Məhərrəm Zülfüqarlı: “Şah İsmayıla hücumlar xaricdən də təşkil oluna bilər”
Son günlər yenidən Şah İsmayıl Xətai mövzusu gündəmə gətirilib. Xətai ilə bağlı fikirlər müxtəlifdir. O fikirlər mətbuatdan və sosial şəbəkələrdən səsləndirildiyi üçün söhbətin nədən getdiyini bilirsiniz.
Belə iddialar var ki, bu mövzunu qabardanları İran idarə edir. Şah İsmayıl Xətainin “Azərbaycan tarixində heç bir rolu yoxdur” kimi mülahizələr, iddialar nədən qaynaqlanır. Çox pis bir haldır ki, Xətaişünaslığın elmi tədqiqatçısı olan alimlərin çoxunun səsi gəlmir, onlar bu barədə fikir bildirmirlər. Onlar niyə bu müzakirələrə, səsləndirilən iddialara reaksiya vermirlər?
Ümumiyyətlə, bu məsələ niyə tez tez gündəmə gətirilir? Bunun arxasında duran səbəblər nədir? Bu mövzu qəsdən atılır ortaya? Burada xarici qüvvələrin təsiri varmı?
Bəziləri hesab edir ki, İran və digər maraqlı ölkələr Xətai mövzusunu qəsdən ortaya atırlar.
Tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı mövzu ilə bağlı baki-xeber.com-a bildirdi ki, bir azərbaycanlı, bir tarixçi alim, həm də bu mövzunu ali məktəbdə tədris edən bir müəllim kimi
Şah İsmayıl mövzusu ona doğmadır. “Əvvəlcə onu deyim ki, Azərbaycan gəncliyi Şah İsmayılla fəxr edir, qürur duyur. Bunu bir müəllim kimi dərslərimdə hiss edirəm.
Qaldı müzakirələrə, bunun müxtəlif səbəbləri var. Müzakirə edənləri də şəxsən tanıyıram. Hətta onlarla söhbətlərimiz olub, onların səmimi etiraflarını da eşitmişəm. Ona görə də bu barədə bir qədər başqa fikir söyləyəcəyəm. Şah İsmayıla hücumlar xaricdən də təşkil oluna bilər. Yəni bu amil də istisna deyil. Onu istəməyən və onun dini görüşlərini qəbul etməyən hansısa dini-radikal qüvvələrin təsiri ilə bunun baş verməsi mümkündür. Daxildə də müəyyən məsələlər var ki, bunu açıq demək lazımdır. Yəni Azərbaycan parlamentində 125 deputat yeri var. 125 deputatdan demək olar ki, çox az sayda fəal deputat var. Yəni az sayda danışan, mövqe bildirən deputatları da incik salmaq lazım deyil. Öz fikirlərini açıq şəkildə bildirməsinə imkan vermək lazımdır. Amma bir məsələ də var ki, hər bir deputat seçiciləri qarşısında öhtəlik götürüb və o öhtəliyə əməl etməlidir.
Bir sıra deputatlar var ki, danışmaq, gündəmdə qalmaq istəyirlər. Məlum məsələrə girişə bilmədikərin, müasir problemlərin həllində zəif olduqlarına, yaxud kimlərisə tənqid etməkdən çəkindiklərinə görə tarixə-Babəkə, Şah İsmayıla və digər böyük şəxsiyyətlərə üz tututlar. Yəni bunların müasir problemlər qarşısında zəifliklərindən, acizliklərindən əmələ gəlir. Mənə belə gəlir ki, əgər onlar həqiqətən də öz vəzifələrini həyata keçirsələr onda Şah İsmayıldan da əl çəkərlər, Şah İsmayılla bağlı müəyyən xoşagəlməz fikirlər irəli sürməzlər. Ayındır ki, gündəmdə qalmaq üçün adi vətəndaşlara yox, tarixi şəxsiyyətlərə hücum edəndə reaksiya olur.
Məsələn, qardaş Türkiyədə çoxlu sultanlar olub. Məsələn elə Şah İsmayılla paralel Sultan Səlimdən danışaq. Sultan Səliminin o qədər mənfi hərəkətləri olub ki, öz atasını, qardaşlarını hakimiyyətdən təcrid edib, çevriliş yolu ilə hakimiyyətə gəldi. Atasının yeritdiyi siyasətin tamamilə əksini edib. Onun atası II Bəyazitlə Şah İsmayılın çox yaxşı münasibətləri vardısa Sultan Səlim bunun üstündən tamamilə xətt çəkdi. Yəni o qardaş Türkiyənin tarixidir, bu isə Azərbaycanın tarixidir. Hər bir vətəndaş öz tarixini, öz qəhrəmanlarını, öz şəxiyyətlərini müdafiə etməlidir”.
M.Zülfüqarlı hesab edir ki, Türkiyə olmayan yerdə Azərbaycan, Azərbaycan olmayan yerdə isə Türkiyə onun müdafiəçisidir, amma tariximizdə ziddiyyətli məqamlara münasibətə gəlincə, Azərbaycan vətəndaşları bizim, Türkiyə vətəndaşları isə öz tarixlərini müdafiə etməlidir.
M.Zülfüqarlı qeyd etdi ki, biz öz dövlətçiliyimizi Konstitusiyaya uyğun olaraq tarixi şəxsiyyətlərimiz, tarixi varislik üzərində qurmuşuq, bunu hər bir azərbaycanlı, hər bir deputat bilməlidir. “Amma çox təəssüf ki, şəxsi hisslər, şəxsi ambisiylar buna imkan vermir. Öz populist çıxışları ilə özlərini reklam etmək üçün böyük şəxsiyyətlərə qarşı çıxırlar. Müasir dövrdə hansısa bir məmura qarşı çıxmaq cəsarəti olmayanlar tarixi şəxsiyyətlərə qarşı çıxırlar. Çünki bilirlər ki, onlara heç kim elə də ciddi müqavimət göstərməyəcək. Buna təəssüf etmək və elə vərdişlərdən əl çəkmək lazımdır”-deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
Bu məsələdə Xətaişünasların susqunluq nümayiş etdirməsinə gəlincə, M.Zülfüqarlı əlavə etdi ki, bu daha çox Xətaişünasların özlərini pis etməməklə bağlıdır: “Xətai irsini araşdıran alimləri mən də tanıyıram. Azərbaycanda elə bir vəziyyətdir ki, kimsə kiminləsə pis olmaq istəmir, nəisə deməyə çəkinir, bəziləri işini itirməkdən qorxur. Ona görə də mövqe bildirmək istəmirlər. Kimsə mövqe bildirərsə ola bilsin, qarşı tərəf ona düşmən kəsilər və ona qarşı təzyiq edə bilər. Çox az adam var ki, mövqeyini açıq şəkildə bildirir və heç kəsdən də çəkinmir”.
İradə SARIYEVA
