“...Bu mərhələdə onun ABŞ-ın Naxçıvan üzərində hansısa himayə mexanizmi yaratması kimi...”
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ABŞ Prezidenti Donald Trampa 80 illik yubileyi münasibətilə təbrik məktubunda TRİPP marşrutu Orta Dəhlizin yeni əhəmiyyətli elementi kimi göstərilir. “Biz Sizə Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin təşviqi naminə göstərdiyiniz qətiyyətə görə də minnətdarıq. Vaşinqtonda şahidliyiniz ilə imzaladığımız üçtərəfli birgə bəyannamə, habelə Ermənistanla paraflanan Sülh və dövlətlərarası münasibətlərin qurulması haqqında Saziş sülhquruculuğu yolunda Sizin ardıcıl səylərinizin nəticəsidir. Eyni zamanda biz Azərbaycan Respublikasının əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz bağlantını təmin edəcək və Orta Dəhlizin bir hissəsinə çevriləcək “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu”nu (TRIPP) regionda dayanıqlı sülhün inkişafına və əməkdaşlığa növbəti töhfə olaraq görürük”.
Məktubda bu həm də Azərbaycanı Naxçıvanla bağlayan marşrut kimi bir daha göstərilir. Demək olarmı ki, TRİPP həm də Naxçıvanın nəqliyyat, logisrika və komunikasiya baxımından həm də ABŞ- ın himayəsi altına alınması deməkdir?
"Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin ABŞ Prezidenti Donald Trampa ünvanlandığı yubiley təbrik məktubunda diqqəti cəlb edən məqamlardan biri də TRIPP - “Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu”nun Orta Dəhlizin mühüm elementi kimi təqdim edilməsidir. Məktubun məzmunu göstərir ki, söhbət təkcə yeni nəqliyyat xəttindən deyil, həm də regionda uzunmüddətli sülh, iqtisadi inteqrasiya və geosiyasi əməkdaşlıq modelindən gedir.
TRIPP layihəsinin Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantının təmin edilməsi ilə əlaqələndirilməsi onu göstərir ki, bu təşəbbüs nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin bərpasına xidmət edən strateji layihə kimi nəzərdə tutulur. Bu baxımdan layihə həm Azərbaycanın milli maraqlarına, həm də Orta Dəhlizin beynəlxalq tranzit imkanlarının genişlənməsinə cavab verir." Bu fikirləri Səs qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.
Ekspert qeyd edib ki, TRIPP marşrutunun qeyd olunmasını birbaşa olaraq Naxçıvanın ABŞ-ın himayəsi və ya nəzarəti altına keçməsi kimi qiymətləndirmək doğru olmazdı. Dövlətlərarası münasibətlərdə nəqliyyat layihələrinin dəstəklənməsi ilə suverenlik və ya təhlükəsizlik zəmanətləri arasında hüquqi baxımdan ciddi fərq mövcuddur. Hazırkı mərhələdə daha düzgün yanaşma ondan ibarətdir ki, ABŞ-ın bu layihəyə siyasi və diplomatik dəstəyi regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsinə, marşrutun təhlükəsiz və dayanıqlı fəaliyyətinə marağın göstəricisi kimi qəbul edilsin.
Bununla belə, layihənin ABŞ adı ilə əlaqələndirilməsi və Vaşinqtonun sülh prosesində iştirakının vurğulanması marşrutun beynəlxalq siyasi çəkisini artırır. Bu isə öz növbəsində Naxçıvan istiqamətində açılacaq nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin beynəlxalq əhəmiyyət qazanmasına, xarici investisiyaların cəlb edilməsinə və logistika imkanlarının genişlənməsinə əlavə stimul verə bilər.
"Hesab edirəm ki, əgər layihə tam şəkildə reallaşarsa, Azərbaycan, Ermənistan, Türkiyə və daha geniş mənada Avrasiya məkanında yeni iqtisadi əməkdaşlıq imkanları formalaşa bilər. Bu mənada, TRIPP-i ilk növbədə geoiqtisadi və geostrateji layihə kimi qiymətləndirmək daha əsaslıdır.
Düşünürəm ki, TRIPP-in Naxçıvanla quru bağlantısının açılması və Orta Dəhlizin gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdığı söylənilə bilər. Ancaq bu mərhələdə onun ABŞ-ın Naxçıvan üzərində hansısa himayə mexanizmi yaratması kimi deyil, daha çox beynəlxalq təminat və siyasi dəstək elementi kimi dəyərləndirilməsi daha obyektiv yanaşma olar. Bu layihənin gələcək statusu isə imzalanacaq hüquqi sənədlərin məzmunundan və regiondakı siyasi proseslərin inkişafından asılı olacaq."-deyə, B.Quliyev əlavə edib.
İradə SARIYEVA
