Bəhruz Quliyev: “Ölkəmizin sərhəd siyasəti daha çox təhlükəsizlik hesablamaları üzərində qurulmalıdır”
Məlum olduğu kimi, bir müddət əvvəl səfərbərlikdən yayınmaq üçün Rusiyadan Gürcüstana kütləvi axın baş verib. Məsələ ondadır ki, Dövlət Dumasına keçirilən seçkilərdən sonra Rusiyada səfərbərliyin olacağı ilə bağlı məlumatlar əhali arasında təşvişə səbəb olub.
Ancaq rusların Gürcüstana bu şəkildə axın etməsi ölkədə sosial, iqtisadi, siyasi və humanitar vəziyyətə öz təsirini göstərir. Kirayə evlərin, xidmətlərin və s. qiyməti qalxır. Rusiyanın bir müddət sonra bundan hansı siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə edəcəyi də qaranlıqdır. O da məlumdur ki, Azərbaycanda quru sərhədləri bağlıdır. Bəzən sərhədlərin bağlı olması ilə bağlı tənqidi fikirlər səslənir. Əgər sərhədlər bağlı olmasaydı Rusiyanın timsalında oxşar proseslərin Azərbaycanda da baş verməməsinə zəmanət varmı? Kim zəmanət verir ki, sərhədlər açıq olsaydı oxşar oxşar problemlərlə üzləşməyəcəkdik?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən “SƏS” qəzetinin baş redaktoru, politoloq Bəhruz Quliyevin fikrincə, son illərin regional prosesləri göstərir ki, dövlət sərhədləri təkcə insanların gediş-gəlişini tənzimləyən xətt deyil: “Həm də milli təhlükəsizliyin mühüm elementidir. Bu baxımdan Rusiyada 2022-ci ilin sentyabrında elan edilmiş qismən səfərbərlikdən sonra Rusiya vətəndaşlarının Gürcüstana kütləvi axını ciddi bir nümunə kimi qiymətləndirilə bilər. Həmin günlərdə Rusiya-Gürcüstan sərhədində minlərlə avtomobildən ibarət növbələr yaranmışdı. Gürcüstan Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatlarında da sentyabrın 21-dən sonra Rusiyadan ölkəyə daxil olanların sayında kəskin artım qeydə alınmışdı. Əlbəttə, insanların müharibədən və səfərbərlikdən yayınmaq istəyini ayrıca humanitar aspekt kimi qiymətləndirmək olar. Amma dövlət üçün məsələ bununla bitmir. Qısa müddətdə böyük insan kütləsinin ölkəyə daxil olması mənzil bazarına, kirayə qiymətlərinə, xidmət sektoruna, nəqliyyata və ümumilikdə sosial mühitə təsir göstərə bilər. Gürcüstan nümunəsində aparılan araşdırmalar da Rusiya vətəndaşlarının kütləvi gəlişinin, xüsusilə Tbilisidə, mənzil tələbatını və kirayə qiymətlərini artırdığını göstərir. Burada daha mühüm məsələ isə təhlükəsizlik aspektidir. Kütləvi miqrasiya yalnız iqtisadi yük yaratmır, eyni zamanda, demoqrafik, sosial, informasiya və uzunmüddətli siyasi risklər də meydana çıxara bilər. Dövlətin qarşısında belə vəziyyətlərdə əsas sual “neçə nəfər gələcək?” deyil, “bu axının idarə olunması üçün hansı mexanizmlərimiz var?” sualıdır”.
Bu baxımdan politoloq qeyd etdi ki, Azərbaycanda quru sərhədlərin bağlı olması ilə bağlı müzakirələrə də yalnız “sərhədlər niyə açılmır?” prizmasından yanaşmaq düzgün olmaz: “Əlbəttə, sərhədlərin açılması və ya bağlı saxlanılması ayrıca hüquqi, iqtisadi, epidemioloji və təhlükəsizlik meyarları əsasında dövlət tərəfindən qiymətləndirilən məsələdir. Lakin bir sual ortaya qoyulmalıdır ki, "əgər sabah regionda analoji miqrasiya dalğası yaranarsa, sərhədlər tam açıq olduğu halda bunun Azərbaycana təsir göstərməyəcəyinə kim zəmanət verə bilər?". Gürcüstan nümunəsi göstərdi ki, belə proseslər çox qısa müddətdə baş verə bilər. 2022-ci ildə Rusiyada qismən səfərbərlik elanından sonra on minlərlə insanın Gürcüstana keçməsi artıq hipotetik ssenari deyil, real hadisədir. Ona görə də sərhəd siyasətinə yalnız iqtisadi və ya humanitar məsələ kimi baxmaq olmaz. Burada milli təhlükəsizlik, sosial sabitlik, demoqrafik balans, əmək bazarı, mənzil bazarı və informasiya təhlükəsizliyi kimi çoxsaylı amillər nəzərə alınmalıdır. Hesab edirəm ki, Azərbaycanın sərhəd siyasəti ilə bağlı müzakirələr emosional çağırışlardan daha çox real regional təcrübə və təhlükəsizlik hesablamaları üzərində qurulmalıdır. Açıq sərhəd, şübhəsiz ki, insanların və iqtisadi əlaqələrin hərəkəti üçün imkanlar yaradır. Lakin eyni zamanda, fövqəladə regional proseslər zamanı nəzarətsiz və ya sürətli miqrasiya dalğalarının qarşısının alınması üçün dövlətin əlində kifayət qədər çevik mexanizmlərin olması da vacibdir. Bu gün əsas məsələ sərhədlərin sadəcə açıq və ya bağlı olması deyil. Əsas məsələ dövlətin istənilən ssenariyə nə dərəcədə hazırlıqlı olmasıdır. Çünki geosiyasi böhranlar zamanı bir ölkədə başlayan proses digər ölkəyə çox qısa zamanda keçə bilir. Gürcüstanın 2022-ci ildə yaşadığı təcrübə də bunun real nümunəsidir”.
Vidadi ORDAHALLI
