onu qeyd edək ki, ölkə iqtisadiyyatında aktivləşmə prosesi gedir. Restoranlar, şadlıq saraylarının fəaliyyətinə icazə verildikdən sonra meyvə-tərəvəzə tələbat artıb, bu da qiymət artmını sürətləndirib. Bu bir faktordur. Amma onu da qeyd edim ki, tələbatın artması ilə əlaqədar olaraq bazarda meyvə-tərəvəz məhsullarının miqdarı azalıb, bu səbəbdən də qiymət artımı müşahidə olunur. Lakin meyvə-tərəvəzin, kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətinin artması təkcə şadlıq sarayları və restoranların fəaliyyətə başlaması, iqtisadiyyatın aktivləşməsi ilə bağlı deyil. Bəllidir ki, Azərbaycanda yetişdirilən kənd təsərrüfatı məhsulları yerli tələbatın yalnız 40-50 faizini ödəyə bilir, soğan və kartofu istisna etmək şərti ilə, çünki ölkədə tələbatın 80-90 faizi qədər kartof-soğan əkilir. Bundan başqa digər məhsullar tələbatı ödəmir. Bunun 40-50 faizi yerli məhsuldur, qalanı isə xaricdən cəlb olunur ki, tələbat ödənilsin. Digər tərəfdən, ölkədə gizli xərc inflyasiyası gedir. İlin əvvəlindən yanacağın qiyməti qaldırılıb, suyun qiyməti həmçinin, əhalinin ailə xərcləri artıb. Qiyməti artan məhsullar elə məhsullardır ki, birbaşa olmasa da, dolayısı ilə başqa məhsulların da qiymətinin artmasına səbəb olur. Biz hələ meyvə-tərəvəzin qiymətini ötən illə müqayisə edirik, deyirik”.
A.Nəsirli qeyd etdi ki, son bir il ərzində çox ciddi qiymət artımları baş verib. “Deyirlər ki, meyvə-tərəvəz yerli məhsuldur, bəs niyə qiyməti bahalaşıb? Bir misal deyim. Tutaq ki, bir nəfər heç bir xərc çəkmədən çaydan balıq tutub satır. Hər gün beş balıq tutur və həmin balıqları satır, bu beş balıq onun gündəlik tələbatını ödəyir. Bazarda bütün məhsulların qiymətləri qalxırsa, balıqçı artıq əvvəlki qiymətə balığı sata bilmir. Çünki o qiymətə satanda evinə çörək apara bilmir, təminatı ödəyə bilmir. Məcburdur ki, o da qiyməti qaldırsın. Yerli məhsul da həmçinin. Bütün ərzaq məhsullarının qiyməti qalxırsa, meyvə-tərəvəzin qiyməti də ona uyğun şəkildə qalxır”-deyə A.Nəsirli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
