Ermənistanın daxili siyasətində son illərin ən çox müzakirə olunan mövzularından biri baş nazir Nikol Paşinyan ilə keçmiş hakimiyyət nümayəndələri arasındakı münasibətlərdir. Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri odur ki, Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra müxtəlif dövrlərdə Robert Köçəryan, Samvel Karapetyan və Qaqik Tsarukyan kimi fiqurlarla açıq qarşıdurmaya girib, onlara qarşı hüquqi və siyasi təzyiq iddiaları gündəmə gəlib. Buna qarşılıq olaraq, Ermənistanın üçüncü prezidenti Serj Sarkisyan barədə daha fərqli mənzərə formalaşıb. Məhz bu səbəbdən Ermənistan cəmiyyətində və regionu izləyən ekspert dairələrində Paşinyanın Sarkisyana niyə nisbətən daha yumşaq münasibət göstərdiyi sualı tez-tez gündəmə gəlir.
Bu mövzuda ən vacib məqam Sarkisyanın digər keçmiş hakimiyyət nümayəndələrindən fərqli olaraq 2018-ci il hadisələrindən sonra siyasi səhnədə çox məhdud rol oynamasıdır. Həmin il Ermənistanda baş verən hakimiyyət dəyişikliyi nəticəsində Sarkisyan istefa verməyə məcbur oldu və ölkədə yeni siyasi mərhələ başladı. Sonrakı illərdə o, müəyyən siyasi bəyanatlar versə də, nə parlament seçkilərində əsas fiqur kimi çıxış etdi, nə də müxalifətin birbaşa lideri rolunu öz üzərinə götürdü. Ermənistan siyasətində gündəlik mübarizənin ön xəttində daha çox Köçəryan və onun ətrafında formalaşan siyasi qüvvələr görünürdü.
Siyasi hakimiyyətlər adətən özləri üçün ən böyük təhlükə hesab etdikləri rəqiblərə qarşı daha sərt mübarizə aparırlar. Bu baxımdan Paşinyanın siyasətində də oxşar məntiqin mövcud olduğu ehtimal edilir. Köçəryan son illərdə seçkilərdə iştirak edib, müxalif bloklara rəhbərlik edib və Paşinyanın əsas alternativlərindən biri kimi təqdim olunub. Tsarukyan da müxtəlif dövrlərdə ciddi maliyyə və təşkilati resurslara malik siyasi fiqur kimi qiymətləndirilib. Son dövrlərdə Karapetyanın adı ətrafında yaranan müzakirələr də onun potensial siyasi təsir imkanları ilə əlaqələndirilir. Sarkisyan isə bu mənada daha passiv mövqedə qaldığından, hakimiyyət üçün birbaşa təhlükə səviyyəsi daha aşağı qiymətləndirilmiş ola bilər.
Digər tərəfdən, Ermənistanın keçmiş hakimiyyət sisteminin daxili quruluşu da bu fərqin izahında rol oynaya bilər. Sarkisyan uzun illər hakimiyyətdə olsa da, 2018-ci ildən sonra onun siyasi və iqtisadi dayaqlarının əhəmiyyətli hissəsinin zəiflədiyi barədə fikirlər mövcuddur. Hakimiyyət dəyişikliyindən sonra dövlət aparatında, təhlükəsizlik strukturlarında və iqtisadi elitalarda ciddi dəyişikliklər baş verdi. Nəticədə Sarkisyanın əvvəlki təsir imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdığı düşünülür. Belə şəraitdə onun hakimiyyət üçün yaratdığı risk də əvvəlki illərlə müqayisədə daha aşağı görünə bilərdi.
Məsələyə hüquqi aspektdən yanaşdıqda da müəyyən fərqlər müşahidə olunur. İctimai rəyə bəzən elə gəlir ki, Sarkisyana ümumiyyətlə toxunulmayıb. Lakin reallıq bundan bir qədər fərqlidir. Müxtəlif dövrlərdə onun adı da istintaqlarda və korrupsiya xarakterli ittihamlarda hallanıb. Sadəcə, həmin proseslər Köçəryanla bağlı işlər qədər geniş siyasi rezonans doğurmayıb. Köçəryanın adı, xüsusilə 2008-ci il hadisələri və Ermənistanın yaxın tarixində ən mübahisəli siyasi proseslərlə əlaqələndirildiyindən ona qarşı açılan işlər həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə daha çox diqqət çəkib. Sarkisyanla bağlı hüquqi proseslər isə ictimai şüurda eyni səviyyədə iz buraxmayıb.
Paşinyanla Köçəryan arasında formalaşmış siyasi qarşıdurmanın şəxsi və simvolik ölçüləri də nəzərdən qaçırılmamalıdır. Ermənistan siyasətində uzun müddətdir ki, əsas qarşıdurma xətləri məhz bu iki siyasi düşərgə arasında qurulub. Paşinyan öz siyasi legitimliyini böyük ölçüdə köhnə sistemə qarşı mübarizə üzərində formalaşdırıb və həmin köhnə sistemin ən güclü simalarından biri kimi çox vaxt Köçəryan təqdim olunub. Bu səbəbdən Paşinyan-Köçəryan qarşıdurması Ermənistanın daxili siyasi həyatında xüsusi yer tutur. Sarkisyan isə son illərdə bu qarşıdurmanın mərkəzində deyil və daha çox ikinci planda qalan fiqur təsiri bağışlayır.
Bəzən Ermənistan daxilində və region mediasında Paşinyanla Sarkisyan arasında hansısa gizli anlaşmanın mövcudluğu barədə fərziyyələr də səsləndirilir. Lakin bu iddiaları təsdiqləyən etibarlı faktlar və ya açıq sübutlar indiyədək ortaya qoyulmayıb. Siyasi sistemlərdə belə ehtimalların yaranması təbiidir, xüsusilə də fərqli siyasətçilərə münasibətdə müxtəlif yanaşmalar müşahidə edildikdə. Ancaq analitik baxımdan fərziyyə ilə sübut olunmuş fakt arasında fərq qoymaq vacibdir. Mövcud məlumatlar əsasında gizli razılaşma versiyasını təsdiqləmək mümkün deyil.
Ümumilikdə, Paşinyanın Serj Sarkisyana digər bəzi müxalif fiqurlarla müqayisədə daha yumşaq davrandığı barədə təsəvvürün formalaşmasının əsas səbəbi Sarkisyanın son illərdə aktiv siyasi mübarizədən kənarda qalması, hakimiyyət üçün daha az aktual təhlükə hesab olunması və onun ətrafında baş verən hüquqi proseslərin daha aşağı siyasi rezonans doğurması ilə izah oluna bilər. Bununla yanaşı, Ermənistan siyasətinin mürəkkəb və dəyişkən xarakteri nəzərə alınarsa, bu məsələyə dair qəti nəticələr çıxarmaq çətindir. Hazırkı şəraitdə ən əsas və ehtiyatlı qiymətləndirmə ondan ibarətdir ki, hakimiyyətin diqqəti daha çox cari siyasi rəqabətdə real təsir gücünə malik hesab etdiyi fiqurlar üzərində cəmlənib və Sarkisyanın nisbətən arxa planda qalması ona münasibətdə fərqli yanaşmanın yaranmasına səbəb olub.
Akif NƏSİRLİ
