Bazar günü günü, 22 noyabr 2026
     

Xristianlığı dövlət dini kimi ilk qəbul edən Azərbaycan dövləti - Erməni iddiaları zibilliyə atıldı...

Image


Ramil Ağayev: "Albaniya xristianlığı ermənilərdən 270 il qabaq qəbul edib"

Qafqaz Albaniyası Azərbaycanın qədim dövlətçilik tarixində əhəmiyyətli rol oynayıb. Qafqaz Albaniyası 313-cü ildə xristianlığı dövlət səviyyəsi səviyyəsində qəbul edərək Cənubi Qafqazda bu dini rəsmi elan edən ilk dövlət oldu. Əhali bu dini qəbul etməyə təşviq edilirdi. Alban kilsəsinin mənşəyi bu tarixdən də xeyli əvvələ gedir. Yerusəlimdə alban katolikosu təyin edilən Faddeyin şagirdi Yelisey Albaniyanın Kiş kəndində Cənubi Qafqazın ilk kilsəsinin əsasını qoydu. Alban kilsəsi bölgənin ən qədim kilsəsi hesab edilir.

Kilsə birbaşa Yerusəlimə bağlı idi. İlk katolikoslar Yerusəlim tərəfindən təyin edildi, sonrakı dövrlərdə isə alban kahinləri tərəfindən müstəqil şəkildə seçilirdi.

Tarixi gerçəklik ortada olduğu halda ermənilər (haylar) uzun əsrlərdir ki, Alban kilsəsinə, Qafqaz Albaniyası irsinə əsassız iddialar irəli sürürlər və özlərini Qafqazda xristian dinini qəbul edən ilk toplum kimi qələmə verməkdən çəkinmirlər. Təbii ki, Qafqaz Albaniyası dövründə bu bölgədə haylar yox idi və onlar bura XIX əsrdə Çar Rusiyası və iri dövlətlər tərəfindən köçürülərək məskunlaşdırılıblar. Alban kilsəsinin öz tarixi və Albaniya dövlətinin öz varisləri var, təbii ki, onlar ermənilər deyil, Azərbaycan xalqıdır.

AMEA-nın Tarix və Etnologiya İnstitutunun şöbə müdiri, tarix elmləri doktoru Ramil Ağayev baki-xeber.com-a bildirdi ki, Albanların tayfalarının yaratdığı Qafqaz Albaniyası tarixi Azərbaycan torpaqlarında mövcud olmuş qədim dövlətlərimizdən biridir. "O, e.ə. IV əsrin sonlarından eramızın 705-ci ilinə qədər öz varlığını qoruyub saxlaya bilmişdir.

Eramızın əvvəllərindən 510-cu ilədək isə Albaniyada Arşakilər sülaləsi hakimiyyətdə olmuşdur. Onların birinci nümayəndəsi I Cəsur Vaçaqan, sonuncu nümayəndəsi isə III Mömin Vaçaqan olmuşdur. Araşakilər dövründə Albaniyada əvvəlki dini inamlarla, yanaşı tədricən yeni din – Xristianlıq da yayılmağa başladı. Burada xüsusi olaraq dayanmaq lazımdır. Çünki ermənilər məhz xristian irsinə sahib çıxmaq istəyirlər.

Albaniya tarixinin II kitabının VI fəslində deyilir: "Albaniya xristianlığı ermənilərdən 270 il qabaq qəbul edib. Albaniyada xaçpərəstliyi I əsrdə havari (apostol) Faddey və Yelisey yayıb. Qafqazda ilk kilsənin əsası da Yelisey tərəfindən qoyulub. Bu Şəkinin Kiş kilsəsidir. Ona görə də Alban kilsəsi apostol kilsəsi, yəni əsası İsa Məsihin şagirdləri və onun təlimini yayan ilk elçiləri tərəfindən yaradılan kilsədir. Halbuki, ermənilərə xaçpərəstliyi IV əsrdə Qriqorinin dövründə qəbul ediblər. Ona görə də erməni dini Qriqoriyan dinidir və havariliyə (apostola) heç bir bağlılığı yoxdur. IV əsrin əvvəllərində (təxminən 313-cü ildə) isə xristianlıq Albaniya hökmdarı Urnayr tərəfindən rəsmi olaraq dövlət dini elan edilmişdir.

