Elyar İslamoğlu: “Xalqımızın mədəni sərvətlərinin saxtalaşdırılmasına qarşı...”
Tez-tez sosial şəbəkələrdə qarşımıza erməni toylarından fraqmentlər çıxır. Başqa xalqların da toylarını sosial şəbəkələrdə görürük. Amma ermənilərdən fərqli olaraq onların hər biri öz milli toy elementlərini, musiqilərini, rəqs nümunələrini göstərirlər. Erməni toylarının isə daha çox Azərbaycan toylarına bənzədildiyini görürük.
Özü də son zamanlar azərbaycanlı sayağı erməni toylarını çox müşahidə edirik. Bir qayda olaraq bizim milli musiqimizdən, “Köçəri” və sair milli rəqslərimizdən, eləcə də milli musiqi alətlərimizdən istifadə edirlər. Bunlar bir yana bizim toy adətlərimizi təqlid edirlər. Xonça, şax bəzəyənlərə də rast gəlirik. Toylarda qapı basdı, eləcə də digər Azərbaycan toy adətlərinin də yamsılandığını görürük. Özləri də bizim kimi oynayırlar, rəqs edirlər. Bu toplumun özünün ana mədəniyyəti olmadığı üçün başqa xalqların toy adətlərini, toy musiqlərini, rəqslərini mənimsəməyə, özlərininki kimi qələmə verməyə çalışırlar. Erməni toylarının əksəriyyətində Azərbaycan bəstəkarlarının mahnıları çalınır, xalq rəqs və mahnıları təqdim olunur. Bunu da o şəkildə edirlər ki, sanki bu örnəklər onlara aiddir. Əslində, bunun müsbət tərəfindən çox mənfi tərəfi var, bu mədəniyyətimizə, ənənələrimizə təcavüzdür. Düzdür, eyni bölgədə yaşayan müxtəlif xalqların ortaq nələrisə ola bilər, mədəniyyətlərin bir-birinə təsiri qaçılmazdır. Amma bu o demək deyil ki, Cənubi Qafqaza gəlmə olan ermənilər azərbaycanlıların və gürcülərin toy mədəniyyətini də mənimsəməlidir. Bölgədə nə azərbaycanlılar, nə də gürcülər bir-birinin mədəniyyətini mənimsəmir, təkcə ermənilərdir ki, həm bizim, həm də qonşu gürcülərin mədəni dəyərlərinə əl uzadırlar. Dediyimiz kimi bu musiqidə də, adət-ənənədə də, mətbəxtdə də belədir. Onlar mənimsəməkdən əl çəkmirlər.
Onu da deyək ki, erməni toylarının Azərbaycansayağı keçirilməsi sosial şəbəkələrdə də geniş müzakirə olunur. AMEA Folklor İnstitutunun Qərbi Azərbaycan folkloru şöbəsinin əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, tanınmış ictimai fəal Elyar İslamoğlu baki-xeber.com-a bildirdi ki, erməni toylarında və mədəniyyətində Azərbaycan musiqisinin və rəqslərinin, eləcə də yallılarımızın mənimsənilməsi cəhdləri barədə son günlər xeyli videolara rast gəlinir: “Erməni toylarında, məişətində və mədəni tədbirlərində Azərbaycan musiqisinin, toy adət-ənənələrinin və xüsusilə qədim yallılarımızın geniş şəkildə istifadə olunması, həmçinin onların adlarının dəyişdirilərək özününküləşdirilməsi prosesi həm mədəni, həm də siyasi xarakter daşıyır. Bu tendensiyanın arxasında duran əsas məqamlar aşağıdakılardır:
Mədəniyyətimizin üstünlüyü və cazibəsi:
Bu fakt ilk növbədə Azərbaycan xalq musiqisinin və rəqslərinin zənginliyini, daxili enerjisini və regiondakı dominant rolunu sübut edir. Erməni cəmiyyəti əsrlər boyu bu musiqi estetikası ilə böyüdüyündən, bu gün də öz şənliklərini Azərbaycan ritmləri olmadan təsəvvür edə bilmir.
Süni "qədimlik" və tarixi iddialar yaratmaq məqsədi:
Sadə məişət istifadəsindən fərqli olaraq, Azərbaycan rəqslərinin və yallılarının (məsələn, "Köçəri", "Tənzərə", "Uzundərə" və s.) adlarının dəyişdirilərək beynəlxalq arenada "erməni irsi" kimi təqdim edilməsi birbaşa ideoloji məqsəd güdür. Erməni tərəfi bu plagiat vasitəsilə regionda özünə süni "qədimlik" götüntüsü yaratmağa və gələcək ərazi-torpaq iddialarına dırnaqarası "mədəni zəmin" hazırlamağa çalışır”.
E.İslamoğlu deyir ki, ermənilər bununla mədəni boşluqlarını doldurmağa cəhd edirlər: “Ermənilərin zəngin folklor strukturunun olmaması səbəbindən yaranan boşluqlar, Azərbaycanın oturuşmuş və mükəmməl və zəngin folklor nümunələrinə kiçik dəyişikliklər edilməklə doldurulur.
Bir müddətdir ki, ermənilər tərəfindən mənimsənilən yallılarımızı araşdırıram. Onlarla yallımızın adı dəyişdirilib, ritminə və musiqisinə müdaxilə edilərək erməni yallısı kimi xaricdə təqdim edilib.
Bu proses sadəcə mədəni təsir deyil, həm də mədəni təcavüzdür. Azərbaycan dövləti və müvafiq qurumları bu növ mənimsəmə cəhdlərinin qarşısını almaq üçün milli irsimizi UNESCO səviyyəsində qeydiyyata daxil edir, rəqəmsal platformalarda arxivləşdirir və beynəlxalq hüquqi müstəvidə qorunmasını təmin edir. Xalqımızın mədəni sərvətlərinin saxtalaşdırılmasına qarşı həm yerli, həm də beynəlxalq mətbuatda sistemli şəkildə faktlarla cavab verilməlidir”.
İradə SARIYEVA
