18 aylıq danışıqlardan sonra Rusiya və Suriya hakimiyyəti ölkədəki Rusiya hərbi bazalarının gələcəyi ilə bağlı razılığa gəliblər. Suriyanın rəsmi xəbər agentliyi SANA-nın verdiyi məlumata görə, Hmeymim aviabazası və Tartus dəniz bazası birgə təlim mərkəzlərinə çevriləcək. Hər iki bazadakı mülki obyektlər Dəməşqin nəzarətinə veriləcək. Xüsusilə Tartusdakı körpülərdən birinin Suriyanın mülki nəzarətinə verilməsi gözlənilir.
Dəməşq və Moskva tərəfindən imzalanan anlaşma memorandumunda bu planların üç ay ərzində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Rusiya 2011-2016-cı illər vətəndaş müharibəsi zamanı Prezident Bəşər Əsədin tərəfini tutaraq Suriyadakı hərbi mövcudluğunu əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirdi. 2015-ci ildə onu dəstəkləmək üçün minlərlə əsgər və Rusiya hava qüvvələri bölmələri yerləşdirildi. Üstəlik, Suriya Rusiyanın Aralıq dənizindəki yeganə bazasına ev sahibliyi edir və bu, Moskva üçün böyük strateji əhəmiyyətə malik idi. 2017-ci ildə Rusiya Əsəd rejimi ilə Tartus bazası üçün 49 illik icarə haqqı ödəmədən müqavilə imzalayıb. Bu müddətdən sonra tərəflərdən biri etirazlarını ən azı bir il əvvəl digər tərəfə bildirmədiyi təqdirdə, müqavilə avtomatik olaraq daha 25 il uzadılır. Həmçinin, “Reuters”in Suriya ordusundakı və Qərb kəşfiyyat agentliklərindəki mənbələrinə görə, Rusiyanın Suriyada elektron rabitə izləmə məntəqələri və Suriya rabitə qurğuları var idi. Hmeymim aviabazası və Tartusdakı dəniz bazası Moskva tərəfindən Aralıq dənizi bölgəsindəki fəaliyyətlər və Afrikadakı əməliyyatlar üçün logistika mərkəzləri kimi istifadə olunurdu. 2024-cü ilin sonunda Rusiya hər iki bazadan tədricən avadanlıq və personalı çıxarmağa başladı. Əsəd rejiminin süqutundan bəri böyük Rusiya təyyarələri vaxtaşırı hərbi texnikanı yükləyib və Rusiya gəmiləri Tartusa baş çəkib. 2025-ci ilin oktyabr ayında Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarələrin təxminən altı aylıq fasilədən sonra Hmeymim aviabazasına uçuşlarını bərpa etdiyi açıqlandı. Dekabr ayında isə Rusiya Suriyanın şimal-şərqindəki Qamışlı aerodromundan hərbi texnika və personalın çıxarılmasına başladı. Bəzi qüvvələrin oradan Hmeymim hava limanına köçürüləcəyi, qalanlarının isə Rusiyaya çəkiləcəyi bildirildi. İyul ayında Reuters agentliyi Moskva və Dəməşqin Tartus dəniz bazasındakı iki körpüdən birini kommersiya məqsədləri üçün istifadə etmək, digərini isə Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün ayırmaq barədə razılığa gəldiyini bildirmişdi. Layihə yanvar ayının sonunda Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə Suriyanın müvəqqəti prezidenti Əhməd əl-Şara arasında keçirilən görüşdə təqdim edilib. 2025-ci ilin yanvar ayında Reuters agentliyi yeni Suriya hakimiyyətinin Rusiyadan ölkədə Rusiya hərbi bazalarını saxlamaq müqabilində Bəşər Əsədi təhvil verməsini tələb etdiyini bildirmişdi. O vaxtdan bəri iki tərəf arasında bu məsələ ilə bağlı danışıqlar davam edir. İndi istisna deyil ki, Suriya hakimiyyəti Rusiyadan istədiyini ala bilmək üçün Moskva ilə bazalarla bağlı razılığa gəlib.
Tahir TAĞIYEV
