Koronavirus pandemiyasının ikinci dalğası ilə bağlı edilən xəbərdarlıqlar və bu fonda dünya ölkələırinin yenidən sərt karantin rejiminə qayıtması qlobal iqtisadiyyata da təsirsiz ötüşmür. Beynəlxalq maliyyə qurumları tərəfindən aparılan ilkin hesablamalara əsasən, bu il dünya iqtisadiyyatında geriləmə həddi 10 faizə çata bilər. Amma bu hal ölkələr üzrə fərqli şəkildə özünü göstərəcək. Qabaqlayıcı tədbirlər görən, yeni istehsal sahələri üçün xarici sərmayə cəlb edə bilən ölkələrin prosesdən daha az itki ilə çıxması proqnozlaşdırılır. Bu sırada yer alanlardan biri də Azərbaycandır.
Bu xüsusda danışmazdan öncə qeyd edək ki, aparılan araşdırmalara əsasən, hazırda bir çox transmilli şirkətlər fəaliyyətlərinin diversifikasiyası çərçivəsində bizneslərini vahid məkanlardan çıxardaraq müxtəlif ölkələrdə yerləşdirilməsini həyata keçirir. Bu, Azərbaycan kimi ölkələr üçün əlverişli imkan sayılır və ölkəmiz yaranmış bu fürsətlərdən yararlanmaq niyyətindədir. Mövcud olan siyasi-iqtisadi və makroiqtisadi sabitlik, inkişaf etmiş nəqliyyat dəhlizləri nöqteyi-nəzərindən Azərbaycan cəlbedici məkan olaraq qəbul edilir. Bu durumda xarici sərmayələrin cəlbi istiqamətində Azərbaycan mühüm üstünlüklərə malikdir. Bununla yanaşı, məlumdur ki, xarici investisiya fondlarının Azərbaycana marağı müşahidə olunur. Hazırda bu istiqamətdə xarici kapital mənbələri hesabına fəaliyyət göstərən fondların təsis edilməsi istiqamətində danışıqlar aparılır. Bundan əlavə, bəllidir ki, son günlər dünyanın aparıcı maliyyə-kredit institutları Azərbaycanla əməkdaşlığı yeni mərhələyə çıxarmaq üçün müraciətlər edib. Dünya Bankı, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı, Asiya İnkişaf Bankı və digərlərinin timsalında bu hal özünü qabarıq büruzə verir.
Azərbaycanla əməkdaşlıqda beynəlxalq maliyyə qurumlarının bu qədər maraqlı olması isə təsadüf sayılmır. Əvvəla, Azərbaycanın ÜDM-ə nisbətdə aşağı borc səviyyəsi və yüksək strateji valyuta ehtiyatları ölkəmizin tədiyyə qabiliyyəti barədə müsbət rəy yaradır. Üstəlik, ölkədə ictimai-siyasi, iqtisadi və sosial sabitlik, aydın ifadə olunmuş siyasi iradə və perspektivlər xarici borclar və sərmayələr üçün risk səviyyəsini aşağı salır. Burada bir məqamı da xatırladaq ki, “Moody`s” beynəlxalq reytinq agentliyinin son hesabatında Azərbaycanda iqtisadi dayanıqlılıqla bağlı analizləri müsbətdir. Belə ki, maliyyə və makroiqtisadi çərçivənin cari dövrlər üçün qiymətləndirən agentlik xarici investorların sərmayə qərarvericiliyinə də təsir göstərir. Hazırda “Moody`s” tərəfindən Azərbaycanda makroiqtisadi dayanıqlılığın əsas qarantı kimi Azərbaycanın valyuta rezervləri göstərilir. Bildirilir ki, makroiqtisadi şoklar çərçivəsində yığılan və idarəolunan ehtiyatlar enerji qiymətlərinin enməsi fonunda məzənnə və fiskal siyasətin dayanıqlılığının və sabitliyinin qorunması üçün mühüm zəmindir. Bundan əlavə, neft-qaz gəlirləri hesabına formalaşan ehtiyatların dövlət borcunu üstələməsi və ödənməli borcların bağlanması, büdcə defisitini kompensasiya etmə kimi rahatlıq, əminlik və inam formalaşdırması makroiqtisadi dayanıqlılıq üçün əlavə zəmanət rolunu oynayır.
Agentlik xatırladır ki, bu ilin yanvar-may aylarında ÜDM istehsalı 2019-cu ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,7 faiz azalıb. Məhsul buraxılışında azalma templərinə təsir göstərən istehlakın düşməsi, xalis ixracın da azalmasıdır. Buna baxmayaraq, mövcud təhdidlər və çağırışlar şəraitində “Moody`s” beynəlxalq reytinq agentliyinin dövlət rezervlərinin iqtisadi sabitliyin qarantı kimi vurğulaması mövcud kiçilmələr fonunda risq zonasından ortamüddətli dövrdə Azərbaycanın uzaqda qalması kimi şərh edilir. Burada o da diqqətə çatdırılır ki, cari əməliyyatlar balansındakı profisit azalma birbaşa neft-qaz qiymətləri ilə əlaqədardır. Amma bunu qeyri-neft sektoru tədricən kompensasiya edir. Burada o da vurğulanır ki, Azərbaycanda dövlət investisiya yönümlü modellərdən özəl investisiya yönümlü modelə keçid üçün də hazırlıq görülür.
“Moody`s” bütün bunları yüksək qiymətləndirir və diqqəti həm də ona yönəldir ki, görülən tədbirlər sayəsində gələn il neft satışı ilə məşğul olan ölkələr arasında yalnız Azərbaycan dövlət büdcəsində profisit yaradan ölkə olacaq. Yəni agentlik 2021-ci il üçün neft hasilatçıları və ixracatçıları ölkələri arasında müsbət profisit proqnozunu yalnız Azərbaycanla bağlı təqdim edib. Bunun təməlində fiskal idarəetmə və inzibatçılığın, dövlət büdcəsi xərclərinin idarə olunmasındakı yeni yanaşmaların həyata keçirilməsinə inam, etibar və etimaddır. Həmçinin qeyd etmək yerinə düşər ki, vergi və gömrük adminstrasiyasında aparılan şəffaflıq, səmərəlilik və düzgün idarəetmə siyasəti nəticəsində ilk 5 ayın büdcə prosfisiti 1,1 milyard manat olub. Bütün bunlar isə, öz növbəsində, Azərbaycana xarici sərmayəni yeni axınıa təkan verəcək mühüm faktorlardan sayılır. Dünyanın aparıcı maliyyə institutları və investorları ilə əməkdaşlıq isə ölkəmizin ödəniş qabiliyyəti və etibarlı partnyor kimi imicini gücləndirir. Bu fonda Azərbaycana xarici sərmayənin yeni axınının olması proqnozlaşdırılır ki, bu da qlobal iqtisadi məkanda yaşanan mənfi təsirlərin Azərbaycandan yan keçməsini şərtləndirən əsas məqamlardan biri sayılır.
Ramil QULİYEV
