Azər­bay­can Sə­fir­li­yi­nin ma­te­ri­al­la­rı əsa­sın­da qır­ğız mət­bua­tı 31 mart soy­qı­rı­mı­na aid bö­yük mə­qa­lə dərc et­di...

Bu ilin mart ayı­nın 31-də Qır­ğı­zıs­ta­nın ən çox oxu­nan və 15 il­dən ar­tıq fəa­liy­yət gös­tə­rən "Akip­ress" in­for­ma­si­ya agent­li­yi­nin CA-News por­ta­lın­da Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Qır­ğız Res­pub­li­ka­sın­da Sə­fir­li­yi­nin ha­zır­la­dı­ğı press-re­liz əsa­sın­da 31 Mart - Azər­bay­can­lı­la­rı­nın Soy­qı­rım Gü­nü ilə əla­qə­dar ge­niş mə­qa­lə təq­dim edi­lib. 

Mə­qa­lə­də bil­di­ri­lir ki, "1813 və 1828-ci il­lər­də im­za­la­nan Gü­lüs­tan və Türk­mən­çay mü­qa­vi­lə­lə­ri Azər­bay­can xal­qı­nın par­ça­lan­ma­sı­nın, ta­ri­xi tor­paq­la­rı­mı­zın bö­lün­mə­si­nin əsa­sı­nı qoy­du. Azər­bay­can xal­qı­nın bu mil­li fa­ciə­si­nin da­va­mı ki­mi onun tor­paq­la­rı­nın zəb­ti baş­lan­dı. Qı­sa bir müd­dət­də bu si­ya­sət ger­çək­ləş­di­ri­lə­rək er­mə­ni­lə­rin Azər­bay­can tor­paq­la­rı­na küt­lə­vi su­rət­də kö­çü­rül­mə­si hə­ya­ta ke­çi­ril­di. Soy­qı­rım Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nın iş­ğa­lı­nın ay­rıl­maz bir his­sə­si­nə çev­ril­di. 

İrə­van, Nax­çı­van və Qa­ra­bağ xan­lıq­la­rı əra­zi­lə­rin­də məs­kun­laş­dı­rı­lan er­mə­ni­lər, ora­da ya­şa­yan azər­bay­can­lı­lar­la mü­qa­yi­sə­də az­lıq təş­kil et­mə­lə­ri­nə bax­ma­ya­raq, öz ha­va­dar­la­rı­nın hi­ma­yə­si al­tın­da "er­mə­ni vi­la­yə­ti" ad­lan­dı­rı­lan in­zi­ba­ti böl­gü­nün ya­ra­dıl­ma­sı­na na­il ol­du­lar. Be­lə sü­ni əra­zi böl­gü­sü ilə əs­lin­də azər­bay­can­lı­la­rın öz tor­paq­la­rın­dan qo­vul­ma­sı və məhv edil­mə­si si­ya­sə­ti­nin bü­növ­rə­si qo­yul­du. "Bö­yük Er­mə­nis­tan" ide­ya­la­rı təb­liğ olun­ma­ğa baş­lan­dı. Bu uy­dur­ma döv­lə­tin Azər­bay­can tor­paq­la­rın­da ya­ra­dıl­ma­sı­na bə­ra­ət qa­zan­dır­maq məq­sə­di­lə er­mə­ni xal­qı­nın ta­ri­xi­nin sax­ta­laş­dı­rıl­ma­sı­na yö­nəl­miş ge­niş­miq­yas­lı proq­ram­lar re­al­laş­dı­rıl­dı. Azər­bay­ca­nın və ümu­mən Qaf­qaz ta­ri­xi­nin təh­rif olun­ma­sı hə­min proq­ram­la­rın mü­hüm tər­kib his­sə­si­ni təş­kil edir­di.

Bi­rin­ci Dün­ya mü­ha­ri­bə­si, Ru­si­ya­da baş ver­miş 1917-ci il fev­ral və ok­tyabr çev­ri­liş­lə­rin­dən mə­ha­rət­lə is­ti­fa­də edən er­mə­ni­lər öz id­dia­la­rı­nı bol­şe­vik bay­ra­ğı al­tın­da re­al­laş­dır­ma­ğa na­il ol­du­lar. 1918-ci ilin mart ayın­dan eti­ba­rən ək­sin­qi­lab­çı ün­sür­lər­lə mü­ba­ri­zə şüa­rı al­tın­da Ba­kı Kom­mu­na­sı tə­rə­fin­dən ümu­mən Ba­kı qu­ber­ni­ya­sı­nı azər­bay­can­lı­lar­dan tə­miz­lə­mək məq­sə­di gü­dən mən­fur pla­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nə baş­lan­dı. Hə­min gün­lər­də er­mə­ni­lə­rin tö­rət­di­yi ci­na­yət­lər Azər­bay­can xal­qı­nın yad­da­şı­na əbə­di həkk olun­du. Min­lər­lə dinc azər­bay­can­lı əha­li yal­nız mil­li mən­su­biy­yə­ti­nə gö­rə məhv edil­di. Er­mə­ni­lər ev­lə­rə od vu­rub in­san­la­rı di­ri-di­ri yan­dır­dı­lar. Mil­li me­mar­lıq in­ci­lə­ri­ni, mək­təb­lə­ri, xəs­tə­xa­na­la­rı, məs­cid və di­gər abi­də­lə­ri da­ğı­dıb Ba­kı­nın bö­yük bir his­sə­si­ni xa­ra­ba­lı­ğa çe­vir­di­lər.

Azər­bay­can­lı­la­rın soy­qı­rı­mı Ba­kı, Şa­ma­xı, Qu­ba qə­za­la­rın­da, Qa­ra­bağ, Zən­gə­zur, Nax­çı­van, Lən­kə­ran və Azər­bay­ca­nın baş­qa böl­gə­lə­rin­də xü­su­si qəd­dar­lıq­la hə­ya­ta ke­çi­ril­di. Bu əra­zi­lər­də dinc əha­li küt­lə­vi su­rət­də qət­lə ye­ti­ril­di, kənd­lər yan­dı­rıl­dı, mil­li mə­də­niy­yət abi­də­lə­ri da­ğı­dı­lıb məhv edil­di.

Azər­bay­can Xalq Cum­hu­riy­yə­ti ya­ran­dıq­dan son­ra 1918-ci ilin mart ha­di­sə­lə­ri­nə xü­su­si diq­qət ay­rıl­dı. Na­zir­lər Şu­ra­sı 1918-ci il iyu­lun 15-də bu fa­ciə­nin təd­qi­qi məq­sə­di­lə Föv­qə­la­də is­tin­taq ko­mis­si­ya­sı­nın ya­ra­dıl­ma­sı haq­qın­da qə­rar qə­bul et­di. Ko­mis­si­ya mart soy­qı­rı­mı­nı, il­kin mər­hə­lə­də Şa­ma­xı­da­kı vəh­şi­lik­lə­ri, İrə­van qu­ber­ni­ya­sı əra­zi­sin­də er­mə­ni­lə­rin tö­rət­di­yi ağır ci­na­yət­lə­ri araş­dır­dı. Dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə bu hə­qi­qət­lə­ri çat­dır­maq üçün Xa­ri­ci İş­lər Na­zir­li­yi nəz­din­də xü­su­si qu­rum ya­ra­dıl­dı. 1919 və 1920-ci il mart ayı­nın 31-i iki də­fə Azər­bay­can Xalq Cum­hu­riy­yə­ti tə­rə­fin­dən Mil­li Ma­təm Gü­nü ki­mi qeyd edil­di. Əs­lin­də bu, azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı yü­rü­dü­lən soy­qı­rım və bir əsr­dən ar­tıq da­vam edən tor­paq­la­rı­mı­zın iş­ğa­lı pro­ses­lə­ri­nə ta­rix­də ilk də­fə si­ya­si qiy­mət ver­mək cəh­di idi. La­kin Azər­bay­can Xalq Cum­hu­riy­yə­ti­nin sü­qu­tu bu işin ba­şa çat­ma­sı­na im­kan ver­mə­di.

Za­qaf­qa­zi­ya­nın so­vet­ləş­mə­sin­dən öz çir­kin məq­səd­lə­ri üçün is­ti­fa­də edən er­mə­ni­lər 1920-ci il­də Zən­gə­zu­ru və Azər­bay­ca­nın bir sı­ra tor­paq­la­rı­nı Er­mə­nis­tan SSR-in əra­zi­si elan et­di­lər. Son­ra­kı dövr­də bu əra­zi­lər­də­ki azər­bay­can­lı­la­rın de­por­ta­si­ya edil­mə­si si­ya­sə­ti­ni da­ha da ge­niş­lən­dir­mək məq­sə­di­lə ye­ni va­si­tə­lə­rə əl at­dı­lar. Bu­nun üçün on­lar SSRİ Na­zir­lər So­ve­ti­nin 23 de­kabr 1947-ci il "Er­mə­nis­tan SSR-dən kol­xoz­çu­la­rın və baş­qa azər­bay­can­lı əha­li­nin Azər­bay­can SSR-in Kür-Araz ova­lı­ğı­na kö­çü­rül­mə­si haq­qın­da" xü­su­si qə­ra­rı­na və 1948-1953-cü il­lər­də azər­bay­can­lı­la­rın öz ta­ri­xi tor­paq­la­rın­dan küt­lə­vi su­rət­də de­por­ta­si­ya­sı­na döv­lət sə­viy­yə­sin­də na­il ol­du­lar.

XX əs­rin əv­və­lin­də əha­li­si­nin ək­sə­riy­yə­ti azər­bay­can­lı olan İrə­van şə­hə­rin­dən və Er­mə­nis­tan SSR-nin di­gər böl­gə­lə­rin­dən soy­daş­la­rı­mız tə­qib­lə­rə mə­ruz qa­la­raq küt­lə­vi su­rət­də qo­vu­lur­du. Azər­bay­can­lı­la­rın hü­quq­la­rı er­mə­ni­lər tə­rə­fin­dən ko­bud­ca­sı­na po­zu­lur, ana di­lin­də təh­sil al­ma­la­rı­na ən­gəl­lər tö­rə­di­lir, on­la­ra qar­şı rep­res­si­ya­lar hə­ya­ta ke­çi­ri­lir­di. Azər­bay­can kənd­lə­ri­nin ta­ri­xi ad­la­rı də­yiş­di­ri­lir, to­po­ni­mi­ka ta­ri­xin­də mis­li gö­rün­mə­miş qə­dim to­po­nim­lə­rin müa­sir ad­lar­la əvə­zo­lun­ma pro­se­si baş ve­rir­di.

Sax­ta­laş­dı­rıl­mış er­mə­ni ta­ri­xi gənc er­mə­ni­lə­rin şo­vi­nist ruh­da bö­yü­mə­si­nə zə­min ya­rat­maq üçün döv­lət si­ya­sə­ti sə­viy­yə­si­nə qal­dı­rı­lır­dı. Bö­yük hu­ma­nist ide­al­la­ra xid­mət edən Azər­bay­can ədə­biy­ya­tı və mə­də­niy­yə­ti ru­hun­da tər­bi­yə olun­muş ye­ni nəs­li­miz eks­tre­mist er­mə­ni ideo­lo­gi­ya­sı­nın tə­qib­lə­ri­nə mə­ruz qa­lır­dı.

Azər­bay­can xal­qı­nın mə­nə­viy­ya­tı­na, mil­li qü­ru­ru­na və mən­li­yi­nə yö­nəl­miş böh­tan­lar si­ya­si və hər­bi tə­ca­vüz üçün ideo­lo­ji zə­min ya­ra­dır­dı. Xal­qı­mı­za qar­şı apa­rı­lan soy­qı­rım si­ya­sə­ti özü­nün si­ya­si-hü­qu­qi qiy­mə­ti­ni tap­ma­dı­ğın­dan, ta­ri­xi fakt­lar so­vet mət­bua­tın­da er­mə­ni­lər tə­rə­fin­dən təh­rif olu­nur və ic­ti­mai fi­kir çaş­dı­rı­lır­dı. Er­mə­ni­lə­rin so­vet re­ji­min­dən bəh­rə­lə­nə­rək hə­ya­ta ke­çir­di­yi və 1980-ci il­lə­rin or­ta­la­rın­da da­ha da güc­lə­nən an­ti-Azər­bay­can təb­li­ğa­tı­na Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın rəh­bər­li­yi vax­tın­da la­zı­mi qiy­mə­ti ver­mə­di.

1988-ci il­dən or­ta­ya atı­lan Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin il­kin mər­hə­lə­sin­də yüz min­lər­lə azər­bay­can­lı­nın öz ta­ri­xi tor­paq­la­rın­dan qo­vul­ma­sı­na da res­pub­li­ka­da düz­gün si­ya­si qiy­mət ve­ril­mə­di. Azər­bay­ca­nın Dağ­lıq Qa­ra­bağ Mux­tar Vi­la­yə­ti­nin Er­mə­nis­tan SSR-nin tər­ki­bi­nə da­xil edil­mə­si haq­qın­da er­mə­ni­lə­rin qey­ri-kons­ti­tu­si­on qə­ra­rı­nı və Mosk­va­nın əs­lin­də bu vi­la­yə­ti Xü­su­si İda­rə­et­mə Ko­mi­tə­si va­si­tə­si­lə Azər­bay­ca­nın ta­be­li­yin­dən çı­xar­ma­sı­nı xal­qı­mız cid­di na­ra­zı­lıq­la qar­şı­la­dı və mü­hüm si­ya­si ak­si­ya­la­ra əl at­maq məc­bu­riy­yə­tin­də qal­dı. Res­pub­li­ka­da ke­çi­ri­lən mi­tinq­lər za­ma­nı tor­paq­la­rı­mı­zın iş­ğa­lı si­ya­sə­ti qə­tiy­yət­lə pis­lən­sə də, Azər­bay­can rəh­bər­li­yi öz pas­siv möv­qe­yin­dən əl çək­mə­di. Məhz bu­nun nə­ti­cə­si ola­raq 1990-cı ilin yan­var ayın­da get­dik­cə güc­lə­nən xalq hə­rə­ka­tı­nı boğ­maq məq­sə­di­lə Ba­kı­ya qo­şun ye­ri­dil­di, yüz­lər­lə azər­bay­can­lı məhv və şi­kəst edil­di, ya­ra­lan­dı, di­gər fi­zi­ki təz­yiq­lə­rə mə­ruz qal­dı.

1992-ci ilin fev­ral ayın­da er­mə­ni­lər Xo­ca­lı şə­hə­ri­nin əha­li­si­nə mis­li gö­rün­mə­miş di­van tut­du. Ta­ri­xi­mi­zə Xo­ca­lı soy­qı­rı­mı ki­mi həkk olu­nan bu qan­lı fa­ciə yüz­lər­lə azər­bay­can­lı­nın məhv edil­mə­si, əsir alın­ma­sı, şə­hə­rin yer­lə-yek­san edil­mə­si ilə qur­tar­dı.

Mil­lət­çi-se­pa­rat­çı er­mə­ni­lə­rin Dağ­lıq Qa­ra­bağ­da baş­la­dı­ğı avan­tü­rist hə­rə­ka­tın nə­ti­cə­si ola­raq, bu gün bir mil­yon­dan ar­tıq soy­da­şı­mız er­mə­ni qəsb­kar­lar tə­rə­fin­dən öz doğ­ma yurd-yu­va­sın­dan di­dər­gin sa­lı­na­raq ça­dır­lar­da ya­şa­ma­ğa məh­kum edil­miş­di. Əra­zi­mi­zin 20 fai­zi­nin er­mə­ni si­lah­lı qüv­və­lə­ri tə­rə­fin­dən iş­ğa­lı za­ma­nı min­lər­lə və­tən­da­şı­mız şə­hid ol­du, xə­sa­rət al­dı.

Azər­bay­ca­nın XIX-XX əsr­lər­də baş ve­rən bü­tün fa­ciə­lə­ri tor­paq­la­rın zəb­ti ilə mü­şa­yi­ət olu­na­raq, er­mə­ni­lə­rin azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı dü­şü­nül­müş, plan­lı su­rət­də hə­ya­ta ke­çir­di­yi soy­qı­rım si­ya­sə­ti­nin ay­rı-ay­rı mər­hə­lə­lə­ri­ni təş­kil edib. Bu ha­di­sə­lə­rin yal­nız bi­ri­nə - 1918-ci il mart qır­ğı­nı­na si­ya­si qiy­mət ver­mək cəh­di gös­tə­ri­lib. Azər­bay­can Xalq Cum­hu­riy­yə­ti­nin va­ri­si ki­mi Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı bu gün onun axı­ra qə­dər hə­ya­ta ke­çi­rə bil­mə­di­yi qə­rar­la­rın mən­ti­qi da­va­mı ola­raq, soy­qı­rım ha­di­sə­lə­ri­nə si­ya­si qiy­mət ver­mək bor­cu­nu ta­ri­xin hök­mü ki­mi qə­bul edir.

Ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin 1998-ci il 26 mart ta­rix­li fər­ma­nın­dan son­ra hər il 31 mart Azər­bay­can­lı­la­rın Soy­qı­rım Gü­nü ki­mi döv­lət sə­viy­yə­sin­də qeyd edi­lir".

http://ca-news.org­/news:1373716