Mənbələr qeyd edir ki, ermənilər xaçpərəst olandan, yəni IV əsrin əvvəllərindən yüz səksən il sonra, erməni katolikosu Babıgenin (490-516) vaxtında, yəni 506-cı ildə Dvində 451-ci il Xalkedon (Kadiköy) qurultayı məsələsinə dair yerli qurultay çağırılmışdı. Bu hadisədən bəhs edən Musa Kalankatlı bir daha qeyd edir: "Albaniyanın ( katolikos) taxtı ermənilərdən qabaq təsis olunub." Erməni katalikosu Abrahamın risaləsində də yazılır: "Bizdən öncə katalikosluq rütbəsi Albaniyada təsis olunub".

Albaniyada xristianlığın daha da möhkəmlənməsində III Vaçaqanın dövründə, 488-ci ildə çağırılmış Aquen kilsə məclisi böyük rol oynadı.

IX – XV əsrlərdə Cənubi Qafqazda, xüsusilə, indiki Şimali Azərbaycan ərazisində qüdrətli Azərbaycan dövlətlərinin mövcud olduğu bir şəraitdə keçmiş Alban nəslindən olan bəzi xristian hakimlər özlərinin xristian mülklərini-xırda knyazlıqlarını yaratdılar".

R.Ağayev qeyd etdi ki, bu knyazlıqlar, əsasən Sünik və Qarabağda (Arsaxda) öz varlıqlarını göstərə bildilər. "Bu xırda hakimliklər özlərini qədim alban irsinin davamçıları hesab edirdilər və özlərini aranşahlar adlandırırdılar.

"Albaniya tarixi"ndə qeyd edilir ki, Xilafət parçalananda Qriqor Hammam Arranın kiçik bir hissəsində Alban (Arran) hakimliyini bərpa etdi. O, Sacilərdən və Salarilərdən asılı idi. XII – XIII əsrlərdə isə burada Xaçın knyazlığı yüksəliş tapdı ki, onun da ən məşhur hakimi "alban çarı" adı ilə tanınan Həsən Cəlal idi. Gən­cə­sər haqqın­da ya­zıl­mış ta­ri­xi ara­yış­da qeyd edi­lir ki, "Hə­sən Cə­la­lın ata­sı Vah­tanq Meh­ra­ni­lər ­nəslindən idi".

Xaçın hakimliyi dövründə Ağdərədə (Vəngli) Gəncəsər monastırının əsası qoyulmuşdur. 1216-1240-cı il­lər­də in­şa edilmiş və son­ra­dan Al­ban ka­to­li­kos­lu­ğu­nun baş kil­sə­si­nə çev­ril­misdir. Belə ki, 1216-cı ildə Hə­sən Cə­lal al­ban ka­to­li­ko­su Ner­se­sin xa­hi­şi ilə "Al­ba­ni­ya­nın baş kil­sə­si

ad­landırdı­ğı Gən­cə­sər mo­nas­tır komp­lek­si­nin tikin­ti­si­nə baş­la­maq haq­qın­da əmr ve­rir. Son­ra­lar Hə­sən Cə­la­lın özü də bu­ra­da dəfn edil­di. De­mək olar, bütün son­ra­kı al­ban

ka­to­li­kos­la­rı, elə­cə də Hə­sən Cə­lal nəs­li­nin nüma­yən­də­lə­ri bu­ra­da dəfn edil­miş­lər".

