Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev ötən həftə “Azərbaycan Respublikasında iqtisadi rayonların yeni bölgüsü haqqında” fərman imzaladı. Ekspertlər qeyd edir ki, bu fərman həm iqtisadi, həm də siyasi əhəmiyyətə malikdir. İlk növbədə o baxımdan ki, fərman 44 günlük Vətən müharibəsinin yekunu olaraq ərazi bütövlüyümüzün və suverenliyimizin daha bir təzahürü, ölkədə həyata keçirilən sosial-iqtisadi islahatların keyfiyyətcə yeni mərhələsidir.
Digər tərəfdən o da sirr deyil ki, 2004-cü ildən bəri həyata keçirilən və regionların hərtərəfli inkişafına yönələn dövlət proqramları ölkə iqtisadiyyatının inkişafında mühüm əhəmiyyət kəsb edib. Məhz bu proqramlar regionlarda sahibkarlığın inkişafı üçün münbit şəraitin yaradılması, yeni iş yerlərinin açılması, irimiqyaslı infrastruktur layihələrinin icrasında müstəsna rol oynayıb. Lakin işğaldan azad edilmiş ərazilər fonunda regionların inkişafı ilə bağlı siyasətə yenidən baxmaq zərurəti yaranıb. Fərmanda da qeyd edildiyi kimi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, gələcək inkişafının təmin olunması, zəruri infrastrukturun yaradılması və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışı istiqamətində genişmiqyaslı tədbirlər həyata keçirilir. Qeyd edilən ərazilərin zəngin iqtisadi potensialından, təbii sərvətlərindən və geniş turizm imkanlarından səmərəli istifadə etməklə onların bərabər inkişafının təmin edilməsi üçün nəzərdə tutulan bütün işlərin vahid proqram əsasında aparılmasının məqsədəmüvafiqliyi əraziləri işğaldan azad edilmiş rayonların iqtisadi rayonlar üzrə bölgüsünə yenidən baxılmasını şərtləndirir. Bu səbəbdən əraziləri işğaldan azad edilmiş rayonların iqtisadi rayonlar üzrə bölgüsünə yenidən baxılması günün tələbi idi.
Onu da xatırladaq ki, yeni iqtisadi ərazi bölgüsündə Xankəndi şəhəri, Ağcabədi, Ağdam, Bərdə, Füzuli, Xocalı, Xocavənd, Şuşa və Tərtər rayonlarını birləşdirən Qarabağ, xüsusilə də Cəbrayıl, Kəlbəcər, Qubadlı, Laçın və Zəngilan rayonlarını əhatə edən Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının yer alması birbaşa bu yerlərdə yeni inkişaf yolunun başlaması deməkdir. Bunun üçün ilk növbədə Azərbaycanın tarixi qələbəsinin nəticələrinin möhkəmləndirilməsi və əbədiləşdirilməsi üçün işğaldan azad olunmuş bölgələrdə əhalinin dayanıqlı məskunlaşması təmin edilməlidir. Planlı şəkildə görülmüş işlərlə hərtərəfli təhlükəsiz və əlverişli həyat şəraitinin yaradılması vətəndaşların məskunlaşması üçün əlverişli imkanlar açacaq. Məsələyə münasibət bildirən Cənubi Koreyanın Hanquk Universitetinin professoru Rövşən İbrahimov qeyd edir ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur kimi iki yeni iqtisadi rayonun yaradılması tamamilə tarixi amillərə cavab verir və nəinki vacib siyasi əhəmiyyət kəsb edir, həm də bu ərazilərin iqtisadi potensialının açılmasına şərait yaradacaq: “Bundan əlavə, ümumilikdə fəaliyyət üzrə iqtisadi sərhədlər üst-üstə düşür. İşğaldan azad edilmiş rayonların daxil olduğu 2 yeni iqtisadi zonanın yaradılması Azərbaycanın müstəqilliyi bərpa edildikdən sonra ilk dəfə olaraq bu ərazilərin ölkə təsərrüfatına cəlb ediləcəyindən xəbər verir”. Yeni iqtisadi rayonların yaradılmasından sonra bu regionların inkişaf perspektivləri haqqında danışarkən R.İbrahimov bildirir: “Azərbaycanın ümumi iqtisadi siyasəti baxımından, şübhəsiz ki, hazırda ölkə regionlarının özünü təmin etməsi, yəni dövlət büdcəsindən ayrılan subsidiyalardan asılılığın azaldılması tendensiyası müşahidə olunur. Bundan savayı, bu rayonlara daxili və xarici investisiyaların cəlb edilməsi üçün işlər aparılır. Bu baxımdan da yeni iqtisadi rayonlara bölünmə investisiyaların cəlb edilməsinə şərait yaradır, belə ki, bu, ümumi məhsul istehsalına yönəlmiş məqsədli investisiyalar olacaq”.
Bu mənada digər ekspertlər də qeyd edir ki, regionlarda iqtisadi ixtisaslaşma, investisiya siyasətinin nəzərdə tutulan həddə reallaşması üçün yenu iqtisadi bölgü effektli şəkildə aparılıb. Digər tərəfdən, böyük Zəfərdən sonra Qarabağın bərpası, Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bütövlükdə regionun inkişafı baxımından da yeni rayonların yaranması regional siyasətdə yeni mərhələnin başlanğıcıdır. İqtisadi rayonların bölgüsü zamanı Qarabağ iqtisadi rayonunda da müəyyən dəyişiklər əks olunur. İlk növbədə bu bölgü Qarabağ bölgəsinin sürətli inkişafına xidmət edəcək. Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun yaradılmasının həm iqtisadi, həm də siyasi əhəmiyyəti var. Bu iqtisadi rayona daxil olan bölgələri işğaldan azad edilməsindən sonra böyük inkişaf perspektivi gözləyir. Elə iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov da məsələyə bu prizmadan yanaşır: "Dövlət başçısı İlham Əliyev tərəfindən iqtisadi rayonların yeni bölgüsünün təsdiqlənməsi Azərbaycan torpaqlarının tarixi adlarının bərpası baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb etməklə yanaşı, iqtisadi ixtisaslaşmanı səmərəli investisiya siyasətinin həyata keçirilməsini, idarəetmədə çevikliyin artırılmasını təmin edəcək". Nazir qeyd edib ki, bu yanaşma Vətən müharibəsində böyük Zəfərdən sonra formalaşmış yeni reallıqları ehtiva edir və işğaldan azad edilmiş ərazilərin dirçəlişi və tərəqqisi üçün mühüm təkandır: “İqtisadi zonaların ahəngdar və hərtərəfli inkişafı ölkəmizin iqtisadiyyatına və xalqımızın rifahına öz töhfələrini verəcək”.
Ramil QULİYEV
