İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyasına qarşı tələblərini sərtləşdirib. Qurumun rəisi Məhəmməd Baqer Zolqadr bildirib ki, ABŞ Tehrana qarşı açıq təhdidlərdən əl çəkməyincə, Yaxın Şərqdə İrana və müttəfiqlərinə qarşı hərbi əməliyyatları dayandırmayınca və iki müharibəyə görə kompensasiya ödəməyincə Hörmüz boğazı açılmayacaq.
Milli Təhlükəsizlik Şurası bildirib ki, Hörmüz boğazının açılması üçün ABŞ öz davranışını dəyişdirməlidir. Məhəmməd Baqer Zolqadrın sözlərinə görə, bu, İranı heç vaxt təhdid etməmək və ya İran xalqının müqəddəs yerlərini və dəyərlərini təhqir etməmək, regionda İrana və müttəfiqlərinə qarşı müharibəyə və təcavüzə birdəfəlik son qoymaq, İranın dəniz blokadasını ləğv etmək və dəniz və hava qüvvələrini sərhədlərindən çıxarmaq deməkdir.
Bundan əlavə, Zolqadrın sözlərinə görə, ABŞ 2025 və 2026-cı illərdə baş verən iki müharibə zamanı İrana dəyən ziyanı tam ödəməli və İslam Respublikasına qarşı sanksiyaları ləğv etməlidir. Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri ayrıca vurğulayıb ki, Tramp administrasiyası İran xalqının oğurlanmış və dondurulmuş aktivlərini heç bir şərt qoymadan dondurub geri qaytarmalıdır. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun sözçüsü Hüseyn Mohebinin təsdiqlədiyi kimi, Hörmüz boğazının yenidən açılması ABŞ-ın İranın şərtlərini tam qəbul etməsindən və Amerika tərəfinin regional danışıqlara hər hansı müdaxilədən imtina etməsindən asılıdır. SEPAH sözçüsü vurğulayıb ki, ABŞ İranın şərtlərini qəbul etdikdən sonra Hörmüz boğazı mütləq yenidən açılacaq. Son bir həftə ərzində İran, Oman və dolayı yolla ABŞ Hörmüz boğazında yeni gəmiçilik marşrutlarının yaradılmasını müzakirə ediblər. 60 gün davam etməsi nəzərdə tutulan saziş layihəsi hazırda ticarət gəmilərinin şimal marşrutu vasitəsilə Fars körfəzinə daxil olmasını və cənub marşrutu, yəni Oman sahili vasitəsilə çıxışını nəzərdə tutur. Həmçinin, Tehranın Hörmüz boğazının blokadasından sonra tətbiq etməyi planlaşdırdığı pul şantajı sistemindən imtina edəcəyi güman edilirdi. Lakin yeni naviqasiya sisteminin uzunmüddətli gələcəyinin necə olacağı bəlli deyildi. Müvəqqəti saziş daha davamlı və əhatəli bir razılaşmanın hazırlanması üçün yol açmaq məqsədi daşıyırdı.
ABŞ-ın vitse-prezidenti Cyms Vens bildirib: "Biz İranla müzakirələr aparırıq və Hörmüz boğazından axan neft və qazın həcmini maksimum dərəcədə artırmağa çalışırıq. Hazırda diqqətimiz budur". O əlavə edib ki, Vaşinqton Tehranın ABŞ ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq üçün lazım olan uzunmüddətli dəyişikliklər etməyə hazır olub-olmadığını anlamağa çalışır: "Onlar bunun bitməsini istəyirlər. Sual budur ki, onların sistemi bizi xoşbəxt etmək və bu əməkdaşlıqdan lazım olan hər şeyi əldə etdiyimizi hiss etmək üçün lazım olanı təmin edə bilərmi? Bunu hələ görməliyik, amma düşünürəm ki, son bir neçə gündə müəyyən irəliləyiş əldə etmişik. Biz sizin Fars körfəzi bölgəsindən münaqişədən əvvəlki qədər neft və qaz hasil edəcəyinizi gözləyirik. İran bizə bunu etməyi planlaşdırdığını bildirib. Körfəz ölkələrinin bütün koalisiyası da eyni şeyi istəyir. İran sistemindəki bəzi şəxslər rüsum tətbiq etməkdən danışırlar. İranlılar bizə Hörmüz boğazına rüsum tətbiq etmək planlarının olmadığını bildiriblər. Biz real hərəkətlərə baxacağıq. Biz onların nüvə proqramını məhv etdik. Biz onların ənənəvi hərbi qüvvələrini məhv etdik. Biz onların asimmetrik hərbi imkanlarını kökündən azaltdıq". İranın yeni tələbləri davam edən danışıqları faktiki olaraq sarsıdır. "The Wall Street Journal" qəzetinin ABŞ rəsmilərinə istinadən verdiyi məlumata görə, Tramp, Tehran Hörmüz boğazını tam açacağı təqdirdə, nüvə razılaşması olmadan İranla müharibəyə son qoymağa hazır idi. Tramp qələbənin rəsmi elan edilməsi üçün həftələrlə hazırlıqdan sonra ən azı bu ssenarini yüksək vəzifəli köməkçiləri ilə gizli şəkildə müzakirə edib. Lakin "The Wall Street Journal" qəzeti qeyd edir ki, bu yol indi İranın ABŞ-ın milyardlarla dollar ödəməsi, ABŞ qoşunlarını bölgədən çıxarması və ABŞ-ın dəniz blokadasına son qoyması tələbi ilə çətinləşir. İsrail rəsmiləri bildirirlər ki, Tehranın sərt tələbləri Vaşinqtonu bir həftə əvvəl təxirə saldığı məcburi variantı seçməyə məcbur edəcək.
Tahir TAĞIYEV
