ABŞ maliyyə naziri Skott Bessent və Çinin Dövlət Şurasının vitse-premyeri He Lifeng Nyu-Yorkda görüş keçirirlər. Danışıqların əsas mövzuları süni intellekt, gömrük tarifləri, nadir torpaq metalları və digər iqtisadi məsələlərdir. Görüş sentyabrın 24-də Donald Tramp və Si Cinpin arasında keçiriləcək sammitə hazırlıq xarakteri daşıyır. Tərəflər həmçinin noyabrın 10-da başa çatacaq ABŞ-Çin ticarət atəşkəsinin şərtlərini müzakirə edirlər.
Müzakirələrin mühüm istiqamətlərindən biri nadir torpaq metallarıdır. Çin bu sahədə ixrac öhdəlikləri götürüb, ABŞ isə Çindən idxal olunan bəzi məhsullara tətbiq etdiyi tarifləri azaldıb. Eyni zamanda, Cənubi Koreyanın SK Hynix şirkətinin ABŞ-da Intel ilə yaddaş çiplərinin istehsalı üzrə əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə etməsi Vaşinqtonun yarımkeçirici istehsalını ölkə daxilinə gətirmək siyasətinin gücləndiyini göstərir.
Nadir torpaq metalları uğrunda rəqabət yalnız ABŞ və Çin arasında getmir. Rusiya və Hindistan da bu sahədə əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə edir. Moskva və Dehli nadir torpaq metalları ilə yanaşı, dinc atom enerjisi sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün də böyük potensialın olduğunu bildiriblər.
Beləliklə, nadir torpaq metalları, yarımkeçiricilər və süni intellekt qlobal iqtisadi və texnoloji rəqabətin əsas istiqamətlərinə çevrilir. ABŞ və Çin bu sahələrdə həm rəqib, həm də müəyyən dərəcədə bir-birindən asılı olan iki böyük iqtisadi gücdür. Bu fonda onların süni intellekt texnologiyalarının birgə inkişafı ilə bağlı saziş imzalaması Pekin-Vaşinqton texnoloji əməkdaşlığında yeni mərhələnin başlanğıcı ola bilərmi və belə bir əməkdaşlıq Rusiyanın bu sahədə proseslərdən kənarda qalmasına gətirib çıxara bilərmi?
Oqtay Qasımov: “ABŞ və Çin əməkdaşlıq etsə də, burada Rusiyanı kənarda qoymaq məqsədi güdülmür”
Məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlama verən politoloq Oqtay Qasımov bildirib ki, Amerika və Çin arasında danışıqların kifayət qədər geniş mövzu spektri var və müxtəlif istiqamətlərdə müzakirələr aparılacaq. Onun sözlərinə görə, tariflər, nadir torpaq elementləri, qlobal ticarət, süni intellekt və digər məsələlər tərəflərin əsas müzakirə mövzuları sırasındadır.
Politoloq qeyd edib ki, yüksək texnologiyalar, çip istehsalı və süni intellekt müasir qlobal çağırışların əsas istiqamətlərindəndir. Onun fikrincə, ABŞ və Çin qlobal rəqiblərdir və Çin son onilliklərdə inkişaf sürətini artıraraq ABŞ-la texnoloji fərqi əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb.
Oqtay Qasımovun sözlərinə görə, Çin, xüsusilə yüksək texnologiyalar sahəsində ciddi irəliləyişlər əldə edib. Nadir torpaq elementləri məsələsində isə Çinin mühüm mövqeyə malik olması Vaşinqton-Pekin münasibətlərində bu sahənin strateji əhəmiyyətini artırır. Hazırkı danışıqlarda nadir torpaq elementlərinin təchizatı və ticarət məsələlərinin ön plana çıxması da bunun göstəricisidir.
Politoloq hesab edir ki, sentyabrın 24-də keçiriləcək görüşdən konkret razılaşmalar gözlənilsə də, tərəflərin bütün məsələlər üzrə ortaq mövqeyə gəlməsi real görünmür. Onun fikrincə, daha əvvəlki görüşlərdə də ABŞ tərəfi bütün tələblərini tam şəkildə reallaşdıra bilməyib. Bununla belə, əsas nəticə tərəflərin dialoqu davam etdirməkdə maraqlı olmasıdır.
Oqtay Qasımov ABŞ və Çin arasında süni intellekt və nadir torpaq elementləri sahəsində əməkdaşlığın müəyyən səviyyədə mümkün olduğunu düşünür. Lakin onun fikrincə, bu əməkdaşlığın iki ölkənin səylərini tam şəkildə birləşdirməsi və digər böyük dövlətlərin, xüsusilə Rusiyanın prosesdən kənarda saxlanılması məqsədi daşıması barədə nəticə çıxarmaq düzgün olmazdı.
Politoloq hesab edir ki, Rusiya hazırda texnoloji inkişaf baxımından ABŞ və Çinlə eyni səviyyədə rəqabət aparan ölkələr sırasında deyil. Buna görə də Vaşinqton və Pekin arasında mümkün texnoloji dialoqun əsas motivinin Rusiyaya qarşı birgə mövqe formalaşdırmaq olduğunu düşünmür.
“Bugünkü reallıqda Rusiya nə Çin, nə də Amerika üçün rəqibdir və yaxın onilliklərdə də bu səviyyədə rəqib olması mümkün görünmür”, – deyə Oqtay Qasımov bildirib.
Dəniz NƏSİRLİ
