Akif Nəsirli: “Rusiyanın bu məsələdə marağı ola bilər...”
Rəsmi İrəvan Rusiyanın qaz qiymətlərini qaldıracağı təqdirdə Azərbaycanı alternativ təchizatçı kimi nəzərdən keçirə biləcəyini rəsmən elan edib. Rusiyalı ekspertlərdən biri isə əminliklə əminliklə deyib ki, Azərbaycan yalnız Gürcüstana qazı ucuz satır, Ermənistana ucuz qiymətə qaz satmaz. Proses hələ başlamayıb, amma rus ekspertlər indidəndən qiymət məsələsini ortaya atırlar, bununla da qiymətə müdaxilə etməyə cəhd göstərməkdə maraqlı olduqlarını göstərirlər.
Yeri gəlmişkən, Ermənistanın İctimai Xidmətlərin Tənzimlənməsi Komissiyasının sədri Mesrop Mesropyan bildirib ki,
Rusiyadan qaz tədarükündə problemlər yaranacağı və ya qiymətlərin artacağı təqdirdə ölkə alternativ təchizatçıları nəzərdən keçirə bilər.
Onun sözlərinə görə, belə bir vəziyyət yaranarsa, alternativ bazar və resursların axtarılması təbii olacaq:"Alternativlər qonşu ölkələrdə - Azərbaycanda, Türkmənistanda, İranda və qaz satan, həmçinin onu nəql etməyə imkan verən infrastruktura malik digər dövlətlərdə mövcuddur", - deyə Mesropyan brifinq zamanı bildirib.
Rusiya Ermənistana verdiyi qazı kəsərsə Azərbaycan Ermənistanla iki tərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində necə ki, bu ölkəyə neft satır eləcə də sıxılmış qaz satması da gündəmə gələ bilər. Belə olduğu təqdirdə Azərbaycan Ermənistana qazı necə satacaq, satacaq, satmayacaq, ucuz, yaxud baha satacaq, bu başqa məsələdir. Amma əgər Azərbaycan Ermənistanla qaz ticarəti başlayarsa qazın qiyməti məsələsinə Rusiyanın müdaxilə etməsi, iddiası, marağı, imkanı varmı? Bu nə dərəcədə düzgün olar ki, Rusiya Azərbaycanla Ermənistan arasında ola biləcək qaz ticarətinə müdaxilə etsin? Azərbaycanla Ermənistan arasında baş verə biləcək qaz ticarətində Rusiyanın qiymət müdaxiləsi nə qədər düzgün olardı?
Liberal İqtisadçılar Birliyinin sədri Akif Nəsirli baki-xeber.com-a bildirdi ki, əgər gələcəkdə Azərbaycanla Ermənistan arasında qaz ticarəti başlasa, qiymətin necə müəyyən ediləcəyi ilk növbədə iki ölkə arasında bağlanacaq kommersiya və ya hökumətlərarası razılaşmalardan asılı olacaq. A.Nəsirlinin sözlərinə görə, beynəlxalq praktikada bir ölkənin digər iki suveren dövlət arasında bağlanan enerji müqaviləsinin qiymətinə birbaşa müdaxilə etmək hüququ yoxdur. “Rusiyanın bu məsələdə marağı ola bilər, çünki uzun illər Ermənistanın əsas qaz təchizatçısı olub və enerji sektoru vasitəsilə regionda təsir imkanları əldə edib. Buna görə də Moskva siyasi və ya iqtisadi mövqeyini açıqlaya, öz maraqlarını müdafiə etməyə çalışa bilər. Lakin bu, hüquqi baxımdan qiyməti diktə etmək imkanı demək deyil.
Əgər Azərbaycan Ermənistana qaz satmağa qərar versə, qiymət bir çox amillərdən asılı olacaq: bazar qiymətləri, nəql xərcləri, infrastruktur imkanları, müqavilənin müddəti, həcmlər və tərəflər arasında siyasi münasibətlər. Gürcüstana tətbiq edilən qiymət modeli avtomatik olaraq Ermənistana da şamil edilə bilməz. Hər bir ölkə ilə enerji əməkdaşlığı ayrı iqtisadi və siyasi şərtlər əsasında qurulur.
Rusiyanın qiymətə təsir göstərmək imkanı yalnız dolayısı ilə ola bilər. Məsələn, Ermənistan bazarında daha sərfəli təklif vermək, öz qazını alternativ olaraq təqdim etmək və ya siyasi təsir rıçaqlarından istifadə etmək cəhdləri mümkündür. Ancaq Azərbaycanla Ermənistan arasında razılaşdırılmış qaz qiymətinə birbaşa veto qoymaq və ya onu müəyyən etmək səlahiyyəti yoxdur”.
A.Nəsirlinin fikrincə, bu səbəbdən, nəzəri olaraq Azərbaycan-Ermənistan qaz ticarəti baş verərsə, qiymət məsələsi əsasən Bakı ilə İrəvan arasında həll olunacaq məsələdir. “Rusiyanın marağı və mövqeyi ola bilər, amma bu, hüquqi baxımdan həlledici və ya məcburedici amil sayılmır. Suveren dövlətlər arasında enerji ticarətinin şərtlərini ilk növbədə həmin dövlətlərin özləri müəyyən edirlər. Məsələn, Rusiya öz qazını daha ucuz qiymətə təklif etməklə Ermənistanda bazar payını qoruya bilər. Azərbaycannın üstünlüyü Ermənistana qaz ötrülməsinin ucuz başa gəlməsidir - qonşü ölkədi, nəqletmə məsafəsi qısadır ki, bu da nəqletmə xərclərini azaldır. Eyni zamanda, Ermənistanın bizim üçün Gürcüstandan fərqi ondan ibarətdir ki, rəsmi Tiflus bizim regional layihələrinin tərəfdaşıdır, güzəştlər qarşılıqlıdır, havayı deyil. Bununla yanaşı, Gürcüstanda yüzminlərlə soydaşımız yaşayır, lakin Ermənistan zaman-zaman özünü bu üstünlükdən məhrum edib. Yəni Azərbaycanla Ermənistan arasında gələcəkdə baş tutacaq iqtisadi münasibətlərin, o cümlədən də qaz ticarətinin strukturu mürəkkəb bir formata malik ola bilər. Bizim Ermənistana güzəştli qaz satmağınız üçün qarşı tərəf buna şərait yaratmalıdır. Biz Ermənistan bu gün nəyə görə güzəştli şərtlərlə qaz satmalıyıq: bir milyon qaçqına görəmi, 30 min şəhidə görəmi, konstitusiyasındaki ərazimizə qarşı torpaq iddiasına görəmi, Zəngəzur dəhlizi açmadığına görəmi, sülh sazişinı süründürdüyunə görəmı, erməni cəmiyyəti hələ də bizi düşnən saydığına görəmi və s. bu kimi suallar çoxdur. Ermənistan Azərbaycanın həyata keçirdiyi regional layihələrdə iştirak edib, mənfəət əldə etmək, ölkəmizin iqtisadi imkanlarından yararlanmaq istəyirsə, reallıq hissini bərpa etməli və buna şərait yaratmalıdır”-deyə A.Nəsirli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
