Neft və qazla yanaşı, son dövrlərdə Azərbaycan elektrik enerjisinin ixracı sahəsində də mühüm nailiyyətlərə imza atmaqdadır. Elə cari ilin ötən dövrünün statistikası da göstərir ki, Azərbaycan elektrik enerjisinin ixracını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Hesablamalar göstərir ki, bu ilin yanvar-may aylarında ölkə üzrə elektrik enerjisinin ixracı 569,9 milyon kilovat/saat təşkil edib. Ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən ixrac 47,7 milyon kilovat/saat artıb. İrana 14,4 milyon kilovat/saat, Türkiyəyə 12,7 milyon kilovat/saat, Rusiyaya 39,4 milyon kilovat/saat, Gürcüstana isə 503,4 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi ixrac olunub. Bu, hesabat dövründə alınan elektrik enerjisinin həcmindən dəfələrlə çoxdur. Belə ki, beş ay ərzində elektrik enerjisinin idxalı cəmi 76,6 milyon kilovat/saat olub. İrandan 14,4 milyon kilovat/saat, Rusiyadan 39,3 milyon kilovat/saat, Gürcüstandan isə 22,9 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi idxal edilib. Beləliklə, rəqəmlərin təhlili Azərbaycanın elektrik enerjisinin ixracını əhəmiyyətli dərəcədə artırdığını göstərir. Qarşıdakı müddət ərzində ixrac həcminin daha yüksək rəqəmlərlə ifadə olunması gözlənilir. Özü də ixrac coğrafiyasının daha da genişləndirilməsi, Avropa məkanına da ölkəmizdən elektrik enerjisinin ixracı gözlənilir. Əslində, hələ iki il əvvəl Azərbaycanın Gürcüstan və Türkiyə ərazisindən keçməklə Avropaya elektrik enerjisinin tədarükünə başladığı məlumdur. 2019-cu ilin may ayının 1-də Gürcüstan və Türkiyə ərazisindən keçməklə Yunanıstana, eləcə də Gürcüstan, Türkiyə və Bolqarıstandan keçməklə Rumıniya və Macarıstana elektrik enerjisinin ixracatına başlanıb. Bu arada məlum olub ki, Azərbaycan istehsalı olan elektrik enerjisinin Türkiyə ərazisindən keçməklə Avropaya tədarükünün artırılması məsələsi Azərbaycan və Türkiyə hökumətləri arasında müzakirə ediləcək. Bu məsələ Azərbaycanla Türkiyə arasında 2021-ci ilin fevralında imzalanmış İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Fəaliyyət Planında nəzərdə tutulur. Hesablamalara görə, Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə enerji körpüsü vasitəsilə ölkəmiz Avropaya ildə 700 meqavat elektrik enerjisi ixrac edə bilər. Bu proqnozlar ölkənin bir neçə milyard kVt/saat həcmində qiymətləndirilən enerji potensialına əsaslanır. Bir qədər bundan əvvəl İranın elektrik sənayesinin təmsilçisi Mustafa Rəcəbi Məşədi bəyan etmişdi ki, bu ölkədə vaxtaşırı müşahidə olunan elektrik enerjisi kəsintiləri fonunda Azərbaycan, Ermənistan və Türkmənistandan elektrik enerjisi idxal etmək qərarına gəlinib. O, elektrik böhranı kəskinləşməzdən əvvəl də İranın Azərbaycandan elektrik idxalına başladığını bildirmişdi. İranın Muğan bölgəsinin elektrik xətlərinin Azərbaycan elektrik şəbəkəsi ilə sinxronlaşdırılması nəticəsində 73 meqavat elektrik enerjisinin idxalına başlanıb. Bu xətt üzrə idxal olunan elektrik enerjisi pik saatlarında 130 meqavatadək artırıla bilər. Beləliklə, daxili tələbatı, demək olar ki, tamamilə ödəyən Azərbaycan qonşu ölkələrə əhəmiyyətli miqdarda elektrik enerjisi ötürür. Ancaq Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, keçən il Avropaya tədarük reallaşmayıb və 2021-ci ilin ilk aylarına aid məlumatlara nəzər salsaq, bu il də "qoca qitəyə" elektrik enerjisi ixracının həyata keçirilmədiyini görmək olar. "Caspian Barrel" Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın sözlərinə görə, elektrik enerjisinin kommersiya satışı onun mübadiləsi ilə qarışdırılmamalıdır: "Azərbaycan elektrik enerjisinin Avropaya ixracı ölkəmiz üçün iqtisadi cəhətdən sərfəli deyil, çünki bizdə elektrik enerjisinin maya dəyəri bahadır. Bununla belə, alternativ enerji mənbələrindən alınan elektrik enerjisi istehsalı daha baha başa gəlir. Əslində, bu gün Azərbaycanda külək və Günəşdən alınan elektrik enerjisi büdcədən subsidiya olunur". Onun sözlərinə görə, 2021-ci ildə Azərbaycandan ixrac olunacaq elektrik enerjisinin miqdarının 1,1 milyard kilovat/saatdan çox olmayacağı gözlənilir və ixrac siyahısında Avropa ölkələri yer almır.
Onu da qeyd edək ki, son 10 ildə yeni sənaye sahələrinin yaradılması hesabına Azərbaycanda elektrik enerjisi istehsalı 27,6%, istehlak isə 37,8% artıb. Araşdırmalar göstərir ki, elektroenergetika sisteminə yatırılan investisiyalar və modernləşdirmə tədbirləri nəticəsində son 10 ildə elektrik enerjisinin səmərəliliyi və keyfiyyəti kifayət qədər yüksəldilib, itkilərin səviyyəsi azaldılıb. Elektrik enerjisi istehsalı və paylanmasında itkilər 22,4%-dən 9,4%-ə, 1 kVt-saat elektrik enerjisi istehsalına sərf olunan yanacaq istehlakı isə 319 qramdan 264 qramadək azalıb.
Ekspertlər də qeyd edir ki, ölkənin iqtisadi təhlükəsizliyinin ən vacib elementlərindən biri olan enerji təhlükəsizliyini təmin etmək üçün görülən işlər Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracatçısı kimi mövqeyini möhkəmləndirib. Qonşu ölkələrlə uğurlu əlaqələrin inkişaf etdirilməsi nəticəsində 2010-cu illə müqayisədə 2020-ci ildə elektrik enerjisi ixracı 380 milyon kilovat/saatdan 1,151 milyard kilovat/saatadək yüksəlib.
Ramil QULİYEV
