Bəhruz Quliyev: "Albaniya nümunəsi Avropa ilə Amerika arasında maraqların necə balanslaşdırılmasının növbəti sınaqlıdır"
Son günlər Albaniyada Donald Trampın kürəkəni, investor Jared Kuşner ilə əlaqəli lüks kurort layihəsinə qarşı etirazlar genişlənib. Layihə Albaniyanın Adriatik sahillərində yerləşən Sazan adasını və Vjosa-Narta qoruğu ətrafındakı əraziləri əhatə edir. Etirazçıların əsas narahatlığı layihənin ekoloji cəhətdən həssas zonalara, o cümlədən flaminqo, dəniz tısbağası və digər qorunan növlərin yaşayış mühitinə zərər vuracağı ilə bağlıdır.
Məsələyə Avropa Birliyi də reaksiya verib. Avropa Komissiyasının nümayəndəsi Albaniya hökumətini Aİ-yə üzvlük prosesinə zərər verə biləcək addımlardan çəkinməyə çağırıb və layihənin Avropa ekoloji standartlarına uyğunluğunun ciddi şəkildə qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayıb. Brüssel birbaşa "layihəni dayandırın" deməsə də, Albaniyaya xəbərdarlıq edib ki, qorunan ərazilərlə bağlı qərarlar Aİ qanunvericiliyinə uyğun olmalıdır.
Bununla yanaşı, Albaniyanın Baş naziri Edi Rama layihəni müdafiə edir və onun ölkəyə milyardlarla avro investisiya, yeni iş yerləri və yüksək səviyyəli turistik inkişaf gətirəcəyini bildirir. Rama açıq şəkildə bəyan edib ki, hökumət layihədən geri çəkilmək niyyətində deyil.
Beləliklə, hazırkı vəziyyəti daha dəqiq ifadə etsək, Albaniyada Tramp ailəsi ilə əlaqəli kurort layihəsinə qarşı kütləvi etirazlar var və Avropa Birliyi layihə ilə bağlı ekoloji və hüquqi narahatlıqlarını rəsmi şəkildə dilə gətirib. Ancaq Aİ-nin Albaniyadan layihəni tam dayandırmağı tələb etdiyi barədə məlumat tam dəqiq deyil. Brüssel daha çox layihənin Avropa standartlarına uyğunluğunu və qorunan ərazilərin mühafizəsini tələb edir.
Edi Rama deyir ki, bu layihəyə etiraz edənlərin arxasında Trampın düşmənləri dayanır. Bu hadisə Aİ ilə Amerika arasındakı ziddiyyətlərə necə təsir edə bilər?
“Albaniyada Donald Trampın kürəkəni, investor və iş adamı Jared Kuşner ilə əlaqələndirilən iri turizm layihəsi ətrafında yaranmış mübahisələr təkcə ekoloji məsələ deyil, həm də geosiyasi və siyasi çalarlar daşıyan bir hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Bu gün dünyanın bir çox ölkəsində böyük investisiya layihələri iqtisadi maraqlarla ekoloji tələblərin toqquşduğu nöqtəyə çevrilir və Albaniyada baş verənlər də məhz belə nümunələrdən biridir”.
Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev bildirib. Ekspertin sözlərinə görə, Albaniyanın Baş naziri Edi Rama layihənin ölkəyə milyardlarla avro investisiya, yeni iş yerləri və turizm sektorunda ciddi inkişaf gətirəcəyini bildirir. Digər tərəfdən isə ekoloqlar, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri və bəzi beynəlxalq təşkilatlar Adriatik sahillərində yerləşən həssas təbiət zonalarının təhlükə ilə üzləşəcəyini vurğulayırlar. Avropa Birliyi də məhz bu kontekstdə layihənin Avropa ekoloji standartlarına uyğunluğunun ciddi şəkildə qiymətləndirilməsini tələb edir.
Bəhruz Quliyev qeyd edib ki, Edi Ramanın etirazçıların arxasında "Trampın düşmənlərinin" dayandığı barədə açıqlaması məsələyə əlavə siyasi məzmun qazandırır. Əgər bu mübahisə ABŞ-da mövcud olan daxili siyasi qarşıdurmanın bir elementi kimi təqdim olunarsa, o zaman məsələ sadəcə turizm və ekologiya çərçivəsindən çıxaraq transatlantik münasibətlər müstəvisinə daşına bilər.
"Lakin hesab edirəm ki, hazırkı mərhələdə bunu ABŞ ilə Avropa Birliyi arasında ciddi siyasi qarşıdurma kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Brüssel layihənin dayandırılmasını deyil, onun qanunvericiliyə və ekoloji normalara uyğunluğunun təmin edilməsini tələb edir. Avropa Birliyinin əsas narahatlığı Albaniyanın üzvlük prosesində götürdüyü öhdəliklərə əməl edib-etməməsidir", — deyə ekspert vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, hadisələr göstərir ki, son illər Avropa ilə ABŞ arasında iqlim siyasəti, enerji təhlükəsizliyi, ticarət və geosiyasi məsələlər üzrə mövcud olan fikir ayrılıqları bəzi hallarda investisiya layihələri ətrafında da özünü göstərir. Tramp ailəsi ilə əlaqələndirilən layihə ətrafında yaranan mübahisələrin siyasi rəng alması həmin ziddiyyətlərin daha görünən formaya keçməsinə səbəb ola bilər.
"Düşünürəm ki, Albaniyada baş verənlər hələlik ABŞ-Aİ münasibətlərində böhran yaradacaq səviyyədə deyil. Ancaq proses göstərir ki, gələcəkdə iri beynəlxalq investisiya layihələri yalnız iqtisadi deyil, həm də ekoloji, hüquqi və siyasi meyarlar əsasında qiymətləndiriləcək. Bu baxımdan Albaniya nümunəsi Avropa ilə Amerika arasında maraqların necə balanslaşdırılmasının növbəti sınağıdır", — deyə Bəhruz Quliyev əlavə edib.
Dəniz NƏSİRLİ
