Dünya bazarında qızılla bağlı yeni proses hələlik Azərbaycandan yan keçir

Tarix: 28.07.2015 / 03:35
Bölmə: Gündəm

Hər zaman yığım vasitəsi kimi diqqət mərkəzində olan qızılla bağlı müşahidə olunan əsas proses son zamanlar onun qiymətinin sürətlə ucuzlaşmasıdır. Amma məsələnin maraqlı tərəfi bu ucuzlaşmanın özünü hələlik ölkəmizin zərgərlik bazarında hiss etdirməməsidir. Halbuki, qızılın qiymətində əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşma olub və qiymət enişi davam edir.

ABŞ-ın "Morgan Stanley" bankının qiymətli metallar bazarı üzrə ekspertlərinin fikrinə görə, qızıl bir unsiyasına görə 800 dollara qədər ucuzlaşacaq. Qeyd olunur ki, əmtəə aktivlərinin ümumi fonu pisləşir. Bu isə qiymətlərin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır. Amma dünya bazarlarında qızılın qiyməti kəskin düşsə də, Azərbaycanda zərgərlik məmulatlarının qiymətində ciddi azalma baş vermir. Ölkəmizdə bu ilin birinci yarısında 2014-cü ilin yanvar-iyun aylarına nisbətən zərgərlik məmulatlarının qiyməti cəmi 0,3% ucuzlaşıb. Dünya bazarlarında isə mənzərə tamamilə fərqlidir. Son bir ildə qızılın unsiyasının qiyməti 240 dollar və ya 20%-ə yaxın ucuzlaşıb. Son iki ildə isə qızıl 40% ucuzlaşıb.

Təkcə bu ilin əvvəlindən dünya bazarlarında qızılın unsiyası 15,5% ucuzlaşaraq 1077 dollara düşüb. Ekspertlər qiymətlərin daha da düşəcəyi xəbərdarlığını edir. Azərbaycanda qızıl ticarəti ilə müşğul olanlar iddia edir ki, zərgərlik məmulatları üçün xammal daha çox daxili bazardan alındığından qiymət aşağı düşmür. Lakin bir çox ekspertlər bu iddianı qəbul etmir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycana zərgərlik məmulatları xaricdən gəlir. Xatırladaq ki, ölkəmizə qızıl məmulatları əsasən Rusiya, Türkiyə, İtaliya və Birləşmiş Ərəb Əmirliyindən gətirilir. Bu fonda ölkəmizdə də qızılın ucuzlaşması vacib sayılır. Ümumiyyətlə isə, ucuzlaşmanın hələ davam etməsi gözlənilir. İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov məsələ ilə bağlı sosial şəbəkələrdə yaydığı şərhdə bildirir ki, dünya bazarında qızıla tələbin azalması, bir sıra ölkələrin öz ehtiyatlarını satışa çıxarması, eləcə də investorların sözügedən bazardan öz vəsaitlərini tədricən kəsməsi qiymətli metalı qiymətsizləşdirən əsas səbəblərdən hesab edilir. O, dünya bazarında qızılın qiymətinin sürətlə düşməsinə aydınlıq gətirib: "Bu gün qızılın qiyməti dünya bazarında psixoloji həddən aşağı düşüb. Belə ki, bir qramı 34 dollara təklif edilən qiymətli metal 35 dollarlıq "döşəmə"dən aşağı düşüb. Bu isə qızılın qiymətinin son 5 ildə tarixi minimuma düşməsi deməkdir. Son 1 ildə 16, yarım ildə 15 və iyul ayında 7 faiz dəyər itirən qiymətli metalın qramı artıq psixoloji həddən də aşağı düşməklə sözügedən bazarda ciddi durğunluq yaradıb. Eyni zamanda, son 5 ildə qızılın 8 faiz ucuzlaşması qeydə alınıb. Dünya bazarında qızıla tələbin azalması, bir sıra ölkələrin öz ehtiyatlarını satışa çıxarması, eləcə də investorların sözügedən bazardan öz vəsaitlərini tədricən kəsməsi qiymətli metalı qiymətsizləşdirən əsas səbəblərdən hesab edilir". İqtisadçının sözlərinə görə, qızılın qiymətinin ucuzlaşmasına təsir edən digər amil bu qiymətli metala zinət əşyası kimi marağın azalmasıdır":Hazırda dünya bazarında inflyasiya minimuma enib, səhmlərin qiymətləri isə artmağa başlayıb və dollar güclənir. Bütün bunlar isə qızılın investisiya baxımından cəlbediciliyini azaldır. Eyni zamanda, 2008 və 2009-cu illərdə ehtiyatlarının bir qismini qızıla çevirən bir sıra ölkələr, o cümlədən Çin və Hindistanda qızıl külçələr, sikkələr ötən ildən başlayaraq bazara çıxarılıb ki, bu da qızıl təklifinin artmasına səbəb olub. Qızılın qiymətindəki dəyişikliklər valyuta bazarında son zamanlar müşahidə olunan tendensiya ilə də bağlıdır. Dolların möhkəmlənməsi qızıl bazarına iqtisadi və psixoloji təsir göstərir. Digər tərəfdən isə qızıl bazarında spekulyativ oyunlar da kifayət qədər yüksəkdir və bu da qiymətlərin dəyişməsini şərtləndirir".

Qızılın qiymətində müşahidə edilən son 10 illik dəyişikliklərə nəzər salındıqda görünür ki, sarı metal indiki kimi heç vaxt ucuzlaşmayıb. 2002-ci ilin dekabr ayından 2011-ci ilin sonuna kimi qızılın qiyməti 5 dəfədən çox artıb. Qiymət artımı ən çox 2009-cu ildə qeydə alınıb və 51,9% təşkil edib. Belə ki, 2008-ci ilin dekabr ayının ilk günlərində qramı 25,6 dollardan satılan qızıl bir il sonra 38,5 dollara satılıb. Qeyd edək ki, 2011-ci ilin sentyabr ayında qızılın bir unsiyası 1921 dollar 15 sentlə tarixi maksimuma çatıb. Ancaq 2012-ci ilin əvvəlindən başlayaraq qızılın qiyməti aşağı düşüb və nəticədə ötən dövr ərzində qızıl xeyli ucuzlaşıb. Bu isə artıq qızıl ehtiyatını 30 tona çatdıran Azərbaycana da təsirsiz ötüşmür.

Çünki müvafiq rezervlər kifayət qədər baha qiymətə alınıb və ucuzlaşma buna birbaşa təsirini göstərir. Xatırladaq ki, 2008-ci ildə baş verən qlobal maliyyə böhranı zamanı Neft Fondu qızılın alınmasına başlamışdı. Çünki o zaman ekspertlər güman edirdilər ki, ucuzlaşan qızıla böhrandan sonra tələbat artacaq.

Demək olar ki, həmin ərəfədə proqnozlar özünü doğrultdu, böhrandan sonra qızılın qiyməti 50 faiz bahalaşdı. Lakin son iki il yarımda ucuzlaşma qeydə alınır. Qızılın qiymətinin ucuzlaşmasına təsir edən əsas amil isə bu qiymətli metala zinət əşyası kimi marağın azalmasıdır.