Alban Apostol Kilsesi IV əsrdən 1836-ci ilə qədər avtokefal, yəni müstəqil idi. Alban katalikosluğunun mərkəzi Cola idi, VI əsrdən –Bərdə, VIII-IX əsrlərdə - Tərtər çayı sahilindəki Bərdəkur, sonra Çarek –Xami (Gədəbəy yaxınlığında), qısa müddət ərzində apostol Faddeyin şagirdi Dadinin şərəfinə tikilmiş Kəlbəcərdəki Xudavəng (Dadivəng) kilsəsi olmuşdur. Və nəhayət, 1240-ci ildən 1836-ci ilə qədər Gəncəsər (Qandzasar) katolikosluq mərkəzi rolunu oynamışdır"-deyə R.Ağayev bildirdi.

İradə SARIYEVA




DİGƏR XƏBƏRLƏR

VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 22:23
Rusiya raketləri Polşada gərginliyi artırdı – NATO hərəkətə keçəcəyini açıqladı...

21.11.2026 / 22:05
Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb

21.11.2026 / 21:24
Trampdan İranla bağlı ŞOK PLAN – gələcək Ağ Ev rəhbərlərinin də əl-qolu bağlanacaq...

21.11.2026 / 20:19
Ukrayna ilə bağlı bənd Tramp-Si-Putin bəyanatından son anda çıxarıldı... Finlandiya prezidentindən sensasion iddia...

21.11.2026 / 19:50
Zelenski Krım körpüsünü hədəf göstərdi – “Rusiya müharibənin nə olduğunu hiss etməlidir”

21.11.2026 / 19:23
İran ABŞ F-16-sını vurduğunu iddia edir – Pentaqondan açıqlama gəldi...

21.11.2026 / 19:07
Məleykə Abbaszadənin Nərmin Heydərlini işdən çıxarması ilə bağlı xəbərlərə RƏSMİ REAKSİYA...

21.11.2026 / 18:28
Leyla Əliyeva Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonasının açılışında iştirak edib - FOTO

21.11.2026 / 17:42
Elektron hökumıət inkişafı üzrə Azərbaycanın nəticələrini hər ölkə göstərə bilməz...

21.11.2026 / 17:12
Rusiyada miqrantlara sərt nəzarət başlayır – dekabrın 1-dən hər addımları izlənəcək...

21.11.2026 / 16:27
Britaniyanın Aİ-yə qayıtması gündəmə gəldi – Londondan gözlənilməz açıqlama...

21.11.2026 / 15:35
TRIPP layihəsinə rəsmən start verilir... Paşinyan anons etdi - Ermənistan Azərbaycan və Türkiyənin enerji şəbəkəsinə qoşulur...

21.11.2026 / 15:34
Mehriban Əliyeva və Vyetnamın birinci xanımı Hanoyda İrs Evində olublar - FOTO

21.11.2026 / 15:05
Prezident: "Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq"

21.11.2026 / 15:02
"Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır" - Prezident İlham Əliyev

21.11.2026 / 14:59
"Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 14:56
"Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur" - To Lam

21.11.2026 / 14:53
Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib - FOTO

21.11.2026 / 14:06
Almaniyadan İrəvana mesaj - sülh müqaviləsi üçün Konstitusiya dəyişdirilməlidir

21.11.2026 / 13:43
Trampın İranla müharibə planına maliyyə əngəli – Demokratlar Konqresə ultimatum verdi...

21.11.2026 / 13:25
Saxlanılan şəxsin üzərindən 5 kq-dan çox narkotik çıxdı

21.11.2026 / 13:14
İran təhdidi ABŞ nazirini hərbi bazaya sığınmağa məcbur etdi – Bessentdən Tehrana sərt mesaj...

21.11.2026 / 12:58
DİN narkotikə görə həbs olunan vəkil Orxan Kəngərli və digərləri ilə bağlı görüntülər yaydı - VİDEO

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 12:10
Avtomobil almaq üçün götürdüyü krediti tanışı oğurladı....

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Müdafiə Nazirliyində NATO nümayəndə heyəti ilə görüş olub

21.11.2026 / 09:36
Rusiya Türkiyənin S-400 sistemlərini üçüncü ölkəyə satması məsələsini müzakirə edir...

21.11.2026 / 09:11
Avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edildi

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