Rusiya ilə Türkiyə arasında yaşanan səs-küylü təyyarə olayından günlər keçməsinə baxmayaraq, bu mövzu hələ də istər hər iki ölkənin, istərsə də qonşu dövlətlərin mediasının gündəmindən düşmür. Lakin günlər keçdikcə, sanki ekspertlər hadisəyə daha soyuq başla yanaşaraq, olanlara obyektiv qiymət verməyə çalışırlar. Bu yerdə Rusiya KİV-də yer alan araşdırmalar daha çox diqqət çəkir və görünən o ki, rusiyalı ekspertlərin gəldiyi nəticələr ictimai fikirdə antiTürk ovqatının yaradılmasına yönəlik çabaları təsirsiz hala gətirir.
Bu kontekstdə Leonid Storçun "Newsader" saytı üçün yazdığı "Kremlə vurulan Türk şilləsi...” adlı məqaləni qısa ixtisarla baki-xeber.com-un oxucularına təqdim edirik
Türkiyənin Kremlə vurduğu "dəmir şillə”nin incikliyi anlaşılandır. XX əsrin əvvəlində Türkiyə ilə münasibətlər Rusiyanın bu gün Yaponiya ilə münasibətlərində olduğu kimi sadə səbəblə başladı. O zaman Türkiyə deyəndə ağıla daha çox dəri gödəkçələr və pomidorlar gəlirdi. Lakin çox keçmədən bəlli oldu ki, bu ölkə Avropanın ən güclü ordusuna sahibdir (yarım milyonluq şəxsi heyət). Əslində Rusiyanın ordusu bundan daha böyük sayda olsa da (845000), faktdır ki, bu ordu Kalininqraddan Çukotkaya kimi çox böyük bir əraziyə səpələnib, Türkiyə ordusu isə daha mobil olub Suriyada oynanan oyunun da bir addımlığındadır. Hələ orasını demirəm ki, Türkiyənin arxasında NATO boyda bir güc dayanırr.
Və Kreml anladı ki, Türkiyə ilə hərbi qarşıdurmada onun şansları o qədər də böyük deyil. Nəticədə böyük bir eyib yaşandı – 1905-ci ildə Yaponiya ilə yaşanmış eyibin miniatür forması... Putin isə incikliyini bir neçə etiraz aksiyası, vizasız rejimin ləğvi və daha bir sıra əslində öz xalqına daha çox ziyan vuracaq tədbirlə göstərdi. İndi Ərdoğana cəza tədbiri olaraq ruslar bu ölkədə dincələ bilməyəcək, Türkiyənin meyvə-tərəvəzindən zövq almayacaq, eyni pomidora və mandarinə görə digər ölkələrə daha çox pul ödəyəcək. Eynən "yetim məntiqi”nin diqtə etdiyi kimi – anama inad qoy mənim qulaqlarım donsun!
Bu gün Kreml "pomidor sanksiyaları” ilə şillədən qızarmış üzünü gizlətməyə çalışır. Xalq incikdir, Birinci kanalın şəstlə nümayiş etdirdiyi bombardman əvəzinə, ölümdən canını qurtarmış pilotun nədənsə kameralara arxasını çevirərək verdiyi şübhəli müsahibəni dinləməli olur. Bu durumda hətta müxalifət də ölkənin yerinə utanır. Məsələn, Navalnı tələb edir ki, "erməni genosidi” tanınmaqla türklər cəzalandırılsın. Hərçənd, məsələ dönə-dönə tanınsa da, mahiyyətini anlayan yox dərəcəsindədir. O üzdən anlatmağa məcburam.
XI əsrdə Orta Asiyadan Ləvəntə (indiki Suriya ərazisi) köç etmiş səlcuq türkləri o zamandan bu torpaqlarda yaşayır. 1920-ci ildə Fransanın mandatı ilə Suriya ərəb krallığı yaradılarkən etnik türklərin bir hissəsi bu ərazidə qaldı. Beləliklə də Suriya türklərinin – türkmənlərin icması yarandı. Lakin bunlar heç bir halda Rusiya KİV-in yazıldığı kimi Türkmənistan türkmənlərilə qarışdırılmamalıdır. Suriyanın ayrılması dönəmində isə onların Türkiyənin xüsusi patronajlığı altında qalması ilə bağlı razılaşma imzalandı. Vətəndaş müharibəsinin başlanmasına qədər bir mənbədə Suriya türkmənlərinin sayı 200000, digərində 1.500 000-ə yaxın göstərilir. Əsədin hakimiyyəti dövründə bu toplum ciddi təqiblərə məruz qalıb. Öz dillərində məktəbləri belə olmayıb. Bu səbəbdən vətəndaş müharibəsində onlar müxalifətin tərəfini tutdular. Əsədlə mübarizə məqsədilə Türkiyədən maliyyələşən 10 000 əsgərdən ibarət "Suriya türk briqadaları” yaradıldı. Rus oxucusuna aydın olsun deyə analogiya aparsaq, bu ordunu Donetsk-Luqansk ordusu ilə müqayisə edə bilərik. Hər ikisi hakim rejimlə mübarizə aparır, hər ikisi etnik sıxışdırılmadan əziyyət çəkir. Yalnız onlar arasında önəmli bir fərq var: Türklər separatçı deyillər! Onlar yeni dövlət qurmaq iddiası ilə çıxış etmir, yaşadıqları ərazinin "tarixi vətənə” birləşdirilməsi tələbini ağıllarına da gətirmirlər. Onların bir siyasi gündəmi var – Əsədsiz yeni Suriya.
Ekspertlərin Müdafiə Nazirliyinin hesabatlarına əsasən qiymətləndirməsinə görə, Suriyada əməliyyatlara başladıqdan bu günə kimi Rusiya aviasiyası türkmənlərin yaşayış məntəqələrinə 17 hava zərbəsi endirib. Başqa sözlə, "sülhsevər” rus bombardmançıları türklərin şəhərlərini, kəndlərini, evlərini bombalamaqla onların həlak olmasına, şikəst qalmasına, ən yaxşı halda qaçqın düşməsinə - Türkiyəyə üz tutmasına səbəb olub. Rus aviasiyasının bu qurbanları arasında terrorçu yox idi. İŞİD-ə isə onların nəinki dəxli yoxdur, hətta özləri də onunla vuruşurlar. Sadə sual yaranır: rus ordusu bunu niyə edir? Cavab da sadədir: Rusiya Suriyada İŞİD-ə qarşı deyil, cinayətkar Əsədə qarşı olan hər kəsə qarşı döyüşür.
Rusiya ordusunun türkmən yaşayış məntəqələrinə hər hücumu Ankarada qıcıq yaradırdı, hətta BMT-yə protest verilmişdi, lakin Rusiya təyyarələrinin Türkiyənin hava səmasında "təsadüfi” peyda olmaları və bombardmançı hücumları davam edirdi. Nəhayət, Türkiyənin səbri daşdı: növbəti təyyarə türkmənlərin başı üzərində cövlan edərkən vuruldu.
Rusiya Suriya torpağına dağıtmağa və öldürməyə gəlmişdi. Buna görə də cavab reaksiyası – Kremlin üzünə vurulan şillə təəccüb doğurmamalıdır. Bu fonda "pomidor-viza qisası” isə çox miskin görünür...
